Кіріспе

Дашайн немесе Бададашайн - Санскритте Виджая Дашами деп аталатын аймақтық индуизм мейрамы. Непалда және Үндістанның Сикким, Батыс Бенгал, Ассам, Оңтүстік Үндістан және Шри-Ланка штаттарында өтетін индуизмнің ірі діни мейрамы. Бұл мерекені Непал мен әлемнің басқа жерлеріндегі индустар, соның ішінде Бутанның Лхотшампа және Мьянманың Бурмалық Гурхалар да тойлайды. Бұл мерекені Наурата деп те атайды, ол санскрит тілінен шыққан, Наваратри деген сөзді білдіреді. Бұл мерекенің бір түрі Наваратри деп аталады, Наваратри Дашайнмен бірдей емес. Америкалықтардың көпшілігі оны Үндістандағы индустар Дюсшера немесе Дашера деп атайды, бірақ ырымдар мен рәсімдер айтарлықтай өзгешеленеді. Бұл Непал индустары мен бүкіл әлемдегі диаспоралар атап өтетін Бикрам Самбат және Непал Самбат жыл сайынғы күнтізбесіндегі ең ұзақ және ең игі мейрам. Непалда бұл елдегі ең үлкен мереке ретінде танымал және ең ұзақ ұлттық / мемлекеттік мереке болып табылады, ол 15 күнге созылады. Бұл Непалдағы ең көп күтілетін мереке. Бұл мерекеге әлемнің түкпір-түкпірінен, сондай-ақ еліміздің әртүрлі аймақтарынан адамдар келіп тұрады. Дашайн - Непалдағы индустар үшін басты мейрам.

Этимология

Ваḍādaśain (वडादशैँ) сөзі непал сандхи, мұндағы "baḍā" (बडा) "маңызды" және "daśai" (दशैं) "он" дегенді білдіреді, бұл Дурга Пуджа фестивалінің ең маңызды соңғы күнін білдіреді, Наурата (тоғыз түн) аяқталғаннан кейін таң атады. Дашайн сөзі санскрит тіліндегі дашами сөзінен алынған, бұл контекстте Кауланың (айдың) 12-ші күнін білдіреді.

Маңыздылығы

Шактизмді ұстанатындар үшін бұл тәңір әйел Дурганың жылан Махишасураны жеңгенін білдіреді, ол деваларды қорқытып, олардың Сварга мекенін тартып алған. Дашайн айының алғашқы тоғыз күні Дурга мен Махишасураның түрлі бейнелері арасындағы шайқасты бейнелейді. Он күндік мерекенің он күні Дурга оны жеңіп шықты. Басқа индустар үшін бұл мейрам Рамаянада айтылғандай Раманың Равананы жеңгенін білдіреді. Ол әдетте жамандықты жақсылық жеңгенін білдіреді.

1-күн: Гатастапана

Гатастапана (घटस्थापना; "жамара себу") Дашайнның басталуын білдіреді. Бұл сөзбе-сөз Калаша немесе құмыра қою дегенді білдіреді, ол Дурга құдайының символы. Гатастапана - фестивальдің бірінші күні. Бұл күні қалашқа құйылған суды құяды да, арпа тұқымымен тігеді. Кейін Калаш төртбұрышты құм блогының ортасына қойылады. Қалған құмға да дән себіледі. Содан кейін діни қызметкер Дургадан ыдысты өзінің қатысуымен жарылқауын сұрайды. Бұл рәсімді астрологтар белгілеген қолайлы уақытта орындайды. Наваратри мерекесі кезінде құдайлар сауытта тұрады деп есептеледі. Мұның бәрі Дашайн үйі деп аталады. Дәстүр бойынша, сырттан келгендерге кіруге рұқсат жоқ. Отбасы мүшелері Калашқа күніне екі рет, бір рет таңертең, бір рет кешке ғибадат етеді. Калаш күн сәулесінен алыс ұсталады және оған күн сайын құйылған су ұсынылады, сондықтан фестивальдің оныншы күні тұқым бес немесе алты дюймдік сары шөпке айналады. Бұл қасиетті шөпті жамара деп атайды. Бұл рәсімдер жетінші күнге дейін жалғасады.

7-күн: Фулпати

Фулпати (фулпати) - Дашайн айының жетінші күні болатын үлкен мереке. Фулпати сөзінің құрамына екі сөз кіреді: фул - гүл, пати - жапырақ. Дәстүр бойынша, бұл күні патшалық калаш, банан сабақтары, жамара және қант қамытын қызыл матамен байлап, Магарлар Катманду аңғарынан үш күндік жол қашықтықта орналасқан Горхадан әкеледі. Түндікель ауданында жүздеген мемлекеттік қызметкерлер салтанатты киім киіп, шараның куәсі болды. Патша салтанатты рәсімді Тундихельде өткізетін, ал Фулпати парадты Хануман Доканың патша сарайына қарай өткізетін. Содан кейін Пхулпатиді құрметті атап өту үшін он-он бес минут бойы қару-жарақ атумен бірге Непал армиясының салтанатты көрінісі болады. Фулпати Хануман Доканың Корольдік сарайына әкелінеді, ал Тундехелде парад өткізіледі. 2008 жылдан бастап, патшалық отбасы құлатылғаннан кейін, екі ғасырлық дәстүр өзгертіліп, Пхулпатидің қасиетті тартуы президент резиденциясына жіберіледі. Президент монархияның жойылуынан кейін патшаның әлеуметтік және діни рөлдерін өз мойнына алды. Непал мен Үндістанның басқа қалаларында (непал халқы көп) фулпати шеруі өткізіледі. Гүлдер, жемістер мен киелі рәміздер қызыл матаға байланады, содан кейін қызыл шальмен жабылған және қала бойына безендірілген ағаш бүркемеге ілінеді. Қала тұрғындары үйлерінен өтіп бара жатқан шеруге гүлдер мен жемістер ұсынады. Бұл процесте дәстүрлі Наумати аспаптары да қолданылады.

8-күн: Маха-аштами

Сегізінші күнді Маха-аштами деп атайды. Бұл күні Дурга құдайының ең қатал көрінісі, қанқұмар Кали бүкіл елдегі ғибадатханаларда бұқалар, ешкілер, тауықтар мен үйректерді құрбандыққа шалу арқылы қанағаттандырылады. Қан құдайларға құнарлылық белгісі ретінде ұсынылады. Сол себепті бұл күнді Қал-Ратри (Қара түн) деп атаған. Сондай-ақ, бұл күні елдегі барлық жер салығы кеңселерінің ауласында бұқалар құрбан етіледі. Катманду Дурбар алаңындағы ескі сарай, сондай-ақ президенттік сарай түн бойы белсенді, әр аулада ғибадат пен құрбандықтар ұсынылады. Дашайн күні түн ортасында 54 бұқа мен 54 ешкі құрбандыққа шалынады. Қанды құрбандыққа шалғаннан кейін, ет үйге әкелінеді де, "прасад" немесе құдайлар батасын берген тағам ретінде пісіріледі. Бұл тағамдар кішкентай табақтарда тұрмыстық құдайларға ұсынылады, содан кейін отбасы арасында бөлінеді. Бұл тағамды жеудің игілігі зор деп саналады. Бұл мерекені тойлап жатқан қарапайым адамдардың үйінде үлкен тойлар өткізіледі. Бұл күні невар халқы "Хадга пуджа" деп аталатын іс-шара өткізеді. Бұл - тіке киіп, ақсақалдардың батасын алған кезде.

9-күн: Маха Навами

Дашайн айының тоғызыншы күні "Маха Навами" деп аталады, яғни "Ұлы тоғызыншы күн". Бүгін Наваратри мейрамының соңғы күні. Бұл күні барлық рәсімдер мен салт-дәстүрлер шарықтап өтеді. Бұл күні Непал қарулы күштерінің ресми рәсімдік құрбандықтары Хануман Доканың корольдік сарайларының бірінде, Кот ауласында өткізіледі. Бұл мерекені мерекелеу үшін мемлекет әтештерді құрбандыққа шалып, ардагерлер құттықтап, 21 ұшақпен салют береді. Бұл күн де жын аулау күні деп аталады, өйткені жеңілген жын әскерінің мүшелері жануарлар мен құстардың денелеріне жасырынып, өздерін құтқаруға тырысады. Маха-Навами күні ана құдайы Дургаға табынуға болады, өйткені өмір сүруге көмектесетін барлық нәрселерді бақытты етіп ұстау керек деп санайды. Қолөнершілер, қолөнершілер, саудагерлер және механизаторлар құлшылық етеді және құрал-саймандарына, жабдықтарына және көліктеріне жануарлар мен құстардың қанын ұсынады. Сонымен қатар, осы күні көліктерге құлшылық ету жол апатынан сақтайды деп есептелгендіктен, велосипедтерден бастап, көліктер мен жүк көліктеріне дейін осы күні құлшылық етіледі. Талежу ғибадатханасының қақпалары тек осы күні ғана көпшілікке ашық. Бұл күні мыңдаған адам құдайға тағзым етіп, құрмет көрсетеді. Ғибадатхана күні бойы ғибадат етушілерге толы.

10-күн: Биджая Дашами

Мерекедің оныншы күні - "Біжадашами". Бұл күні күріш, йогурт және вермильон қоспасы дайындалады. Бұл препарат "тика" деп аталады. Дашайн мерекесінің уақыты әр жыл сайын өзгереді. Ақсақалдар осы тика мен жамараны Гатастапанада егіп, жас туыстарының маңдайына қояды. Қызыл түс отбасын және қоғамдастықты біріктіретін қанның символы. Ақсақалдар жас туыстарға осы уақытта "дақшина" немесе аз ақша береді. Бұл мейрам тоқсанның толған айына дейін бес күн бойы жалғасады. Бұл рәсім барлық қарт туыстарынан (соның ішінде алыс туыстарынан да) тика алу арқылы қауымдық байланыстарды нығайтуға көмектеседі. Бұл да мейрамның үлкен құлшыныспен, ынтамен өткізілуінің бір себебі.

11-күн: Папакунша экадаши

Экадаши - индустар күнтізбесіндегі айлық айдың он бірінші күні. Екінші күн - өте игі күн болып саналады, сондықтан адамдар бұл күні ораза ұстайды. Биджая Дашамиден кейінгі күн Папакунша Экадаши (पापकुंश एकादशी) деп аталады. Бұл күні ерте тұрып, таза киім киіп, жуылғаннан кейін кешке дейін ораза ұстайды. Сондай-ақ, Папакунша экадаши туралы әңгімелер тыңдалады және діни орындарға барады. Непалдың кейбір жерлерінде тика Биджая Дашами күні ғана алынады, ал елдің басқа бөліктерінде адамдар осы күні Коджаграт Пурнимаға дейін туыстары мен туыстарына барады. Екi күндiк тамақтану тек қана саттвик тамақпен ғана жүзеге асады, бірақ адамдар осы күнi де Дашайн мейрамдарын жалғастырады, сондықтан бұл Екi күндiк тамақ Гидде Екi күндiк тамақ (лат. Құс секілді (Екадаши). Олар алтын, сусамы, арпа, дәнді дақылдар, топырақ, шатыр, аяқ киім және т.б. Бұл күні адам өлгеннен кейін көкке барады деп есептеледі.

15-күн: Қожаграт Пурнима

Мерекедің толған күні болатын соңғы күні Коджаграт Пурнима (кожаграт पूर्णिма) немесе Шарад Пурнима деп аталады. "Коджаграт" сөзі "оянған" дегенді білдіреді. Бұл күні Лакшми тәңірі жерге түсіп, түнде ұйықтамаған адамға молшылық пен игілік сыйлайды. Адамдар кешке карточка ойнап, тағы басқа нәрселермен ләззат алады. Бұл мерекенің мақсаты - "құдайлық" және "шайтандық" күштер арасындағы қанды шайқастарды еске алу. Жануарларды құрбандыққа шалуды жақтаушылар бұл құрбандықты біздің жануарлық қасиеттеріміздің символы ретінде түсіндіреді, бірақ жануарларды құрбандыққа шалуға қарсы болғандар құрбандық жасау тек тамақ / етке деген құмарлықты қанағаттандыру үшін сылтау ғана екенін атап көрсетеді.

Музыка

Малшри дхуны Непалдың негізгі ағымына Дашайн музыкасы ретінде енген. Бұл Дашайн мерекесінің басталғанын білдіретін ән. Малашри-дун - Нева өнерінің ең көне сақталған құлшылық музыкасының бірі, оның шығу тегі 17 ғасырда. Уақыт өте келе, Дашайнды тек неварлар ғана емес, барлық непалдықтар да тойлай бастады, бұл дхун ұлттық мәдениеттің бір бөлігіне айналып, Дашайн кезінде ойналады.

Ойындар мен карнавалдар

Дашаин мерекесі жақындаған сайын, желкен ұшыру жиірек болып келеді. Құс айдау - бұл елде Дашайн мерекесінің маңызды бөлігі, өйткені бұл Құдайға жаңбыр жібермеуді еске түсірудің бір жолы болып саналады. Балалар Дашайн мерекесінде желкен ұшырумен айналыса, отбасының үлкен мүшелері ақша мен көңіл көтеру үшін бірге жиналып, карта ойнайды. Еліміздің көптеген жерлерінде бамбуктан жасалған салтанатты айқастар жасалып, мерекелік шара ретінде өткізіледі. Дашайн айналмалары непал тілінде "пинг" деп аталады. Олар жергілікті мәдениеттің, дәстүрдің, қауымдастық рухтың және көңіл көтерудің ең жақсысын ұсынады. Бұл салғаларды жергілікті тұрғындар салт-дәстүрлі әдістермен, мысалы, қатты шөптен, бамбуктан, ағаштан жасалған арқандармен жасайды. Әдетте, бұл айналмаларды Гатастапанадан бір апта бұрын тұрғызып, Дашайннан кейін келетін Тихар мейрамынан кейін ғана бөлшектейді. Кейбір салғалардың биіктігі жиырма футтан асады. Бұл ойынға әртүрлі жастағы адамдар қатысады. Олар әсіресе балалар арасында танымал. Мереке кезінде жәрмеңкелер мен мерекелер ұйымдастырылады. Әдетте ауылдарда кішкентай жәрмеңкелер ұйымдастырылып, балалар үшін үлкен дөңгелектер, ал ересектер үшін басқа да ойын-сауық түрлері ұйымдастырылады. Алайда, қалада сауда жәрмеңкелері мен мерекелер ұйымдастырылады.

Сауда-саттық

Жаңа киім сатып алу мен кию - бұл мерекедің маңызды бөлігі. Ауылдарда тұратын көп адам кедейлік шегінен төмен өмір сүретіндіктен, олар үшін жаңа киімдер көбінесе Дашаин мерекесімен ғана келеді.

Бутан

Дашайн Бутанда 1980 жылы ұлттық мереке болып жарияланды. Бұл күнді Бутанның индустар қауымы атап өтеді және Лотшампадан шыққан бутандықтардың басты мейрамдарының бірі болып табылады. Бутан патшасы жыл сайын Тымпхудегі Деви Панчаян Мандрда индустар қауымының өкілдеріне Дашайн тикасын ұсынады. Тика мен патша баталары елдегі басқа дзонгхагтарға жіберіледі. Сондай-ақ, хан индустар ғибадатханасында Дурга құдайына дұға етеді. Олар ақ Тиканы қолданады.

Үндістан

Дашайнды Дарджилинг, Сикким және Ассамдағы непал тілінде сөйлейтін қауымдар атап өтеді. Дашаин мен Тихар мейрамына Горхаланд қозғалысынан кейін үлкен мән берілді. Дашайн мерекесінің саяси мәні бар еді, сондай-ақ, ол әртүрлі кастаға байланысты болатын. Алайда, біртіндеп бұл мереке жалпы халықтық мереке ретінде тойлануда. Бұрын ақ, сары және қызыл тикалар болған, ал қазір олар барлық қауымдастықтар үшін бірдей түстес болып табылады. Ал, Непалдан келген, Үндістанда жұмыс істейтін непалдықтар фестиваль кезінде оралып, шекара маңындағы аудандарда көлік қозғалысына кедергі келтіреді.

Мьянма

Мьянмада непал тілінде сөйлейтін 100 000-ға жуық бірма халқы бар. Олар дашинді Непал мен Солтүстік-Шығыс Үндістандағыдай рухпен тойлайды, бірақ мал құрбандығы жасалмайды. Олар дәстүр бойынша Тиканы бұрынғы Бирма патшасына ұсынады.

Непалдағы дау

Дашайн мейрамын жануарларды құрбандыққа шалу үшін жиі сынға алады. "Өзгеріс" сайтында көптеген онлайн-арыздар тіркелді. Ол жақтағылар бұқаралық қазаға қарсы үкіметке үндеу жасады. Жаңа қанның құдайша Дурганың көңілінен шығады деген сеніммен, айрықша мерекедің сегізінші және тоғызыншы күндері көптеген жануарлар мен құстарды құрбандыққа шалады. Құрбандыққа арналған құстар мен жануарларға ешкі, бұқа, қой, тауық және үйрек жатады. Мыңдаған жануарлар ет үшін құрбандыққа шалынады. Кейбір жануарлар қорғаушылар құстар мен жануарларға қарағанда құсбақша мен кокосты пайдалануды талап етті. Көптеген ұлттық атақтылар мен жануарлар құқығын қорғаушылар фестивальде жануарларға қатыгездік жасалу мәселесіне алаңдаушылық білдірді. 2016 жылдың 3 қазанында танымал непалдық комедиант Хари Банша Ачарья Непалдың саптахихы туралы "Еута Хасико Аатмаката" (Біздің ешкінің өмірбаяны) атты сатиралық шығарма жазды. Дашайн Непалдың қазіргі саяси климатында да даулы болып отыр, өйткені бірнеше жергілікті топтар (адиваси жанажати) фестиваль оларға мемлекет тарапынан таңдалғанын айтады. Непал мемлекетінде индуистік элитаның мәдени үстемдігіне қарсы тұру үшін бірнеше ұйымдар Дашайнға бойкот жариялады. Осыған дейін бұл науқандар елде шектеулі әсер етті. Дегенмен, Дашайн және басқа да мәдени мерекелер непалдықтардың өмір салтына сіңген.