Кіріспе
Плисків () - Украинадағы ауыл. Тұрғыны 1439 адам (2006 жыл).
Plyskiv (Плисків, Плискoв, Plisków) is a village in Vinnytsia Raion, Vinnytsia Oblast, Ukraine. The population is 1,439 (2006).
Тарих
Плисков алғаш рет 1552 жылы поляк мұрағат құжаттарында аталған. Плисковті Розен (Рос) өзенінің жағасында Польша королі Польша корольдігіне (Ржечпосполита) қоныстануға рұқсат берген неміс еврейлері қоныстанды. 1795 жылы бұл жер Ресей империясының құрамына кірді (Польшаның Ресей, Пруссия және Австрия-Мажарстан арасында бөлінгенінан кейін) және ол қазірдің өзінде Плисково деп аталды. "Плисков" атауы Плисков маңындағы орманда өмір сүрген Плиска құсынан шыққан. 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейін қалада үш мәжілісхана, өзен жағасындағы моншақ үйі, зират, екі дәріхана, екі қонақ үй, төрт сойыс, төрт диірмен, үш су диірмені мен бу диірмені, екі шашталдық дүкен, тамақхана және көп дүкендер мен шеберханалар болды. Аптасына бір рет базарда үлкен базар ұйымдастырылып, онда шаруалар өз тауарларын сатып, еврей дүкен иелері мен қолөнершілерінің тауарларын сатып алатын. Плисковте 220 үй болды, онда 1892 жылы жүргізілген алғашқы санаққа сәйкес 1320 яһуди өмір сүрді. Үйлер әр түрлі болды. Бай отбасылар қазылған қақталған кірпіш үйлерде тұратын. Кедей отбасылар сабанмен шатыры қапталған үйлерде тұратын. Плисков өзінің "Бровер" деп аталатын минералды қайнар көзімен танымал болды. Қыста мұз қалмады, ал жазғы ыстық күндері су жоғалып кетпей, үнемі суық болатын. Жыл бойы су тасымалдаушы осы бұлақтан суды аздап ақы төлеп, тұтынушыларға жеткізеді. 300 жыл бойы Плисков - бұл кішкентай еврей қаласы (щетл), алдымен Польшада, содан кейін Ресейде, КСРО-да, ақырында нацистік Германия мен жергілікті нацистік әріптестер екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жойды. Плисковтің және Погребище, Юстинград, Липовец, Шпиценци, Животово, Дашев және Тетьев сияқты штетлдердің еврей халқы көбінесе Погромдардың, шабуылдардың және қуғын-сүргіннің құрбаны болды. Хмельницкийдің казактары (1648-1654), Гайдамактар (1736-1768), 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басындағы погромалар (1914 жылғы Плисков погромы), Ресей революциясы мен Ресей азаматтық соғысы (1917-1921), ақырында Екінші дүниежүзілік соғыс - бұл Плисковте және жалпы Шығыс Еуропада еврей өмірін қиындатқан ең маңызды оқиғалар. Петроград және Деникин бандиттері ұйымдастырған погромалар болды. Сонымен қатар 1918-1919 жылдары ақ әскерлер мен Қызыл әскер жасақтарының ұйымдастырған еврейлерді қырғынға ұшыратулары мен қырғындары. 1920 жылдың жазында Буденный армиясының қызыл казактары да еврейлерді тонаған. Осы қырғын, тонау, кісі өлтіру көптеген яһудилерді Құрама Штаттарда бас сауғалауға мәжбүр етті. 1929 жылға дейін Плисковте жеке бизнес болды, бірақ 1930 жылы олар тәркіленді және барлық шеберлер Артельде жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1926 жылы барлық еврей мектептері (чедерлер) жабылып, Тора мен еврей тілін зерттеуге тыйым салынды. 1936 жылы идиш тілінде оқытатын жалғыз мектеп жабылып қалды. 1930 жылға дейін көптеген отбасылар және жас ұрпақтың көпшілігі Киев, Мәскеу, Ленинград, Харьков сияқты ірі қалаларға көшіп барған. Плискивтің еврей қауымдастығында 790 адам болды, олардың тек біразы ғана Холокосттан аман қалды. 1941 жылы 22 шілдеде Плисковті неміс әскері басып алды. Плисковтің барлық яһудилері қалада қалды, ал кінә көбінесе Сталин режиміне тиді. Соғыстан бұрын Гитлермен келісімге қол қойылған кезде газеттер мен радио нацистердің еврейлерге жасаған қатыгездіктері туралы барлық хабарларды жариялауды тоқтатты. Бұл - Плисков еврейлерінің қалада қалуының басты себебі, олар қорқып, фашистердің еврейлерге қалай қарайтынын күтіп отырды. Неміс Фриц Нудель Плисковтің коменданты болды, ол украиндық Иванконы Плисковтің басшысы етіп тағайындады. Иванко Плисковтегі барлық еврейлер барлық құқықтары мен жеке меншіктерінен айырылатынын және әрбір украиндық алтын, платина, күміс және басқа құндылықтардан басқа, Германияға өтетін мүліктерге ие болатынын мәлімдеді. Фрик Нудель Украина полициясын құрды. Полиция бастығы Чирский деген белгілі қылмыскер еді, ол 1944 жылы Плисковтен қашып шыққаннан кейін әлі күнге дейін Австралияда тұрады. 1941 жылы 22 қазанда жандармерия бастығы Шустер, оның көмекшісі Кинкель, офицерлер Бенкель және Кушнер Фрик Нудельмен бірге Плисковтің барлық еврейлерін өлтірді. Неміс фашистермен бірге украин полициясы да осы қырғынға белсене қатысқан. Кейбір яһудилер өз өмірлерін қауіпке тігуге дайын болған көршілері басқа ұлт адамдарының жертөлелері мен төбелеріне жасырынған. Көп адам бұған дайын емес еді. Плисков еврейлерінің кейбірі 1944 жылға дейін осылай өмір сүре алды. Бірақ сол жылы Плисковті Кеңес әскері азат еткен ...
Америкадағы ұрпақтары
Плисковерлер - Плисков штетлінің ұрпақтары. Бұрынғы Плисков тұрғындарының көбі Пинсильвания штатының Питтсбург қаласына көшіп барды. Питтсбургте "Плисковер қорымы қауымдастығы" деп аталатын ұйым бар. Бұрынғы Плисков тұрғындары бір-біріне және Плисковтегі адамдарға көмектесу үшін ұйым құрды. 1908 жылы құрылған, оның алғашқы атауы Pliskover Free Loan Association болды, мұнда мұқтаж мүшелерге / Pliskovers пайызсыз несиелер берілді. 1917 жылы олар жеке зират ретінде қызмет ету үшін Кораполисте жер сатып алды. Ұйымға мүше болып, жарна төлегеннен кейін, мүшелер жерленген жерді алады. Енді тегін несие берілмейді, сондықтан оның атауы Плисковер қорымы қауымдастығына өзгерді. Зират әлі күнге дейін мүшелер мен мүшелерге ашық және Плисков штетлінің кейбір бұрынғы тұрғындары мен олардың отбасы мүшелерінің демалатын орны болып табылады.