Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі бөліктен тұратын тариф (ТБТ) – баға дискриминациясының бір түрі, онда өнімнің немесе қызметтің бағасы екі бөліктен құралады – біржолғы төлем және бірлікке шаққандағы төлем. Әдетте, мұндай баға белгілеу тәсілі толық немесе жартылай монополиялық нарықтарда ғана кездеседі. Оның мақсаты – фирмаға бәсекелестік баға белгілеу ортасындағыдан гөрі тұтынушылардың артық пайдасын көбірек иеленуге мүмкіндік беру. Екі бөліктен тұратын тарифтер тұтынушылар өздерінің нақты сұранысына көз жеткізбеген жағдайда, бәсекелестік нарықтарда да болуы мүмкін. Мысалы, фитнес-клуб клиенттері болашақта жаттығу режимін қаншалықты жалғастыратынына сенімді болмауы мүмкін. Екі бөліктен тұратын тарифті енгізу оңай, егер қосылу немесе кіру ақысы (бірінші бөлік) тұтылған бірлікке шаққандағы бағамен (екінші бөлік) бірге алынса. Сұраныстың біртектілігіне байланысты біржолғы төлемнің мөлшері өзгеруі мүмкін, бірақ рационалды фирма бірлікке шаққандағы төлемін өндірістің шекті шығынынан жоғары немесе тең, ал толық монополиядағы бағадан төмен немесе тең белгілейді. Бәсекелестік ортада бірлікке шаққандағы баға шекті шығыннан төмен болады. Екі бөліктен тұратын тарифтер туралы есте сақтау керек маңызды мәселе – фирма ұсынатын өнім немесе қызмет барлық тұтынушылар үшін бірдей болуы керек, демек, баға өзгерсе де, ол фирманың төлейтін әртүрлі шығындарына байланысты болмауы тиіс, өйткені бұл өнімнің ерекшеленгенін білдіреді. Осылайша, жылдық төлем және әр операцияға төлем алатын кредит карталары екі бөліктен тұратын тарифтің жақсы мысалы болса, автомобиль жалға беру компаниясының километрлік жанармай төлемақысына қосымша белгілі бір төлем алуы соншалықты жақсы мысал емес, себебі белгілі бір төлем тіркеу және сақтандыру сияқты фирма осылайша қайтарып алуға тиіс тұрақты шығындарды көрсете алады. Бұл екі бөліктен тұратын тарифтерді анықтауды қиындатады.
A two part tariff (TPT) is a form of price discrimination wherein the price of a product or service is composed of two parts – a lump sum fee as well as a per unit charge. In general, such a pricing technique only occurs in partially or fully monopolistic markets. It is designed to enable the firm to capture more consumer surplus than it otherwise would in a non discriminating pricing environment. Two part tariffs may also exist in competitive markets when consumers are uncertain about their ultimate demand. Health club consumers, for example, may be uncertain about their level of future commitment to an exercise regimen. Two part tariffs are easy to implement when connection or entrance fees (first part) can be charged along with a price per unit consumed (second part). Depending on the homogeneity of demand, the lump sum fee charged varies, but the rational firm will set the per unit charge above or equal to the marginal cost of production, and below or equal to the price the firm would charge in a perfect monopoly. Under competition the per unit price is set below marginal cost. An important element to remember concerning two part tariffs is that the product or service offered by the firm must be identical to all consumers, hence, price charged may vary, but not due to different costs borne by the firm, as this would imply a differentiated product. Thus, while credit cards which charge an annual fee plus a per transaction fee is a good example of a two part tariff, a fixed fee charged by a car rental company in addition to a per kilometer fuel fee is not so good, because the fixed fee may reflect fixed costs such as registration and insurance which the firm must recoup in this manner. This can make the identification of two part tariffs difficult.
Тұтынушылардың сұранысы біркелкі болған кезде екі бөлімнен тұратын тариф
Егер тұтынушылардың сұранысы біртекті болса, кез келген тұтынушы нарықтың өкілі болып табылады (нарықта n бірдей тұтынушы бар). Мысал ретінде, бір фирмамен өзара әрекеттесетін бір тұтынушыны қарастырайық, ол тұрақты шығындарға және бірлікке шаққандағы тұрақты төлемдерге ие, демек, шекті шығындардың (MC) көлденең сызығы пайда болады. Естеріңізге сала кетейік, сұраныс қисығы тұтынушының кез келген берілген өнім үшін төлеуге дайын ең жоғары сомасын көрсетеді. Осылайша, егер ол Qc сияқты тиісті мөлшерде тауар алса, онда ол толық бәсекелестік жағдайында бірлікке шаққандағы шығындардан (Pc by Qc) өзге барлық артығын (ABC) төлеуге дайын болады, яғни сұраныс қисығының астындағы Qc нүктесіне дейінгі барлық аумақты. Егер фирма толық бәсекелестікке қабілетті болса, ол Pc бағасын белгілейді және тұтынушыға Qc көлемін ұсынады, экономикалық пайда таппайды, бірақ тиімді бөлінген өнімді өндіреді. Егер фирма бағаны кемсітпейтін монополист болса, ол бірлік үшін Pm бағасын белгілейді және Qm көлемін ұсынады, пайданы максимизациялайды, бірақ тиімді деңгейдегі Qc өнімінен кем өндіреді. Бұл жағдай фирмаға жасыл түсті B аймағына тең экономикалық пайда, тұтынушыға ашық көк түсті A аймағына тең артық пайда және қызғылт түсті C аймағына тең зиян келтіреді.
When consumers have homogeneous demand, any one consumer is representative of the market (the market being n identical consumers). For purposes of demonstration, consider just one consumer who interacts with one firm which experiences fixed costs and constant costs per unit hence the horizontal marginal cost (MC) line. Recall that the demand curve represents our consumer's maximum willingness to pay for any given output. Thus, as long as he receives an appropriate amount of goods, such as Qc, then he will be willing to pay his entire surplus (ABC) in addition to the cost per unit under perfect competition (Pc by Qc) i. e. the entire area under the demand curve up to point Qc. If the firm is perfectly competitive, it would charge price Pc and supply Qc to our consumer, making no economic profit but producing an allocatively efficient output. If the firm is a non price discriminating monopolist, it would charge price Pm per unit and supply Qm, maximizing profit but producing below the allocatively efficient level of output Qc. This situation yields economic profit for the firm equal to the green area B, consumer surplus equal to the light blue area A, and a deadweight loss equal to the purple area C.
Егер фирма бағаны кемсітетін монополист болса, онда ол тұтынушыдан көбірек ресурстар алуға қабілетті. Ол біржолғы төлемді және бірлікке шаққандағы төлемді қабылдайды. Максималды көлемде өнімді сату үшін фирма бірлік үшін толық бәсекелестік бағасын, Pc-ні белгілеуі керек, өйткені бұл бағада ғана Qc бірлік сатылуы мүмкін (бұл бірлікке шаққандағы шекті шығын екенін ескеріңіз). Бірлікке шаққандағы төлемнің төмендеуін өтеу үшін фирма тұтынушыдан оның артық пайдасына тең ABC біржолғы төлемін қабылдайды. Біржолғы төлем фирмаға тұтынушының барлық артық пайдасын және зиянды алуға мүмкіндік береді, нәтижесінде бағаны кемсітпейтін монополисттен жоғары пайда табуға болады. Нәтижесінде, белгілі бір мағынада тиімді бөлінген фирма пайда болады (бірлік бағасы шекті шығынға тең, бірақ жалпы бағасы емес) – бұл бағалық кемсітудің оң қасиеттерінің бірі. Егер біртекті сұранысқа ие бірнеше тұтынушы болса, онда пайда ABC аймағының n есесіне тең болады, мұнда n – тұтынушылардың саны.
If the firm is a price discriminating monopolist, then it has the capacity to extract more resources from the consumer. It charges a lump sum fee, as well as a per unit cost. In order to sell the maximum number of units, the firm must charge the perfectly competitive price per unit, Pc, because this is the only price at which Qc units can be sold (note this is also the marginal cost per unit). To make up for the lower cost per unit, the firm then imposes a fee upon our consumer equal to his consumer surplus, ABC. The lump sum fee enables the firm to capture all the consumer surplus and deadweight loss areas, resulting in higher profit than a non price discriminating monopolist could manage. The result is a firm which is in a sense allocatively efficient (price per unit is equal to marginal cost, but total price is not) one of the redeeming qualities of price discrimination. If there are multiple consumers with homogeneous demand, then profit will equal n times the area ABC, where n is the number of consumers.
Тұтынушылардың сұранысы әр түрлі болған жағдайда екі бөлімнен тұратын тариф
Енді екі тұтынушы, Х және Y жағдайын қарастырайық. Y тұтынушының сұранысы X тұтынушының сұранысынан екі есе көп, ал әр тұтынушы жеке сұраныс қисығымен көрсетілген, ал олардың біріктірілген сұранысы (Dmarket) болып табылады. Фирма алдыңғы мысалдағыдай. Фирма әр тұтынушыны жеке-жеке анықтай алмайды, демек, оларға жеке баға белгілей алмайды. Фирма бұрынғы логиканы сақтап, бірлік бағасын Pc-ге белгілеуді және екі тұтынушының ең үлкен тұтынушы артығына тең ABCD ауданына біржолғы төлем қабылдауды қалайды. Бірақ, бұл жағдайда фирма X тұтынушыны нарықтан шығарып алады, себебі біржолғы төлем оның AC ауданындағы тұтынушы артығынан әлдеқайда асып түседі. Дегенмен, бұл Y тұтынушысынан ABCD пайдасын әкеледі. X тұтынушыны нарықтан шығарудың орнына, AC ауданына тең біржолғы төлем алып, бірлік бағасын Pc деңгейінде ұстауға болады. Бұл жағдайда пайда AC аумағының екі есесіне тең (екі тұтынушы): 2 x AC. Y тұтынушысының сұранысы X тұтынушысының сұранысынан екі есе көп болғандықтан, ABCD = 2 x AC. Пайда бірдей болады және өндіруші баға белгілеудің екі нұсқасынан да айырмашылық сезбейді, бірақ Y тұтынушысы бұл жағдайда артық пайда табады, себебі ол BD тұтынушы артығын алады. Алайда, фирма одан да көп пайда таба алады. Егер бірлік бағасын Pm-ге тең етіп, біржолғы төлемді А ауданына тең етіп белгілесе. Екі тұтынушы да нарықта қалады, бірақ енді фирма әр сатылған бірлікке пайда табады. Qm бірлігін сатудан түскен жалпы нарықтық пайда Pm бағасында CDE ауданына тең болады. Біржолғы төлемнен түскен пайда 2 x A = AB. Сондықтан, жалпы пайда ABCDE ауданына тең. Осылайша, бірлік бағасын жоғарылату және біржолғы төлемді төмендету арқылы фирма E ауданына тең артық пайда табады, егер бірлік бағасын төмендетіп, біржолғы төлемді жоғарылатқанда. Фирма енді тиімді көлемде өндіріс жасамайды, ал қоғам F ауданына тең залал көреді – бұл монополиялық биліктің салдары. X тұтынушысы тұтынушы артығын толығымен жоғалтады, ал Y тұтынушысы B ауданында тұтынушы артығын сақтайды.
We now consider the case where there are two consumers, X and Y. Consumer Y's demand is exactly twice consumer X's demand, and each of these consumers is represented by a separate demand curve, and their combined demand (Dmarket). The firm is the same as in the previous example. We assume that the firm cannot separately identify each consumer it cannot therefore price discriminate against each of them individually. The firm would like to follow the same logic as before and charge a per unit price of Pc while imposing a lump sum fee equal to area ABCD the largest consumer surplus of the two consumers. In so doing, however, the firm will be pricing consumer X out of the market, because the lump sum fee far exceeds his own consumer surplus of area AC. Nevertheless, this would still yield profit equal ABCD from consumer Y. A solution to pricing consumer X out of the market is to instead charge a lump sum fee equal to area AC, and continue to charge Pc per unit. Profit in this instance equals twice the area AC (two consumers): 2 x AC. As it turns out, since consumer Y's demand is twice consumer X's, ABCD = 2 x AC. The profit is the same and the producer is indifferent to either of these pricing possibilities, although consumer Y is better off this way since she gets consumer surplus BD. However, it is possible for the firm to earn even greater profits. Assume it sets the unit price equal to Pm, and imposes a lump sum fee equal to area A. Both consumers again remain in the market, except now the firm is making a profit on each unit sold total market profit from the sale of Qm units at price Pm is equal to area CDE. Profit from the lump sum fee is 2 x A = AB. Total profit is therefore area ABCDE. Thus, by charging a higher per unit price and a lower lump sum fee, the firm has generated area E more profit than if it had charged a lower per unit price and a higher lump sum fee. Note that the firm is no longer producing the allocatively efficient output, and there is a deadweight loss experienced by society equal to area F this is a result of the exercise of monopoly power. Consumer X is left with no consumer surplus, while Consumer Y is left with area B.