Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Скандинавиядан шыққан тарихи тілдік топ – нормандықтар (немесе норвегтер). Олар ерте орта ғасырлардағы Солтүстік герман тілдік тобы болып, ежелгі норвег тілінде сөйлеген. Бұл тіл үнді-еуропа тілдерінің солтүстік германдық тармағына жатады және Скандинавияның қазіргі герман тілдерінің – даниялықтардың, исландиялықтардың, Фарер аралдарының, норвегиялықтардың және шведтердің – алдыңғысы болып табылады. Бұлар қазір көбінесе норвегтер емес, "скандинавтар" деп аталады.
Historical linguistic group of people originating in Scandinavia
The Norsemen (or Norse people) were a North Germanic linguistic group of the Early Middle Ages, during which they spoke the Old Norse language. The language belongs to the North Germanic branch of the Indo European languages and is the predecessor of the modern Germanic languages of Scandinavia. the Danes, Icelanders, Faroe Islanders, Norwegians, and Swedes, who are now generally referred to as "Scandinavians" rather than Norsemen.
Норман және Нортман терминдерінің тарихы
Норман сөзі ағылшын тілінде алғаш рет 19 ғасырдың басында пайда болды: Оксфорд ағылшын сөздігінің үшінші басылымында келтірілген ең ерте куәлік – Уолтер Скоттың 1817 жылғы «Қажырлы Гарольд» шығармасынан. Бұл сөз 16 ғасырда «норвегиялық» мағынасында голланд тілінен алынған «norse» деген сөзден жасалған, ал Скотттың заманында «Скандинавияға немесе оның тіліне қатысты, әсіресе ежелгі немесе орта ғасырлық дәуірдегі» мағынаны иеленген. Сондықтан, «викинг» сөзінің қазіргі қолданылуы сияқты, «норман» сөзінің орта ғасырларда қолданылуында ерекше негіз жоқ. «Норман» термині «солтүстік адамы» деген мағынаны білдіреді, орта ғасырларда олар кездескен халықтар норвег тілінде сөйлейтіндерге осылай атаған. Ежелгі франк сөзі Nortmann («Солтүстік адам») латын тіліне аударылып, Normannus деп аталды және латын мәтіндерінде кеңінен қолданылды. Содан кейін латын сөзі Normannus ескі француз тіліне Normands түрінде енген. Осы сөзден нормандықтар мен Нормандияның аты шыққан, оны 10 ғасырда нормандықтар қоныстандырған. Сол сөз испан тілдеріне және латын тілінің жергілікті түрлеріне еніп, lordomanni сияқты формалармен келді, олар тек n ғана емес, l әрпімен де басталады (жергілікті роман тілдеріндегі мұрындық дыбыстардың айырмашылығын көрсетеді). Бұл форма араб тіліне де қабылданған болуы мүмкін: белгілі ерте араб дерегі әл-Масуди 844 жылы Севильяға жасалған шабуылдағы шабуылшыларды тек Rūs деп қана емес, сонымен қатар әл-лаудхана деп атады. Англо-саксондық жылнамасы, ескі ағылшын тілінде жазылған, Дублиндегі пұтқа табынушы норвегиялықтарды (Norðmenn) және Данелаудағы христиан дінін ұстанушы даниялықтарды (Dene) ажыратады. 942 жылы ол король Эдмунд I-нің Йорк норвег корольдері үстінен жеңісін тіркеді: «Даниялықтар бұрын норвегиялықтардың күшімен бағындырылды, көп уақыт бойы пұтқа табынушылардың тұтқынында болды».
The word Norseman first appears in English during the early 19th century: the earliest attestation given in the third edition of the Oxford English Dictionary is from Walter Scott's 1817 Harold the Dauntless. The word was coined using the adjective norse, which was borrowed into English from Dutch during the 16th century with the sense 'Norwegian', and which by Scott's time had acquired the sense "of or relating to Scandinavia or its language, esp[ecially] in ancient or medieval times". As with modern use of the word viking, therefore, the word norseman has no particular basis in medieval usage. The term Norseman does echo terms meaning 'Northman', applied to Norse speakers by the peoples they encountered during the Middle Ages. The Old Frankish word Nortmann ("Northman") was Latinised as Normannus and was widely used in Latin texts. The Latin word Normannus then entered Old French as Normands. From this word came the name of the Normans and of Normandy, which was settled by Norsemen in the tenth century. The same word entered Hispanic languages and local varieties of Latin with forms beginning not only in n , but in l , such as lordomanni (apparently reflecting nasal dissimilation in local Romance languages). This form may in turn have been borrowed into Arabic: the prominent early Arabic source al Mas‘ūdī identified the 844 raiders on Seville not only as Rūs but also al lawdh’āna. The Anglo Saxon Chronicle, written in Old English, distinguishes between the pagan Norwegian Norsemen (Norðmenn) of Dublin and the Christian Danes (Dene) of the Danelaw. In 942, it records the victory of King Edmund I over the Norse kings of York: "The Danes were previously subjected by force under the Norsemen, for a long time in bonds of captivity to the heathens".
Басқа атаулары
Қазіргі зерттеулерде викингтер – норвегтерге жасалған шабуылдарды білдіретін жиі қолданылатын термин, әсіресе Ұлыбритания аралдарындағы норвегтердің шабуылдары мен монастырларды тонауына байланысты, бірақ сол кезде бұл мағынада қолданылмаған. Ежелгі скандинав және көне ағылшын тілдерінде бұл сөз жай ғана "пират" дегенді білдірген. Нордтар немістерде Аскоманни, күл адамдары, гаэлдерде Лохланах (норс), ал англосакстарда Дене (дан) деп аталған. Ирландия мен Шотландияда гаэлдық мәдениетке сіңген скандинавиялық текті адамдарды белгілеу үшін Финн Галл (норвегиялық викинг немесе норвегиялық), Дубх Галл (даниялық викинг немесе даниялық) және Галл Гойдель (шетелдік гаэл) сияқты гаэл терминдері қолданылған. Дублин тұрғындары оларды Остмен, яғни Шығыс адамдары деп атаған, ал Оксманстаун атауы (Дублиннің орталық ауданы; атауы әлі де қолданыста) олардың біріккен қоныстарының бірінен шыққан; олар сондай-ақ Лохланнай, яғни Көл адамдары деп те аталған. Славяндар, арабтар және византиялықтар оларды Рус немесе Рос (Ῥῶς) деп білген, бұл сөздің ротс, яғни "есуге қатысты" деген мағынасы бар, немесе Шығыс славян жерлерін аралаған солтүстік адамдарының көпшілігі шыққан Швецияның шығысындағы Рослаген аймағынан шыққан болуы мүмкін. Қазіргі археологтар мен тарихшылар Шығыс славян жерлеріндегі скандинавиялық қоныстар Ресей және Беларусь елдерінің аттарын қалыптастырғанына сенімді. Славяндар мен византиялықтар оларды варягтар (мәні "анты берген адамдар") деп атаған, ал византия императорларының скандинавиялық қауіпсіздік қызметкерлері Варяг гвардиясы деп белгіленген.
In modern scholarship, Vikings is a common term for attacking Norsemen, especially in connection with raids and monastic plundering by Norsemen in the British Isles, but it was not used in this sense at the time. In Old Norse and Old English, the word simply meant 'pirate'. The Norse were also known as Ascomanni, ashmen, by the Germans, Lochlanach (Norse) by the Gaels and Dene (Danes) by the Anglo Saxons. The Gaelic terms Finn Gall (Norwegian Viking or Norwegian), Dubh Gall (Danish Viking or Danish) and Gall Goidel (foreign Gaelic) were used for the people of Norse descent in Ireland and Scotland, who assimilated into the Gaelic culture. Dubliners called them Ostmen, or East people, and the name Oxmanstown (an area in central Dublin; the name is still current) comes from one of their settlements; they were also known as Lochlannaigh, or Lake people. The Slavs, the Arabs and the Byzantines knew them as the Rus' or Rhōs (Ῥῶς), probably derived from various uses of rōþs , i. e. "related to rowing", or from the area of Roslagen in east central Sweden, where most of the Northmen who visited the Eastern Slavic lands originated. Archaeologists and historians of today believe that these Scandinavian settlements in the East Slavic lands formed the names of the countries of Russia and Belarus. The Slavs and the Byzantines also called them Varangians (, meaning "sworn men"), and the Scandinavian bodyguards of the Byzantine emperors were known as the Varangian Guard.
Қазіргі скандинавиялық қолданыс
Қазіргі скандинавия тілдерінде викингтерді атау үшін ортақ сөз бар: «nordbo» (nordborna, nordboerne, nordboerne немесе nordbuane – анықталған көпше түрі) сөзі скандинавия елдерінде тұратын және солтүстік герман тілдерінің бірінде сөйлейтін ежелгі де, қазіргі де адамдарды білдіреді.
Modern Scandinavian languages have a common word for Norsemen: the word nordbo (nordborna, nordboerne, nordboerne, or nordbuane in the definite plural) is used for both ancient and modern people living in the Nordic countries and speaking one of the North Germanic languages.
География
Викингтердің шығу тегі туралы британдық түсінік қате болған. Британияны шапқандар қазіргі Дания, Скания, Швеция мен Норвегияның батыс жағалауында (шамамен 70-ші параллельге дейін) және шведтік Балтық теңізінің жағалауында 60-шы ендікке дейін, сондай-ақ Мёларен көліне дейін қоныстанған. Олар Швециядағы Готланд аралынан да келген. Нордтар мен оңтүстік герман тайпалары арасындағы шекара – Даневирке, бүгінде Дания-Германия шекарасының оңтүстігінде орналасқан. Ең оңтүстіктегі викингтер Ньюкасл-апон-Тайннан солтүстікке қарай қоныстанбаған, ал Британияға солтүстікке қарағанда шығыстан көбірек сапар шеккен. Скандинавиялық нордар қазіргі Ұлыбритания (Англия, Шотландия, Уэльс), Ирландия, Исландия, Ресей, Беларусь, Франция, Сицилия, Бельгия, Украина, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Германия, Польша, Гренландия, Канада және Фарер аралдарында мемлекеттер мен елді мекендер құрған.
The British conception of the Vikings' origins was inaccurate. Those who plundered Britain lived in what is today Denmark, Scania, the western coast of Sweden and Norway (up to almost the 70th parallel) and along the Swedish Baltic coast up to around the 60th latitude and Lake Mälaren. They also came from the island of Gotland, Sweden. The border between the Norsemen and more southerly Germanic tribes, the Danevirke, today is located about south of the Danish–German border. The southernmost living Vikings lived no further north than Newcastle upon Tyne, and travelled to Britain more from the east than from the north. The Norse Scandinavians established polities and settlements in what are now Great Britain (England, Scotland, Wales), Ireland, Iceland, Russia, Belarus, France, Sicily, Belgium, Ukraine, Finland, Estonia, Latvia, Lithuania, Germany, Poland, Greenland, Canada, and the Faroe Islands.