Кіріспе

Қорғалған аумақ және табиғат қорығы, Йорк, Англия.

Аскэм батпағы – Англияның Солтүстік Йоркширдегі Йорк аңғарында орналасқан торфты батпақтың шағын аумағы және ерекше ғылыми маңызы бар жер. Ол Йорк қаласының оңтүстік-батысында, Копманторптан солтүстікке қарай және Аскэм Ричард пен Аскэм Брайанның жанында жатыр. Бұл Солтүстік Англиядағы экологиялық тұрғыдан ең алуан түрлі жерлердің бірі деп есептеледі. 2010 жылдары Йорк қаласының шетінде, батпақтың жанында 500 үй салу жобасы ұсынылған еді, бірақ ол 2020 жылы қабылданбады.

Тарих және географиялық қалыптасуы

Аскхэм батпағы 15 000 жыл бұрын соңғы мұздың еруінен пайда болған Йорк атырабындағы ойыста қалыптасқан. Батпақтың ең төменгі қабаты тас балшық, құм және қиыршық тастан тұрады, ол жабық. Осының үстінде биологиялық және геологиялық кезеңдердің тізбесін көрсететін органикалық шөгінділердің ерекше қабаты жатыр. Негізгі саз қабаты көл сазымен және айналасындағы мореналардан келген қоректік заттарға бай некрон лайымен жабылады. Жоғарырақ шөптік батпақ торбы мен сфагнум торбының қабаттары бар, соңғысында Scorpidium және Eriophorum іздері де кездеседі. Некрон торф қабаты мұздықтан кейінгі, салыстырмалы түрде жылы климатқа тұрақты өзгеруді көрсетеді. Бұл қабат сол кезде қалыптасып, өсімдік қалдықтарының көптігін қамтиды, бұл гүлді өсімдіктердің қарқынды өсу кезеңін көрсетеді. Осы өсімдіктердің ішінде Potamogeton, holly leafed naiad және батпақ бұршағы бар. Аскхэм батпағының шетіндегі жер учаскесін құрылыс салушы 500 үй салу үшін бөліп алған. Қоғамдық және Йоркшир жабайы табиғат қорының шақыруына сэр Дэвид Аттенборо қолдау көрсетіп, "оны сақтау – біздің ортақ жауапкершілігіміз" деді. 2020 жылдың мамыр айында жоспарлау инспекторлары бұл жобаны мақұлдамады.

Экология және тіршілік ету орындары

Асхам богы Солтүстік Англиядағы экологиялық әртүрлілігі ең жоғары жерлердің бірі саналады, әсіресе өсімдіктер, жәндіктер және құстарға қатысты. Асхам богы – көп ағаш өсетін аймақ, онда қайың кеңінен таралған. Сонымен қатар, күңгірт шетен де көптеп өседі. Көктал мен сұр жапырақты шетен батпақтың шеттерінде жергілікті түрлердің арасында басым, ал қышқыл орталықта емен басым. Қышқыл орталықта еменмен бірге өсетін басқа да ағаш түрлеріне жаңғақ, көктал бұтасы және долана жатады. Қайың емен, көктал және күл ағаштарының пайда болуына орай азайды, әсіресе солтүстік-орталық бөлігіндегі ағаштардың көп бөлігі кесілгенде. Бұл аймақ патшалық папоротник өсетінімен әйгілі. Асхам богының өсімдік жамылғысын негізгі екі топқа бөлуге болады, бұл негізді және қышқыл топырақ арасындағы айқын ерекшелікті көрсетеді. Бірі – шеткері аймақтағы түрлерге бай батпақ қауымдастығы. Оған Meadowsweet (қызыл гүлді шөп), Common Meadow Rue (жалман орамжапырақ), stinging nettle (қыртыс), Marsh bedstraw (батпақтың шүберегі), dewberry (жабайы бүлдірген), bittersweet (қызыл жемісті шөп), skullcap (басқақ), yellow loosestrife (сары гүлді шөп), creeping Jenny (жерге жайылмалы шөп) және қатаң жайылым шөптері сияқты ерекше түрлер кіреді. Екінші қауымдастық – ортаға қарай кедей қышқыл түрлерінен тұрады, оның ішінде Sphagnum palustre (батпақ сфагнумы), қызғылт шөп, Rubus fruticosus (жемісті шөп) және honeysuckle (жасыл жемісті шөп) сияқты түрлер бар. Бұл әдеттегі тізбекке сәйкес келмейді және оны бейорганикалық фосфаттың ерекше жоғары концентрациясымен түсіндіруге болады. Қысқы қонақтарға далалық торғай, қызылқұйрық, брамблинг, сискин, кіші қызылқұс, алтынқұс, снайп, джек снайп, шырша, сутас және кейде шегірткеқұс кіреді. Қорықтың салыстырмалы түрде құрғақ болуына және ағаштардың біртіндеп енуіне байланысты ылғалды жерлерді көрсететін жәндіктердің көп түрі бар. Бұл қазіргі жәндіктер қауымдастығы батпақтың ішіндегі ылғалдың тарихи деңгейін көрсететіндігі және тіршілік ортасының өзгеруіне әлі толық жауап бермеуі мүмкін. Орта ғасырларда торфты Дрингхаус және Акомб ауылдарының тұрғындары кесіп отырған, бұл туралы Дрингхаус және Акомб сотының жазба ережелері дәлелдейді, олар жалға алушылардың торф кесуін шектеген. Осы заңдық шектеулер салған қатаң жазалар жергілікті билік органдарының Асхам богында торф өндірудің зиянды қарқынына қарсы әрекет етуін көрсетеді.

Қымыз өсіру

Аскхэм батпағындағы қабатталған сазды торф және Скорпидиум шпагнум торфының арасындағы ерекше горизонттарда табылған қазба жәдігерлер бұл жерде бір кезде кендір өсірілгенін көрсетеді. Дәлел сақталған кендір тұқымшалары мен тозаңдары түрінде, олар суға батыру (реттеу) процесінің қалдықтары болуы мүмкін. Кендір тұқымдары мен тозаңдарымен бірге су лилиялары және қамыс сияқты су өсімдіктерінің тозаңдары да осы торф өзегінен табылды. Осылайша, бұл кендір қалдықтары осы кезеңде суға батырылған болуы мүмкін деп болжануда. Бұл шабудан гөрі тиімді басқару құралы деп есептеледі, бірақ осы участоктағы кейбір шабындықтар әлі де шөп жинау үшін кесіледі.