Кіріспе

Португалия королі 1640–1656 жылдары. Жон IV (Жуан, ʒuˈɐ̃w; 18 наурыз 1604 – 6 қараша 1656), «Жон Қайта Құрушы» (Жуан, o Restaurador) деген лақап атымен белгілі, Португалия королі болды. Оның 1640 жылдан өліміне дейін созылған билігі Габсбургтардың испан үстемдігінен Португалияның тәуелсіздігін қайта орнатуға бастама берді. 1580 жылғы Португалия тағына мұрагерлік дағдарысы кезінде таққа талапкер болған. 1656 жылы қайтыс болған кезде Португалия империясы жер шарын қамти, ең кең аумақтық шегіне жеткен еді.

Ерте өмір

Иоанн IV Вила-Висозада дүниеге келді және 1630 жылы әкесі Теодосио II ақыл-есінен айырылғаннан кейін Браганса герцогы болды. 1633 жылы ол Медина-Сидонияның 8-ші герцогы Хуан Мануэль Перес де Гусманның үлкен қызы Луиза де Гусманға (1613–66) үйленді. Иоанн сары шашты және орташа бойлы болған деп сипаттаған.

Кiру

Португалияның Филипп II (Испанияның III) қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Филипп III (Испанияның IV) таққа отырды, ол португал мәселелеріне өзгеше көзқарас танытты. Португалиялық саудагерлерге салынатын салықтар артты, португал аристократиясы ықпалын жоғалта бастады, ал Португалиядағы үкіметтік қызметтерді испандықтар көбірек иеленді. Нәтижесінде, Филипп III Португалияны испан провинциясы етуге тырысты, бұл португал дворяндарының барлық билігінен айырылуына әкелді. Бұл жағдай аристократия мен буржуазия ұйымдастырған төңкеріске ұласты. Испаниямен болған қақтығыс Португалияны отыз жылдық соғысқа, кем дегенде, қатысушы ретінде тартты. 1641 жылдан 1668 жылға дейін, екі ел соғысқан кезеңде Испания Португалияны әскери және дипломатиялық жағынан оқшаулауға тырысты, ал Португалия саяси одақтар құру және отарлық табысын сақтау арқылы тәуелсіздігін сақтауға қажетті ресурстарды табуға ұмтылды.

Қайта қалпына келтіру соғысы

Оның билікке келуі көршілес Испаниямен ұзаққа созылған соғысқа әкелді, бұл Португалияның қалпына келтіру соғысы деп аталатын қақтығыс, ол кейінгі билік кезінде Португалияның тәуелсіздігінің мойындалуымен аяқталды (1668). Португалия Франциямен (1 маусым 1641) және Швециямен (1641 жылдың тамызында) ұзақ мерзімді одақтарға қол қойды, бірақ Отыз жылдық соғыстағы оның үлесі тек Испанияға қарсы және португалдық колонияларға голландтардың шабуылына қарсы күреске ғана келді. 1640-1668 жылдар аралығында Португалия мен Испания арасындағы үнемі шайқастар, сондай-ақ ауыр соғыстардың қысқа эпизодтары болды, олардың көп бөлігі испандықтар мен португалдықтардың Ибериядан тыс елдермен араласуынан туындады. Испания 1648 жылға дейін Отыз жылдық соғысқа, 1659 жылға дейін Франко-испан соғысына, ал Португалия 1663 жылға дейін Голланд-Португалия соғысына қатысты. Испанияда португалдық әскер 1644 жылы Бадахоз қаласының жанындағы Монтихо шайқасында испандықтарды жеңді.

Империяның қалпына келуі

Шетелде голландтар португалдық Малакканы (1641 жылдың қаңтарында) және Оман имамы Маскатты (1650 жылы) жаулап алды. Бірақ португалдар күштерін Еуропа, Бразилия және Африка арасында бөлісуге мәжбүр болғандарына қарамастан, 1648 жылы португал Анголасындағы Луанданы голландтардан қайтарып алып, 1654 жылға қарай голланд колониясы болмай қалған Бразилияның солтүстік бөлігін қайта иеленді. Бұған жауап ретінде португалдық Сейлон (қазіргі Шри-Ланка) голландтарға өткен, олар 1656 жылы Коломбоны басып алды.

Өлім және мұра

1656 жылы король Иоан IV қайтыс болды және оның орнына ұлы Афонсо VI таққа отырды. Оның қызы Катерина Браганса Англия королі Карл II-ге үйленді. Оған жатқызылатын атақты шығармалардың бірі – Crux fidelis, бұл туынды Киелі аптада шіркеу хорлары арасында әлі де кең танымал. Дегенмен, осы шығарманың қолжазбасы белгілі емес, алғаш рет 1869 жылы Францияда жарияланды. Стильдік ерекшеліктеріне сүйене отырып, бұл шығарма 19 ғасырда жазылған деп есептеледі. 1646 жылы Иоан IV Марияны, оның түсінігі бойынша, Таза тұжырымдама ("Таза") ретінде Браганса үйінің патшалық жарлығымен Португалияның қамқоршысы деп жариялады. Бұл доктрина орта ғасырларда пайда болды және 15-16 ғасырларда қызу пікірталас тудырды, бірақ 1616 жылы Папа Павел V шығарған бұйрықпен "[қарсы] пікірді оқытуға немесе уағыздауға тыйым салынды". Үш жыл өткен соң, 1649 жылы, Инквизицияның испандық өнер кеңесшісі Франсиско Пачеко (1564–1654) Аян XII:1 негізінде Таза Ананың иконографиясын құрды.

Некелер мен ұрпақтар

Джон Медина Сидонияның 8-ші герцогы Хуан Мануэль Перес де Гусманның қызы Луиза де Гусманға үйленді. Осы некеден бірнеше бала дүниеге келді. Жоханның кейбір балалары әкесі патша болғанға дейін дүниеге келіп, қайтыс болғандықтан, олар Португалияның инфанттары немесе инфанталары (тақ мұрагерлері) болып есептелмейді. АтыТуған күніӨлім күніЕскермелерЛуиза де Гусман (13 қазан 1613 – 27 ақпан 1666; 12 қаңтар 1633 күні үйленген)Инфанте Теодосио 8 ақпан 1634 13 мамыр 1653Бразилияның ханзадасы және Браганзаның 9-шы герцогы. Жас кезінде қайтыс болды.Ана де Браганса 21 қаңтар 1635 21 қаңтар 1635Инфанта Жоана (Жоанна) 18 қыркүйек 1635 17 қараша 1653Инфанта Екатерина (Катарина) 25 қараша 1638 31 желтоқсан 1705Көбінесе Екатерина Браганса деп танылады. Англия королі II Карлға үйлену арқылы патшайым болды.Мануэль де Браганса 6 қыркүйек 1640 6 қыркүйек 1640Инфанте Афонсо 21 тамыз 1643 12 қыркүйек 1683Бразилияның ханзадасы және Браганзаның 10-шы герцогы. Португалия королі I Афонсо ретінде одан кейін тақ отырды.Инфанте Педро (Педру) 26 сәуір 1648 9 желтоқсан 1706Бежа герцогы, Корольдіктің констеблі, Инфантадо үйінің иесі және ағасы I Афонсодан кейін Португалия королі II Педро болған Корольдіктің регенті.Заңды емес балаларМария де Браганса 30 сәуір 1644 7 ақпан 1693Табиғи қыз.