Жоау VI: Португалия және Бразилия патшасы

Кіріспе

1816-1825 жылдары Португалия королі болған Дом Жоан VI (португал тілінде: João VI; 13 мамыр 1767 – 10 наурыз 1826), «Клемент» деген лақап атымен белгілі, 1816-1825 жылдары Португалия, Бразилия және Алгарве Біріккен Корольдігінің королі болды. Португалияның Біріккен Корольдігі 1822 жылдан бастап де-факто тоқтаса да, ол 1822 мен 1825 жылдар аралығында де-юре монархы болып қала берді. 1825 жылғы Рио-де-Жанейро шарты бойынша Бразилияның тәуелсіздігі мойындалғаннан кейін, ол 1826 жылы қайтыс болғанға дейін Португалия королі қызметін атқарды. Аталған шарт бойынша ол өмір бойына Бразилияның титулды императоры атанды, ал оның ұлы, император Педро I, жаңадан тәуелсіз елдің де-факто және де-юре монархы болды. Жоан VI 1767 жылы Лиссабонда, анасының әкесі, Португалия королі Дом Жозе I билік құрған кезде дүниеге келді. Ол Бразилия ханшайымы мен Португалияның инфанты Педрудың екінші ұлы болды, кейіннен олар королева Дона Мария I және король Дом Педру III атанды. 1788 жылы ағасы Жозе 27 жасында қайтыс болғаннан кейін Жоан таққа мұрагер атанды. Португалия тағына отырмас бұрын, Жоан Браганса герцогы, Бежа герцогы және Бразилия ханзадасы атағын иеленді. 1799 жылдан бастап анасының психикалық денсаулығына байланысты регенттік қызметін атқарды. 1816 жылы ол анасынан кейін Португалия империясының монархы болды, бірақ оның билігінде ешқандай өзгеріс болған жоқ, өйткені ол бұрыннан регент ретінде абсолютті билікке ие болған. Еуропадағы абсолюттік монархияның соңғы өкілдерінің бірі Жоан VI дүрбелеңді кезеңде өмір сүрді; оның билігі тұрақты бейбітшілікті көрген емес. Оның билік ету кезеңінде Испания, Франция және Ұлыбритания сияқты ірі державалар Португалия істеріне үнемі араласып отырды. Император Наполеон I әскерлері Португалияға басып кірген кезде Атлант мұхиты арқылы Бразилияға қашуға мәжбүр болды, онда ол либералдық көтерілістерге тап болды; ол жаңа қақтығыстар арасында Еуропаға оралуға мәжбүр болды. Оның некесі де шиеленісті болды, өйткені оның әйелі, испандық Карлота Жуакина, жеке мүдделері немесе туған Испанияның мүдделері үшін күйеуіне қарсы жиі құлақтанды. Жоанның ұлы Педру Бразилия тәуелсіздік алғаннан кейін ол Бразилиядан айырылып қалды, ал оның басқа ұлы Мигел (кейін Португалияның Мигел I) оны тақтан түсіруге бағытталған бүлікке жетекшілік етті. Жақындағы зерттеулерге сәйкес, оның өліміне мырыш уының әсері болуы мүмкін. Осы қиындықтарға қарамастан, Жоан елеулі із қалдырды, әсіресе Бразилияда, ол ұлттық автономияның негізін қалауға көмектесетін көптеген институттар мен қызметтерді құрды, және көптеген тарихшылар оны қазіргі Бразилия мемлекетінің нағыз ойшылы деп санайды. Оның замандастары оны мейірімді және қайырымды патша ретінде қарастырды, бірақ португалдықтар мен бразилиялықтардың кейінгі ұрпақтары оны жиі карикатураға айналдырды.

King of Portugal from 1816 to 1825

Dom John VI (Portuguese: João VI; 13 May 1767 – 10 March 1826), nicknamed "the Clement", was King of the United Kingdom of Portugal, Brazil and the Algarves from 1816 to 1825. Although the United Kingdom of Portugal ceased to exist de facto beginning in 1822, he remained its monarch de jure between 1822 and 1825. After the recognition of the independence of Brazil under the Treaty of Rio de Janeiro of 1825, he continued as King of Portugal until his death in 1826. Under the same treaty, he also became titular Emperor of Brazil for life, while his son, Emperor Pedro I, was both de facto and de jure the monarch of the newly independent country. John VI was born in Lisbon in 1767 during the reign of his maternal grandfather, King Dom Joseph I of Portugal. He was the second son of the Princess of Brazil and Infante Peter of Portugal, who later became Queen Dona Maria I and King Dom Peter III. John became heir to the throne when his older brother, Prince José, died of smallpox in 1788 at the age of 27. Before his accession to the Portuguese throne, John bore the titles Duke of Braganza, Duke of Beja, and Prince of Brazil. From 1799, he served as prince regent due to the mental illness of his mother. In 1816, he succeeded his mother as monarch of the Portuguese Empire, with no real change in his authority, since he already possessed absolute powers as regent. One of the last representatives of absolute monarchy in Europe, John VI lived during a turbulent period; his reign never saw a lasting peace. Throughout his period of rule, major powers, such as Spain, France. and Great Britain, continually intervened in Portuguese affairs. Forced to flee across the Atlantic Ocean to Brazil when troops of the Emperor Napoleon I invaded Portugal, he found himself faced there with liberal revolts; he was compelled to return to Europe amid new conflicts. His marriage was no less conflictual, as his wife Carlota Joaquina of Spain repeatedly conspired against her husband in favor of personal interests or those of her native Spain. John lost Brazil when his son Pedro declared independence, and his other son Miguel (later Miguel I of Portugal) led a rebellion that sought to depose him. According to recent scholarly research, his death may well have been caused by arsenic poisoning. Notwithstanding these tribulations John left a lasting mark, especially in Brazil, where he helped to create numerous institutions and services that laid a foundation for national autonomy, and many historians consider him to be a true mastermind of the modern Brazilian state. John's contemporaries viewed him as a kind and benevolent king, although later generations of Portuguese and Brazilians have made him the subject of frequent caricature.

Ерте өмір

Жоао Мария Жозе Франсиско Ксавье де Паула Луис Антонио Домингос Рафаэль 1767 жылғы 13 мамырда анасының әкесі, Португалия королі Дом Жозеф I билік құрған кезде дүниеге келді. Ол корольдің үлкен қызы және мұрагері, Бразилия ханшайымы (кейін королева Дона Мария I) мен Португалия инфанте Петерінің (кейін король Дом Петеро III) екінші ұлы болды. Петір Марияның күйеуі ғана емес, сонымен қатар оның әкесінің інісі де еді. Джонның әкесі қайтыс болып, анасы таққа отырғанда ол он жаста болды. Оның балалық шағы мен жастық шағы королева Мария I-нің үлкен ұлы және мұрагері, Бразилия ханзадасы және Браганса герцогы Хосе көлеңкесінде өтті. Халық арасында Инфанте Джонның білімсіз жас екендігі айтылады, бірақ Хорхе Педрейра е Костаның сөзіне сенсек, ол ағасы Хосе сияқты қатаң тәрбие алған. Дегенмен, сол кездегі француз елшісі оны шешім қабылдауға ұялатын және жайлы емес адам ретінде сипаттаған. Оның өмірінің осы кезеңі туралы мәліметтер тарихшыларға нақты қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Оның алған білімі туралы көп мәлімет жоқ. Ол дін, құқық, француз тілі және әдеп-ғирымдарды оқыған, сондай-ақ Дуарт Нунес де Леао мен Жоао де Барростың еңбектерін оқып тарихты үйренген болуы мүмкін.

Неке және мұрагерлік

1785 жылы Лорисалдың 3-маркизі Генрике де Менесес Джон мен Испанияның принц және принцессасының (кейін король Карл IV және королева Мария Луиза) қызы Инфанта Карлота Хоакинаның некелерін ұйымдастырды. Португалия сарайындағылардың кейбіреуі Джонның испандық инфантаға үйленуіне жағымсыз қарады, себебі бұл жаңа Иберия одағының құрылуынан қауіптенді. Карлота Хоакина неке шарты бекітілмес бұрын португал елшілерінің төрт күндік тексеруінен өтті. Джон мен Карлота Хоакинаның туыс екені және қалыңдықтың жас болғаны (сол кезде оған 10 жас болған) себепті, неке үшін Папаның рұқсаты қажет болды. Келісім бекітілгеннен кейін, неке шартына екі патшалықтың қатысуымен Испания патша сарайында салтанатты түрде қол қойылды. Содан кейін дереу кездесу арқылы неке қиылды. Неке бес жылдан кейін толыққанды болды. Карлота Хоакина 1785 жылдың мамыр айының басында Вила Вичоза герцог сарайында қабылданып, 9 маусымда жұбайлар сарай шіркеуінде неке батасын алды. Алайда, неке ыңғайсыз болып көрінді. Сол кезде Джон мен Марианнаның арасындағы үздіксіз хат алмасудан оның қарындасын сағынғаны көрінеді. Ол оны жас әйелімен салыстырып, былай деп жазды: "Ол өте ақылды және көп шешім қабылдайды, ал сенде одан аз, мен оны жақсы көремін, бірақ бәрібір оны бірдей жақсы көре алмаймын". Джонның жас келіншегі мойынсұнуға бейім емес еді, кейде королева Марияның өзі оны түзетуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, олардың жас айырмашылығы (Джон 17 жаста болған) оны мазалап, уайымдады. Карлота Хоакина тым жас болғандықтан, неке толыққанды болған жоқ, Джон былай деп жазды: "Инфантамен ойнауға мүмкіндік туғанда, қуанышқа толымын күтемін. Бәрі жақсы болса, алты жылдан кейін. Ол келген кездегіден сәл үлкен болса жақсы болар еді". Толыққанды неке 1790 жылға дейін күтті. 1793 жылы Карлота Хоакина тоғыз баланың біріншісін – Бейра принцессасы Терезаны дүниеге әкелді. Жозеден үлкен үміттер күтілді, ол ағартушылықтың прогрессивті идеяларымен байланысты болды және Себастьяно Жозе де Карвальхо э Мелоның дінге қарсы саясатына бейімделгендей көрінді. Ал Джон дінге берілгендігімен және абсолютизмге адалдығымен танымал болды. Мұрагерлік дағдарысы 1788 жылдың қарашасында королеваның сырласы Инасио де Сан-Каетаноның қайтысымен күшейді, ол Салоника архиепископы болатын. Архиепископ күшті саяси тұлға болды, Джонға жағымды болған королеваның министрлерін таңдауда ықпал етті, бірақ бұл лауазымдарға үміткер болған маңызды фидальголардың қарсылығына тап болды. Ағасы мен архиепископ қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң Джон ауыр сырқатқа шалдықты, тіпті өміріне қауіп туды. Ол жазылып кетті, бірақ 1791 жылы қайтадан ауырып, Мариальва маркизінің капелланы қалдырған жазбаларға сәйкес, "аузынан және ішегінен қан кету" симптомдары байқалды. Ол Джонның көңілі әрдайым депрессияда екенін де қосты. Бұл оның болашақ билігіне қатысты шиеленіс пен белгісіздік тудырды.

In 1785, Henrique de Meneses, 3rd Marquis of Louriçal, arranged a marriage between John and Infanta Carlota Joaquina of Spain, daughter of the Prince and Princess of Asturias (later King Charles IV and Queen Maria Luisa). Fearing a new Iberian Union, some in the Portuguese court viewed John's marriage to a Spanish infanta unfavorably. Carlota Joaquina endured four days of testing by the Portuguese ambassadors before the marriage pact was confirmed. Because John and Carlota Joaquina were related and because of the bride's youth (she was only 10 years old at the time), the marriage required a papal dispensation. After being confirmed, the marriage capitulation was signed in the throne room of the Spanish court with great pomp and with the participation of both kingdoms. It was followed immediately by a proxy marriage. The marriage was consummated five years later. Carlota Joaquina was received at the Ducal Palace of Vila Viçosa at the beginning of May 1785, and on 9 June, the couple received a nuptial benediction at the palace chapel. However, the marriage seemed to be an uncomfortable one. An assiduous correspondence between John and Mariana at that time reveals that the absence of his sister weighed upon him and, comparing her to his young wife, he wrote, "She is very smart and has a lot of judgment, whereas you have rather little, and I like her a lot, but for all that I cannot love her equally." John's young bride was not inclined to docility, requiring at times the correction of Queen Maria herself. In addition, the difference in their ages (John being 17 years old) made him uncomfortable and anxious. Because Carlota Joaquina was so young, the marriage had not been consummated, and John wrote, "Here's to the arrival of the time when I shall play a lot with the Infanta. The way these things go, I think six years from now. Better that she be a bit more grown up than when she came." The consummation waited until 1790. In 1793, Carlota Joaquina gave birth to the first of nine children: Teresa, Princess of Beira. Great things had been hoped for from José, who associated himself with the progressive ideas of the Enlightenment and appeared to have been inclined toward the anti clerical policies of Sebastião José de Carvalho e Melo, 1st Marquis of Pombal. John, in contrast, was well known for his religiosity and his attachment to absolutism. The crisis of succession was aggravated with the death in November 1788 of the Queen's confessor, Inácio de São Caetano, the titular archbishop of Thessalonica. The Archbishop had been a powerful political figure, influencing a controversial choice of the Queen's ministers that favored John, but not without encountering strong opposition from important fidalgos who had ambitions for those posts. In the year after the deaths of his brother and the Archbishop, John became ill to the extent that his own survival was uncertain. He recovered, but in 1791, he again fell ill "bleeding from the mouth and intestines", according to notes left by the chaplain of the Marquis of Marialva, who added that John's spirit was always depressed. This created a tense climate and uncertainty about his future reign.

Регенттік

Осы уақыт аралығында королеваның психикалық тұрақтылығының төмендеу белгілері байқалды. Оның ауруының салдарынан королева билік етуге жарамсыз деп танылды және Джон ел басқаруды дерлік өз қолына алды. Джон биліктің тізгінін алуға құлшынбады, формалды регенттік идеясын қабылдамады. Бұл ақсүйектердің кеңес арқылы де-факто үкімет құруына мүмкіндік берді. Сол кезде Джонның да осындай ақылсыздық белгілері бар екені және оған билік етуіне кедергі жасалуы мүмкін екені туралы әңгімелер тарады. Регенттік институтын басшылыққа алатын заңдарға сәйкес, егер регент қайтыс болса немесе қандай да бір себеппен қабілетсіз болса, және он төрт жасқа толмаған балалары болса (Джонның сол кездегі жағдайы осылай еді), үкімет олардың қамқоршыларының қолында болар еді, не болмаса, егер қамқоршылар тағайындалмаса, регенттің әйелі басқарар еді. Джонның жағдайында бұл испандық инфанта болар еді. Қорқыныш, күдік және интрига елдің барлық институционалдық құрылымын қамтыды. Сонымен қатар, француз төңкерісі Еуропаның билеуші үйлерін алаңдатып, қорқынышқа түсірді. 1793 жылдың қаңтар айында революционерлер бұрынғы король Людовик XVI-ны өлімге кесті, бұл халықаралық жауаптық реакцияға әкелді. 15 шілдеде Португалия Испаниямен келісімге келді, ал 26 қыркүйекте Ұлыбританиямен одақтасты. Екі келісім де революциялық Францияға қарсы өзара көмек көрсетуге міндеттенді және Пиреней соғысына (1793–1795) алты мың португалдық сарбазды тартты, бұл науқан Францияның Руссильонға шабуылымен басталды және Испанияның солтүстік-шығысын француздық жаулап алумен аяқталды. Бұл дипломатиялық тұрғыдан қиын мәселе тудырды, өйткені Португалия Ұлыбританиямен одағына нұқсан келтірмей Франциямен бейбіт келісімге келе алмады, ал одақта бірнеше теңіз арқылы байланысқан мүдделер болды. Португалиялықтар бейтараптық іздеді, бірақ ол бейтараптық әлсіз және шиеленіскен болып шықты. Жеңілістен кейін Испания Португалиямен одағынан бас тартып, Базель бейбіт шарты бойынша Франциямен одақтасты. Францияның Ұлыбританияға тікелей шабуыл жасауға күші жетпегендіктен, Франция Португалияға көз тікті. Сол жылы Наполеон Бонапарт Францияда 18 Брумердің төңкерісін жасады және Португалияны Ұлыбританиямен қарым-қатынасын үзуге және елін Наполеонның мүдделеріне бағындыруға мәжбүрлеу үшін Испанияны ультиматум беруге мәжбүр етті. Джонның бас тартуы бейтараптықты мүмкінсіз етті. 1801 жылы Испания мен Франция басып кірді, Апельсин соғысын бастады; жеңілген Португалия Бадахоз келісіміне және одан кейінгі Мадрид келісіміне қол қойды, оған сәйкес Испанияға, әсіресе Оливенцаға аумақ берді және француздықтарға кейбір отарлық аумақтар бойынша жеңілдіктер берді. Соғысқа қатысқан барлық елдердің мүдделері қайшы болғандықтан, соғыс екіұшты қозғалыстармен және құпия келісімдермен сипатталды. Португалия ең әлсіз ойыншы болғандықтан, күрестің жалғасуынан қашып құтыла алмады. Сонымен қатар, Джон өз үйінде де қарсыластарға тап болды. Оның әйелі, принцесса Карлота Хоакина, испандық мүдделерге адал болды және күйеуін биліктен алып тастап, билікті өзіне алу мақсатымен интрига жасады. Бұл әрекет 1805 жылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, ханшайым сарайдан қуылды; ол Келуз сарайында тұрды, ал Джон Мафра сарайына көшті. Осы сияқты оқиғалар португалдықтарды Джонның елді басқаруға қабілетті ме, әлде анасы сияқты билік етуге жарамсыз ба деген сұраққа жетеледі.

Meanwhile, the Queen showed increasing signs of mental instability. As a result, of her illness, the queen was deemed unfit to rule and John essentially took control of the country. John was reluctant to take the reins of power, rejecting the idea of a formal regency. This opened the way for elements of the nobility to form a de facto government via a Council. Rumors circulated that John exhibited symptoms of the same insanity, and that he might be prevented from ruling. According to longstanding laws that guided the institution of regency, were the regent to die or become incapable for any reason, and having children of less than fourteen years (which was John's situation at the time), government would be exercised by the guardians of those children or, if guardians had not been formally named, by the wife of the regent. In John's case, that would have been a Spanish infanta. Fear, suspicion and intrigue engulfed the entire institutional framework of the nation. At the same time, the French Revolution perplexed and horrified the reigning houses of Europe. In January 1793, the revolutionaries executed their former king Louis XVI, precipitating an international response. On 15 July, Portugal signed a treaty with Spain, and on 26 September allied itself with Great Britain. Both treaties pledged mutual aid against revolutionary France and brought six thousand Portuguese soldiers into the War of the Pyrenees (1793–1795), a campaign that began with an advance to Roussillon in France and ended in defeat with the French conquest of northeastern Spain. This created a delicate diplomatic problem, as Portugal could not make peace with France without damaging an alliance with Britain that involved several overseas interests. The Portuguese thus sought a neutrality that proved fragile and tense. After the defeat, Spain abandoned its alliance with Portugal and allied with France under the Peace of Basel. With Britain too powerful for France to attack directly, France set its sights on Portugal. that same year, Napoleon Bonaparte staged his coup d'état of 18 Brumaire in France and coerced Spain into issuing an ultimatum to force the Portuguese to break with Great Britain and submit the country to the interests of Napoleon. With John's refusal, neutrality became unviable. Spain and France invaded in 1801, setting off the War of the Oranges; a defeated Portugal signed the Treaty of Badajoz and the subsequent Treaty of Madrid, under which it ceded territory to Spain, in particular Olivenza, and made concessions to the French over certain colonial territories. With conflicting interests among all the countries involved, the war was marked by ambiguous movements and secret agreements. Portugal, as the weakest player, could not avoid continued struggle. At the same time, John had to face an enemy at home. His wife, Princess Carlota Joaquina, loyal to Spanish interests, initiated an intrigue with the objective of deposing her husband and taking power herself. After this attempt failed in 1805, the Princess was exiled from court; she resided at Queluz Palace, while John took up residency at Mafra Palace. It was events like this that led to the Portuguese people questioning if John was capable of commanding the nation and whether he was as incapable of ruling as his mother was.

Бразилияға ұшу

Джон Франциямен уақыт үшін күрделі ойын ойнады. Ол мүмкіндігінше Францияға бағынуын көрсетіп, тіпті Ұлыбританияның королі Георг III-ке елдері арасындағы соғыс жариялауды ұсынды, бірақ Наполеонның континенттік жүйесінің (Ұлыбританияға қарсы блокада) талаптарына бағынбады. Британдықтармен жасалған жаңа құпия келісім патша отбасы қашқан жағдайда оларға көмек беретініне кепілдік берді. Бұл келісім британдықтарға үлкен пайда әкелді және елдегі олардың ықпалын сақтап қалды, себебі британ саудагерлері португалдық интерконтиненталдық империямен саудадан үлкен табыс табуын жалғастырды. Португалия Франциямен немесе Ұлыбританиямен одақтасуды таңдауға тиіс болды, ал шешім қабылдауға кешігу Португалияны екеуімен де соғысқа ұшырату қаупін тудырды. 1807 жылдың қазан айында француз әскерінің жақындап келе жатқаны туралы хабар келді, ал 16 қарашада жеті мың сарбазбен британдық эскадрилья Лиссабон портына келді, оларға патша отбасын Бразилияға сүйемелдеу немесе үкімет Францияға бағынса, португал астанасын шабуылдап басып алу бұйрығы берілді. Сарай франкофилдер мен англофилдерге бөлінді, және екі тараптан да қысымға ұшыраған Джон британдық қорғанысты қабылдап, Бразилияға кетуді шешті. Жан Андош Жуно басқарған басқыншы әскер 30 қарашада 1807 жылы Лиссабон қақпаларына жеткенше қиындықтармен алға жылды. Жозе Акурсио дас Невестің мәлімдемесіне сәйкес, ханзаданың келуі оның көңіліне зор әсер етті:

Халыққа түсіндіру үшін Джон қала көшелеріне Патшалықтың тұтастығы мен бейбітшілігін сақтау үшін барлық күш-жігер жұмсалғанмен, оның келуі болмай қалмайтынын мәлімдейтін плакаттар ілуге бұйрық берді. Плакаттарда барлығына тыныш болуға, тәртіп сақтауға және басқыншыларға қарсы тұрмауға кеңес берілді, осылайша қанды төгілудің қажеті болмас үшін. Кетуге асыққандықтан, ханзада-регент анасымен және ұлдары Дом Педро, Бейраның ханзадасы (кейінірек Бразилия императоры Дом Педро I және Португалия королі Дом Педро IV) және Мигельмен (кейінірек король Дом Мигель I) бірге кемеде болды. Атлантиканы кесіп өтудің сол кездегі қауіптілігін ескере отырып, бұл ақылға сыймас шешім болды, себебі кеме апатқа ұшыраған жағдайда тәждің мұрагерлігі қауіпке ұшырауы мүмкін еді. Карлота Жуакина мен оның қыздары басқа екі кемеде болды. Джонмен бірге кемеге шыққан адамдардың саны әлі де даулы; XIX ғасырда 30 мыңға дейін эмигранттар туралы әңгіме болды; соңғы бағалаулар бес жүзден он бес мыңға дейін ауытқиды, соңғысы он бес кемеден тұратын эскадрильяның ең жоғары сыйымдылығына жақын, олардың экипаждарымен қоса. Дегенмен, кемелер тығыз толған еді. Pedreira e Costa-ның мәлімдемесіне сәйкес, барлық факторларды ескере отырып, ең ықтимал сандар төрт-жеті мың жолаушы және экипаж арасында болады. Көптеген отбасылар бөлініп кетті, тіпті жоғары лауазымды шенеуніктердің өзі кемелерге орын алуға үлкермеді және артта қалды. Саяхат тыныш болмады. Бірнеше кеме нашар жағдайда болды, ал адам көптігі ақсүйектер үшін ұятты жағдай тудырды, олардың көпшілігі ашық жерде, кеменің артқы бөлігінде жиылып ұйықтауға мәжбүр болды. Гигиеналық жағдай нашар болды, соның ішінде біттердің таралуы да болды. Көптеген адамдар киім алмастыруға үлкермеді. Бірнеше адам ауырып қалды. Жабдықтар жетіспеді, осылайша рациондау енгізілді. Флотилия экваторлық аймақта он күнге жуық желсіз жағдайда, қатты ыстық астында тұрды, бұл көңіл-күйдің нашарлауына әкелді. Флотилия сондай-ақ екі дауылға тап болды және Мадейра жанында шашырап кетті. Саяхаттың ортасында ханзада Джон жоспарларын өзгертті және Сальвадорға, Баияға баруды шешті, бұл, әдетте, саяси себептермен байланысты болды. Ол колонияның алғашқы астанасының тұрғындарына жағынуға тырысты, олар бұрынғы мәртебесінен айырылғанына наразылық білдірген еді. Оның әйелі мен қыздарын алып жүрген кемелер бастапқы бағыты бойынша Рио-де-Жанейроға бет алды.

To explain himself to the people, John ordered that posters be put up along the streets stating that his departure was unavoidable despite all efforts made to assure the integrity and peace of the Kingdom. The posters recommended that everyone remain calm, orderly and not resist the invaders, so that blood not be shed in vain. Because of the rush to depart, the Prince Regent was in a ship together with his mother and his sons Dom Pedro, Prince of Beira (later Emperor Dom Pedro I of Brazil and King Dom Pedro IV of Portugal), and Miguel (later King Dom Miguel I). This was an imprudent decision given the dangers of a transatlantic voyage in that era, since it placed at risk the succession of the crown in case of shipwreck. Carlota Joaquina and her daughters were on two other ships. The number of people who embarked with John remains a matter of controversy; in the 19th century there was talk of up to 30 thousand emigrants; more recent estimates vary between five hundred and fifteen thousand, the latter being close to the maximum capacity of the squadron of fifteen ships, including their crews. Still, the ships were overcrowded. According to Pedreira e Costa, taking into account all of the variables, the most likely numbers fall between four and seven thousand passengers plus the crews. Many families were separated, and even high officials failed to secure a place on the ships and were left behind. The voyage was not a tranquil one. Several ships were in precarious condition, and overcrowding created humiliating conditions for the nobility, the majority of whom had to sleep huddled in the open in the poops. Hygienic conditions were bad, including an epidemic of head lice. Many had failed to bring changes of clothing. Several people fell ill. Supplies were scarce, causing rationing. The flotilla spent ten days nearly becalmed in the equatorial zone under a scorching heat that caused moods to turn quite sour. The flotilla also faced two storms and was eventually dispersed near Madeira. In the middle of the voyage, Prince John changed his plans and decided to head for Salvador, Bahia, probably for political reasons. He wanted to please the inhabitants of the colony's first capital, which had given many signs of discontent with the loss of its old status. The ships carrying his wife and daughters held to the original destination of Rio de Janeiro.

Колониалды трансформация

1808 жылғы 22 қаңтарда Принц-Регент кемесі және тағы екеуі Бразилияның Todos os Santos шығанағына келді. Сальвадор көшелері бос тұрды, өйткені губернатор, Понте графы, халық оны қарсы алуға рұқсат беруден бұрын ханзаданың бұйрықтарын күтуге ұмтылды. Мұны естіген Жоао: «Барлығы өздері қалағанша келсін», – деп бұйырды. Бірақ, осындай қиын сапардан кейін ақсүйектерге жайғасуға мүмкіндік беру үшін, қону келесі күнге шегерілді. Сол күні олар Сальвадор соборында шеру, қоңыраулар мен Te Deum әнімен қуанышпен қарсы алынды. Келесі күндері Жоао құрмет көрсетуге ниет білдіргендердің бәрін қабылдап, бейжа mão (монархтың қолын сүйіп) рәсімін жасады және түрлі жеңілдіктер берді. Соңғыларының ішінде ол экономика және хирургия мектебі бойынша қоғамдық лекциялар сериясын құру туралы жарлық шығарды, бірақ оның ең шешуші әрекеті – Достық Ұлттарға Порттарды Ашу туралы жарлық (Decreto de Abertura dos Portos às Nações Amigas) болды. Бұл саяси және экономикалық маңызы зор шара және колониядағы жағдайды жақсартуға бағытталған көптеген шаралардың біріншісі еді. Алайда, экономикасы теңіз саудасына байланысты болған және Португалия мен Бразилия монархиясы енді біршама протекторат болған Ұлыбритания ең тікелей пайда тапты. Сальвадор соттың келуін бір ай бойы тойлап, оларды Патшалықтың жаңа ордасына айналдыруға көндіруге тырысты. Тұрғындар патша отбасының үйі ретінде сәнді сарай салуды ұсынды, бірақ Жоао бас тартты және өзінің астанасын Рио-де-Жанейроға көшіру ниеті туралы әртүрлі елдерге хабарлағаннан кейін сапарын жалғастырды. Оның кемесі 7 наурызда Гуанабара шығанағына кірді, онда ол қыздарымен және кемелері бұрын келген басқа да сүйіктілерімен кездесті. 8-і күні соттың барлық мүшелері кемеден түсіп, тоғыз күн бойы тоқтаусыз тойлап, оларды қарсы алуға дайындалған қаланы қарсы алды. Сол дәуірдің белгілі шежірешісі, әке Перерека, Португалияның басып алынуы туралы хабарды қайғырып, Бразилия жеріне соттың келуінің маңыздылығын сезді: Жоао Бразилияны қарапайым колониядан өркендеген қоғамға айналдыруға көмектесті. Бұл, көбінесе, Рио-де-Жанейрода жаңа үкімет құруға байланысты болды. Үкіметпен бірге егемен мемлекеттің қажетті аппараты – жоғары азаматтық, діни және әскери лауазымды тұлғалар, аристократтар мен либералды мамандық иелері, білікті қолөнершілер және мемлекеттік қызметкерлер қалыптасты. Көптеген ғалымдар үшін соттың Риоға көшірілуі қазіргі Бразилия мемлекетінің құрылуының бастамасы болды және Бразилияның нағыз тәуелсіздікке қарай жасаған алғашқы қадамы болды. Бразилия бұл кезде формальды және құқықтық жағынан португал колониясы болып қала берді, Каио Прадоның сөздерімен айтқанда. Бірақ ең алдымен, жаңа келгендерге баспана беру қажет болды. Бұл қиын мәселе еді, өйткені Рио-де-Жанейро қаласы сол кезде тығыз болды. Әсіресе, дворяндарға, әсіресе патша отбасына, қазіргі Пачо Империал (Император сарайы) деп аталатын вице-король сарайына орналасуға мүмкіндік болды. Ол үлкен болса да, ыңғайсыз және португал сарайларына ұқсамайтын еді. Ол үлкен болғанмен, барлығына жеткіліксіз болды, сондықтан көрші ғимараттар да – Кармелиттер монастыры, қала әкімдігі және тіпті түрме де реквизицияланды. Басқа ақсүйектердің қажеттіліктерін қанағаттандыру және жаңа мемлекеттік кеңселерді орнату үшін көптеген шағын тұрғын үйлер асығыс иеліктен шығарылды, олардың иелері қарсылық көрсеткен жағдайларда зорлық-зомбылықпен шығарылды. Вице-король Маркос де Норонха э Брито мен Хоаким Хосе де Азеведоның күш-жігеріне қарамастан, регентке әлі де қолайсыз жағдай жасалған. Саудагер Элиас Антонио Лопес өзінің елдік үйін, Квинта-да-Боа-Вистаны ұсынды. Бұл сәнді вилла жақсы жерде орналасқан және ханзаданың көңілінен шықты. Жөндеу және кеңейту оны Пасо де Сан-Кристовао ("Қасиетті Кристофер сарайы") етіп өзгертті. Карлота Хоакина болса, күйеуінен бөлек өмір сүру әдетін жалғастырып, Ботафого жағалауындағы фермада тұруға ұмтылды. Сол кезде 70 000-ға жуық тұрғыны бар қала бір түндікте өзгеріске ұшырады. Жаңа талаптарға толы халық санының артуы азық-түлік пен басқа да тұтыну тауарларын, оның ішінде сән-салтанат бұйымдарын жеткізуде жаңа ұйымды талап етті. Португалдықтардың қоныстануына бірнеше жыл кетті, бұл Рионың күнделікті өмірінде бірнеше жыл бойы хаос тудырды. Жалға алу бағасы екі есеге өсті, салықтар көтерілді, ал азық-түлік жетіспеді, оны импорттық дворяндар талап етті. Бұл көп ұзамай ханзаданың келуіне деген халықтың құлшынысын жойды. Қаланың пішіні де өзгерді, көптеген жаңа тұрғын үйлер, виллалар және басқа да ғимараттар салынды, сондай-ақ қызметтер мен инфрақұрылым жақсартылды. Сондай-ақ, соттың болуы жаңа әдеп нормаларын, жаңа сәндер мен жаңа әдет-ғұрыптарды, оның ішінде жаңа әлеуметтік жіктелуді енгізді. Әдет-ғұрыптардың арасында Жоао Бразилияда португалдың ежелгі бейжа mão рәсімін жалғастырды, ол оны өте бағалады және бразилиялықтарды қызықтырды, олардың халықтық фольклорының бір бөлігіне айналды. Ол күнделікті, жексенбі және мереке күндерін қоспағанда, өзіне құрмет көрсетуге және жақсылықтар алуға келгендерді қабылдады. Оған құрмет көрсетуге келгендердің арасында ақсүйектер де, қара халық та болды. Суретші Генри Л’Эвекке сәйкес: «Ханзада, Мемлекеттік хатшы, Камергер және бірнеше үй шаруашылық қызметкерлерімен бірге, оған ұсынылған барлық өтініштерді қабылдады, барлық шағымдарды, барлық сұрауларды мұқият тыңдады, біреуді жұбатты, екіншілерін ынталандырды. Мінездің қарапайымдылығы, сөйлеудің еркіндігі, кейбіреулердің талапкерлігі, басқаларының сөзділігі оны жалықтырмады. Ол олардың мырзасы екенін ұмытқандай, тек әкесі екенін еске алды». Оливейра Лим оның «ешқашан бет-бейнелерді немесе тілектерді шатастырмағанын және үміткерлер оның өміріне, отбасысына және тіпті өткенде болған шағын оқиғаларға қаншалықты жақсы білетініне таң қалғанын» жазды. Бразилияда болған тұсында Жоао көптеген институттар мен мемлекеттік қызметтердің құрылуын ресми түрде бекітті және экономиканы, мәдениетті және ұлттық өмірдің басқа да салаларын дамытты. Бұл шаралардың бәрі бұрын мұндай ресурстарға ие болмаған аумақта үлкен империяны басқарудың практикалық қажеттіліктеріне байланысты қабылданды, өйткені Бразилияның колония болып қалатыны туралы басты идея сақталды, себебі сот еуропалық саяси жағдай қалыпқа келгеннен кейін бұрынғы метрополиясына оралуы күтілді. Алайда, осы жетістіктер Бразилияның болашақ автономиясының негізі болды. 1810 жылы британ үкіметімен келісілген қолайсыз сауда келісімі, іс жүзінде шағын ішкі нарықты пайдасыз бұйымдармен суайтып, экспортқа зиян келтірді және жаңа ұлттық өнеркәсіптердің құрылуына кедерілді. Лаурентино Гомес Жоаоның Бразилиядағы алғашқы сегіз жылында португал монархиясының үш жүз жылдық тарихындағы барлық титулдардан гөрі көп титулдар бергенін, тіпті Португалияның құрметті ордендерінің бес мыңнан астам белгілері мен мақтаулары есепке алынбағанда жазды.

On 22 January 1808, the Prince Regent's ship and the two others arrived in Baía de Todos os Santos, Brazil. The streets of Salvador were deserted, because the governor, the Count of Ponte, preferred to await the prince's orders before permitting the people to receive him. Finding this attitude odd, John ordered that all could come as they wished. However, to allow the nobility to compose themselves after such an arduous journey, the landing was postponed until the next day, when they were received joyfully amidst a procession, the ringing of bells and a celebration of a Te Deum at the Cathedral of Salvador. In the following days, John received all who wished to give homage, granting the ceremony of the beija mão (the kissing of the monarch's hand) and conceding various mercies. Among the latter, he decreed the creation of a public lecture series on economics and a school of surgery, but his most decisive action at this moment was the Decree of Opening the Ports to Friendly Nations (Decreto de Abertura dos Portos às Nações Amigas), a measure of vast political and economic importance and the first of many that went to improve conditions in the colony. Britain, however, whose economy depended in great part on maritime commerce, and for whom the Portuguese and Brazilian monarchy was now something of a protectorate, was the most direct beneficiary. Salvador spent a month in commemorations of the presence of the court and tried to seduce the court into making it the new seat of the Kingdom. The residents offered to construct a luxurious palace as a home for the royal family, but John declined and continued his voyage, having already announced to various nations his intention to make his capital at Rio de Janeiro. His ship entered Guanabara Bay on 7 March, where he met his daughters and other members of his entourage whose ships had arrived earlier. On the 8th, the whole court finally disembarked to encounter a city adorned to receive them with nine days of uninterrupted celebrations. A well known chronicler of the era, Father Perereca, eyewitness to the arrival, while lamenting the news of the invasion of metropolitan Portugal, also intuited the significance of the arrival of the court on Brazilian soil:

John helped change Brazil from an ordinary colony into a booming society. This was done, in large part, to the establishment of a new government in the capital, Rio de Janeiro. With a government, the essential apparatus of a sovereign state became inevitable: the senior civil, religious, and military officials, aristocrats and liberal professionals, skilled artisans, and public servants. For many scholars, the transfer of the court to Rio began the establishment of the modern Brazilian state and constituted Brazil's first step toward true independence. While Brazil at this time remained formally and juridically a Portuguese colony, in the words of Caio Prado, Jr. But first it was necessary to provide accommodations for the newcomers, a difficult problem to resolve given the cramped proportions of the city of Rio at that time. In particular, there were few homes suitable for the nobility, especially in the case of the royal family, who were installed in the viceregal palace, known today as the Paço Imperial (Imperial Palace). Though large, it was comfortless and nothing like Portuguese palaces. As large as it was, it was not enough to accommodate everyone, so neighboring buildings were also requisitioned, such as the Carmelite Convent, the town hall, and even the jail. To meet the needs of other nobles, and to install new government offices, innumerable small residences were hastily expropriated, their proprietors arbitrarily ejected, at times violently in the face of resistance. Despite the efforts of Viceroy Marcos de Noronha e Brito and of Joaquim José de Azevedo, the regent was still poorly accommodated. Merchant Elias Antônio Lopes offered his country house, the Quinta da Boa Vista, a sumptuous villa in excellent location that immediately met with the prince's satisfaction. Renovations and expansion transformed this into the Paço de São Cristóvão ("Palace of Saint Christopher"). Carlota Joaquina, for her part, preferred to settle on a farm near the beach of Botafogo, continuing her habit of living apart from her husband. The city, which at that time had about 70,000 inhabitants, saw itself transformed overnight. The additional populace, full of new requirements, imposed a new organization in the supply of food and other consumer goods, including luxury items. It took years for the Portuguese to settle in, causing years of chaos in the daily life of Rio; rents doubled, taxes rose, and food was in short supply, requisitioned by the imported nobility. This soon dispelled popular enthusiasm over the prince regent's arrival. The very shape of the city began to change, with the construction of innumerable new residences, villas and other buildings, and various improvements to services and infrastructure. Likewise, the presence of the court introduced new standards of etiquette, new fashions and new customs, including a new social stratification. Among the customs, John continued in Brazil the ancient Portuguese ceremony of the beija mão, which he esteemed greatly and which fascinated the Brazilians and became part of their folklore. He received his subjects daily, except for Sundays and holidays. The long lines waiting to pay their respects and receive favors were a mix of nobles and commoners. According to painter Henry L’Evêque, "the Prince, accompanied by a Secretary of State, a Chamberlain and some household officials, received all the petitions that were presented to him; listened attentively to all the complaints, all the requests of the applicants; consoled one, encouraged others The vulgarity of the manners, the familiarity of speech, the insistence of some, the prolixity of others, none of this bored him. He seemed to forget that he was their master, and remember only that he was their father." Oliveira Lim wrote that he "never confused the faces or the pleas, and the applicants marveled at how well he know their lives, their families, even small incidents that had occurred in the past and which they could not believe had risen to the notice of the King." Throughout his stay in Brazil, John formalized the creation of a huge number of institutions and public services and boosted the economy, culture and other areas of national life. All these measures were taken principally because of the practical needs of administering a large empire in a territory previously lacking of these resources, because the predominant idea continued to be that Brazil would remain a colony, given that it was expected that the court would return to its old metropolis once the European political situation returned to normal. However, these advances became the basis for Brazil's future autonomy. serious economic problems, and an unfavorable trade agreement negotiated in 1810 with the British government, which in practice flooded the small internal market with useless trinkets, disadvantaged exports, and the creation of new national industries. Laurentino Gomes writes that John granted more hereditary titles in his first eight years in Brazil than had been granted in the previous three hundred years of the Portuguese monarchy, not even counting more than five thousand insignia and commendations of the honorific orders of Portugal.

Билік құру жолы

1816 жылы 20 наурызда анасының қайтысымен Джон таққа Дом Жоау VI ретінде отырды. Алайда, ол бірден патша ретінде қабылданып, тәж кигізілген жоқ; ол тек 6 ақпан 1818 жылы зор салтанатты шаралармен мақталды. Осы кезеңде Джонның ұлы, Португалияның ханзадасы Дом Педроға (мұрагердің жаңа атағы) жұбай табуда қиындықтар туды. Сол кездегі Еуропа Бразилияны алыс, дамылмаған және қауіпті деп есептеді, сондықтан лайықты үміткерлерді табу оңай болған жоқ. Бір жыл іздегеннен кейін, елші Педро Жозе Хоаким Вито де Менезес Коутиньо, Мариальваның 6-шы маркизі, Еуропаның ең беделді патшалық үйлерінің бірі – Австрияның Габсбургтермен одақ құрды. Ол австриялық сарайды көптеген жалғандықтармен, әсемдік көрсету арқылы және ақсүйектерге алтын таяқшалар мен алмастар тарату арқылы баурап алды. 1817 жылы Дом Педро император Франциск I-нің қызы, Австрияның архигерцогинясы Мария Леопольдинаға үйленді. Император мен оның министрі Меттерних бұл одақты «Еуропа мен Жаңа әлем арасындағы тиімді келісім» деп бағалады, ол екі жарты шардағы монархиялық режимді нығайтып, Австрияға жаңа ықпал аймағын сыйлады. Ал Португалиядағы жағдай мүлдем тыныш емес еді. Патшаның болмауы, Пиреней соғысынан елдің қирауы, одан кейін жаппай аштық пен эмиграция толқыны Португалияны француздарды толығымен қуғаннан кейін де-факто британдық протекторатқа айналдырды. Оны Уильям Карр Бересфорд басқарды, ол португалиялық үкіметпен қарым-қатынаста өте қатаң болды. Джон таққа отырғаннан бастап португалдар оның оралуын талап етті, либералдық көтерілістер ұйымдастырды және 1698 жылдан бері жиналмаған Португалия Кортесін шақыру мақсатымен құпия қоғамдар құрды. Бразилияда да ұқсас либералдық қозғалыс болды. 1817 жылы Ресифеде Пернамбук көтерілісі басталды, бұл республикалық қозғалыс Пернамбукода уақытша үкімет құрып, басқа бразилиялық штаттарға тарады; ол қатал түрде басылды. Португалияда 1820 жылы 24 тамызда Портуда Либералдық революция басталды. Лиссабонда да резонанс тудырған басқарушы хунта құрылды. Ол Өте Төтенше және Конституциялық Кортестер (Cortes Gerais Extraordinárias e Constituintes) ретінде жиналып, үкімет құрды және король Жоаумен ақылдаспай депутаттар сайлауын өткізді. Бұл қозғалысқа Мадейра және Азор аралдары қолдау көрсетті, сондай-ақ Бразилиядағы Гран-Пара және Баияға дейін жетті. Бұл тіпті Рио-де-Жанейро қаласының әскери гарнизонының көтерілісіне де әкеп соқты.

With the death of his mother on 20 March 1816, John assumed the throne as King Dom John VI. However, he was not immediately consecrated as king; he was acclaimed only on 6 February 1818, with grand festivities. During the same period, problems arose in finding a wife for John's son Dom Pedro, Prince Royal of Portugal (the new title for the heir apparent). Europe at the time considered Brazil distant, backward and unsafe, so it was not a simple task to find suitable candidates. After a year of seeking, the ambassador Pedro José Joaquim Vito de Meneses Coutinho, 6th Marquis of Marialva, finally secured an alliance with one of Europe's most powerful royal houses, the Austrian Habsburgs, after seducing the Austrian court with numerous lies, a display of pomp, and the distribution of gold bars and diamonds among the nobility. Dom Pedro married Archduchess Maria Leopoldina of Austria, daughter of Emperor Francis I, in 1817. The Emperor and his minister Metternich considered the alliance "an advantageous pact between Europe and the New World," strengthening the monarchical regime in both hemispheres and granting Austria a new sphere of influence. Meanwhile, the situation in Portugal was by no means tranquil. With the King absent and the country devastated by the Peninsular War and the consequent mass hunger and enormous exodus of emigrants, Portugal became a de facto British protectorate upon the final expulsion of the French. It was administered by William Carr Beresford, who took a high hand in his dealings with the Portuguese government. From the time John ascended the throne, the Portuguese pressed for his return, initiated liberal rebellions, and formed secret societies with the objective of bringing into session the Portuguese Cortes, which had not met since 1698. Similar liberal agitation occurred in Brazil. In 1817, the Pernambucan Revolt broke out in Recife, a republican movement that established a provisional government in Pernambuco and spread into other Brazilian states; it was put down severely. Back in Portugal, the Liberal Revolution of 1820 broke out in Porto on 24 August 1820. A governing junta was set up, with repercussions in Lisbon. It met as the General Extraordinary and Constituent Cortes (Cortes Gerais Extraordinárias e Constituintes), formed a government and convened elections for deputies without bothering to consult King John. The movement gained support from the Island of Madeira, the Azores and reached the captaincy of Grão Pará and Bahia in Brazil. It led even to an uprising by the military garrison of Rio de Janeiro itself.

Билік

Жохан мен оның сүйіктілерін алып келген кемелер 3 шілдеде Лиссабонға жетті. Оның оралуы патшаның мәжбүрленгеніне ұқсамас үшін ұйымдастырылды, бірақ шын мәнінде жаңа саяси орта қалыптасты. Дәстүр бойынша, Португалияға сапар шегуге дейін Жохан болашақ оқиғаларды болжап, ұлына: "Педро, Бразилия жақын арада Португалиядан бөлінеді: егер солай болса, кез келген авантюрист оны басып алмас бұрын тәжді кигіз" деген еді. Пальмела графының естеліктерінде Бразилияның тәуелсіздігі король Жохан мен принц Педроның келісімімен болғаны айтылады. Қайтқанда, екеуінің хат алмасуы ханзаданың әкесіне қиындық тудырмауға тырысқанын көрсетеді. Дегенмен, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін ресми түрде мойындаған жоқ. Жоханның Мигел ханзадамен одақтасуы сәтсіз аяқталды. Әкесінің ықпалымен Мигел 1824 жылғы 29 сәуірде Лиссабон әскери гарнизоны жасаған сәуірлік көтеріліске (Абрилада) жетекшілік етті. Көтеріліс масондарды жою және патшаны масондар жасаған өлтіру қаупінен қорғау деген желеумен басталды, бірақ Жохан Бемпоста сарайында тұтқындалды, ал Мигелдің бірнеше саяси қарсыластары басқа жерлерде қамалды. Ханзаданың мақсаты – әкесін тақтан түсіру еді. Осы жағдайды білген дипломатиялық корпус Бемпоста сарайына кіруге үкімді болды. Патшаны ұстап тұрғандар осындай билікке қарсы тұра алмады және патшаға біршама еркіндік берді. 9 мамырда дос елшілердің кеңесімен Жохан Кашиаска барып жатқандай болып, шын мәнінде портта тұрған британдық флотқа паналады. "Виндзор қамалы" атты корольдік флот кемесінен ол ұлын жазғырды, оны әскер басшылығынан шеттетуге және саяси тұтқындарды босатуға бұйрық берді. Мигел жер аударылды. Көтеріліс жеңілгеннен кейін либералдар мен абсолютистер заңды үкіметтің аман қалғанын тойлау үшін көшеге шықты. 14 мамырда патша Бемпостаға оралып, министрлер кеңесін қайта құрды және көтерілісшілерге кеңшілік жасады. Бірақ бұл патшайымды одан әрі қастандықтар жасаудан тоқтата алмады. Полиция 26 қазанға жоспарланған тағы бір көтеріліс туралы ақпаратты анықтады, осыған байланысты Жохан әйелін Келуз сарайында үй қамауына алды. 1826 жылғы 4 наурызда Жохан Иеронимиттер монастырынан оралды, онда ол түскі ас ішіп, денсаулығы нашарлап, Бемпоста сарайына қайтты. Бірнеше күн бойы оны құсу мен құрысу сияқты белгілер мазалады. Оның жағдайы жақсарып бара жатқандай болды, бірақ сақтықпен қызы Инфанта Изабелла Марияны регент етіп тағайындады. 9 наурыз түнде оның жағдайы нашарлап, 10 наурыздың таңғы 5-те қайтыс болды. Инфанта дереу Португалияның ішкі басқаруын өз қолына алды, ал Педро король Дом Педро IV ретінде заңды мұрагер ретінде танылды. Дәрігерлер өлім себебін анықтай алмады, бірақ Жохан уланған болуы мүмкін деген күдік болды. Оның денесі бальзамдалып, Португалия корольдерінің мавзолейінде, Браганса үйінің Корольдік пантеонында, Сан-Висенте-де-Фора монастырында жерленді. 1990 жылдары зерттеушілер тобы оның ішегін сақтаған қытай керамикалық ыдысын тауып алды. Оның жүрегінің үлгілері суландырылып, талдаудан өтті, нәтижесінде екі адамды өлтіруге жететін мырыш мөлшері анықталды, бұл ұзақ уақыттан бері күдікталған у арқылы өлтіруді растады.

The ships bringing John and his court arrived in Lisbon on 3 July. His return was orchestrated in such a manner as not to imply that the King had been coerced, but in fact a new political environment had already been established. Tradition says that before journeying to Portugal, John had anticipated future events and had said to his son: "Pedro, Brazil will soon be separated from Portugal: if so, put the crown on your head before some adventurer grabs it." According to the memoirs of the Count of Palmela, Brazilian independence had come about through common accord between King John and Prince Pedro. In any event, later correspondence between the two shows the prince's concern not to disturb his father. However, Portugal did not officially recognize Brazilian independence at this time. John's alliance with Infante Miguel did not bear fruit. Influenced as always by his mother, Miguel led the April Revolt or Abrilada by the Lisbon military garrison on 29 April 1824. The revolt started on the pretext of crushing the Freemasons and defending the King from threats of death that the Masons has supposedly made against him, but John was taken into custody at the Bemposta Palace, while several of Miguel's political enemies were also imprisoned elsewhere. The infante's intent was to force his father to abdicate. Alerted to the situation, the diplomatic corps managed to enter Bemposta Palace. Those who held the King could not resist such authorities and restored a measure of freedom to the King. On 9 May, on the advice of friendly ambassadors, John pretended to travel to Caxias but, in fact, went and sought refuge with a British fleet anchored in the port. From aboard the Royal Navy ship Windsor Castle, he reprimanded his son, deposed him from command of the army, and ordered him to release his political prisoners. Miguel was exiled. With the defeat of the rebellion, both liberals and absolutists came out into the streets to celebrate the survival of the legitimate government. On 14 May, the King returned to Bemposta, reconstituted the council of ministers and showed generosity to the others who had rebelled. Still, this did not dissuade the Queen from further conspiracies. The police discovered another rebellion planned for 26 October, on the basis of which John placed his wife under house arrest in Queluz Palace. On 4 March 1826, John returned from the Hieronymites Monastery where he had lunched and retired to Bemposta Palace feeling poorly. He was racked for several days by symptoms including vomiting and convulsions. He appeared to be getting better, but by way of prudence designated his daughter Infanta Isabel Maria as regent. On the night of 9 March, he took a turn for the worse and died at approximately 5 a. m. on 10 March. The infanta immediately assumed the internal government of Portugal, and Pedro was recognized as the legitimate heir as King Dom Pedro IV. Doctors could not definitively determine a cause of death, but it was suspected that John had been poisoned. His body was embalmed and buried in the mausoleum of the Kings of Portugal, the Royal Pantheon of the House of Braganza, in the Monastery of São Vicente de Fora. In the 1990s, a team of investigators exhumed the Chinese ceramic pot that contained his bowels. Fragments of his heart were rehydrated and submitted to an analysis that detected enough arsenic to kill two people, confirming longstanding suspicions of assassination by poison.

Жеке өмір

Жас кезінде Джон ұяң мінезді, дін қызметкерлерінің күшті ықпалында болды және дін қызметкерлерімен қоршалған күйде, күн сайын шіркеуде қатысып өмір сүрді. Дегенмен, Оливейра Лима бұл жеке құдайшылдықтың көрінісі емес, сол кездегі португал мәдениетін ғана көрсететінін, ал король Джон қасиетті музыканы жоғары бағалап, өнер туралы еңбектерді көп оқыған, бірақ дене еңбегін жек көретінін айтады. Ол мерзім-мерзімде депрессияға ұшыраған сияқты. Оның күнделікті тәртібіндегі өзгерістерге қарсылығы киімдеріне де қатысты: ол пальтосын жыртылғанша киіп жүрді, содан кейін оның шаңаралары оны денесіне тігуге мәжбүр болды, тіпті ол осылай ұйықтады. Күннің күркірегенін естігенде ол үрейленіп, бөлмесіне тығылып, терезелерін жабып, ешкімді қабылдамайтын. Джонның некесі ешқашан бақытты болған емес. 25 жасында ол әйелінің серігі Евгения Хосе де Менезеске ғашық болған деген қауесет тарады. Ол жүкті болды, ал Джонның баланың әкесі болуы күдік тудырды. Бұл оқиға жасырын қалды, ал жас әйел бала туу үшін Испанияға жіберілді. Ол қыз дүниеге келді, бірақ оның аты белгісіз. Анасы өмірінің қалған бөлігін монастырьларда өткізді, ал Джон оны қаржылық тұрғыдан қолдады.

Мұра

Бразилияда өмір сүрген аз жылдарында Джон елге зор экономикалық, әкімшілік, құқықтық, ғылыми, мәдени, көркем және басқа да пайдалар әкелген бірқатар институттар, жобалар мен қызметтер құруға бұйрық берді, бірақ барлығы сәтті аяқталмады, ал кейбіреулері тікелей жұмыс істемеді немесе қажетсіз болды, Хиполито Хосе да Коста өткір байқағандай. Олардың ішінде Imprensa Régia (елдің алғашқы баспаханасы), Рио-де-Жанейро ботаникалық бағы, Арсенал де Маринья, Фабрика де Полвора (оқ-дәрі зауыты), Рио-де-Жанейро анатомиялық, хирургиялық және медициналық мектебі, Корольдік артиллерия, бекініс және дизайн академиясы, Academia dos Guardas Marinhas, Әскери академия, Корольдік мұражай (қазіргі Бразилия Ұлттық мұражайы), Театро Реал де Сан-Жоао (қазіргі Театро Жоао Каэтано), сондай-ақ әлемдік атаққа ие солистерді шақыру және Корольдік капелланың басқа музыканттарын қолдау, оның ішінде заманының жетекші бразилиялық композиторы әкесі Хосе Маурисио, сондай-ақ Француздық көркемдік миссиясының (Missão Artística Francesa) келуін демеу, нәтижесінде Рио-де-Жанейро Федералдық университетінің қазіргі Ұлттық көркем өнер академиясының (Escola Nacional de Belas Artes) негізі қаланды, Бразилиядағы оқыту және өнер өндірісін жаңартуда маңызды рөл атқарды. Джонның саясаты порстарды ашу және португалдық сауда монополиясын жою арқылы кең ауқымды экономикалық өзгерістерге әкелді, мұнда Ұлыбритания ең көп пайда тапты. Бір жағынан, Бразилиядағы саудагерлер күшті шетелдік бәсекелестікке тап болды; екінші жағынан, бұл Бразилияда бұрын тыйым салынған, нашар дамыған немесе мүлдем болмаған жаңа өндірістік және басқа да экономикалық қызметтердің құрылуына ықпал етті. Сонымен қатар, ол соғыс министрлігі, Сыртқы істер министрлігі және Теңіз және теңізден тыс істер министрлігі сияқты жоғары деңгейдегі әкімшілік органдарды құрды; Мемлекеттік және қаржы кеңестері, Жоғарғы әскери кеңес, Әскери мұрағат, Әділет және ар-ождан бюролары, Casa de Suplicação (Жоғарғы сот), Полиция бас интенданты, Бразилияның бірінші банкі, Корольдік сауда, ауыл шаруашылығы, фабрикалар және теңіз саудасы кеңесі және Бас пошта басқармасы құрылды. Ол сондай-ақ ауыл шаруашылығы өндірісін, әсіресе мақта, күріш және қант құрабын дамытуға көмектесті, жолдар салды және ішкі су жолдарын дамытуға ынталандырды, бұл өңірлер арасында адамдардың, тауарлардың және өнімдердің қозғалысын жеделдетті.

In the course of his few years living in Brazil, John ordered the creation of a series of institutions, projects and services that brought the country immense economic, administrative, juridical, scientific, cultural, artistic and other benefits, although not all went successfully, and some were downright dysfunctional or unnecessary, as Hipólito José da Costa mordantly observed. Among these, he was responsible for establishing the Imprensa Régia (the country's first publishing house), the Rio de Janeiro Botanical Garden the Arsenal de Marinha, the Fábrica de Pólvora (gunpowder factory), the Escola Anatômica, Cirúrgica e Médica do Rio de Janeiro, the Royal Academy of Artillery, Fortification and Design, the Academia dos Guardas Marinhas, the Academia Militar, the Royal Museum (now National Museum of Brazil), the Teatro Real de São João (now Teatro João Caetano), as well as recruiting internationally famous soloists and patronizing other musicians of the Royal Chapel, including Father José Maurício, the leading Brazilian composer of his time, supporting also the coming of the Missão Artística Francesa, which resulted in the establishment of the Escola Real de Ciências, Artes e Ofícios, predecessor of the present day Escola Nacional de Belas Artes of the Federal University of Rio de Janeiro, of fundamental importance the renewal of teaching and art production in Brazil. John's policies led to far reaching economic changes, beginning with the opening of the ports and the abolition of the Portuguese commercial monopolies, with the United Kingdom being the great beneficiary. On the one hand, traders based in Brazil had to face strong foreign competition; on the other, it encouraged the creation of new manufacturing and other economic activities that were previously banned, poor or nonexistent in Brazil. At the same time, he created such high level administrative bodies as the War Ministry, the Foreign Ministry, and the Ministry of Marine and Overseas; the Councils of State and of Finance, the Supreme Military Council, the Military Archive, the Bureaus of Justice and of Conscience and Orders, the Casa de Suplicação (Supreme Court), the Intendency General of Police, the first Bank of Brazil the Royal Board of Commerce, Agriculture, Factories and Navigation, and the General Postal Administration, He also encouraged agricultural production, especially cotton, rice and sugar cane, opened roads and encouraged the development of inland waterways, stimulating the movement of people, goods and products between regions.

Даулар

Педрейра мен Костаның айтуынша, португал монархтарының көптегені халық санасында Дом Жоан VI сияқты кең орын алмайды. Бұл бейне өте алуан түрлі, "бірақ көбінесе оны құптауға негіз жоқ. Оның неке және отбасылық өміріндегі ауқымды қиындықтар, жеке тұлғасы мен әдет-ғұрыптары туралы айтылғандар оңай карикатура жасауға және жағымсыз, тіпті күлкілі дәстүр таратуға ықпал етеді". Патша көбінесе жалтақ, ақымақ және ұқыпсыз, жаман мінезді әйеліне бағынышты, майлы қолымен әрқашан көйлектің қалтасындағы пісірілген тауықты жейтін ашкөз адам ретінде бейнеленеді. Бұл бейнелеуді бразилиялық фильм "Карлота Хоакина – Бразилия ханшайымы" (1995) көркем түрде бейнелейді. Тарихшы Луис Карлос Виллальта бұл фильмді "тарихи білімге жасалған кең шабуыл" деп бағаласа, режиссер Карла Камурати "педагогикалық функциясы бар және сонымен бірге көрерменге өткенді білуді ұсынатын, халық ретінде қазіргі уақыт туралы ойлануға көмектесетін кинематографиялық баяндама жасауды" мақсат еткенін айтады. Алайда, фильм көрерменге жаңа тарихи білім бермейді, тіпті тарихты роман ретінде қарастырса да: ол көрермендердің бойындағы қалыпты көзқарасты нығайтады және білімді арттыру тұрғысынан нөлдік нәтиже береді. Осылайша, ол көрерменді тарихи тақырыптарды сын тұрғысынан қарастырудан гөрі, әдепсіздікке итермелейді. Жоанның бейнесі салмақты, әсемдікке көңіл бөлмейтін сыртқы түрінен бастап, қадірлі және сәнді кейіпкерге дейін өзгеріп отырады. Тарихшылардың суреттемелеріне келсек, зерттеуші Исменья де Лима Мартинс былай деп жазады: "Егер оны жақын танығандардың мейірімділігі мен әдептілігі туралы куәліктеріне сүйенген барлық авторлар арасында келісім болса, қалғандарының бәрі дау-дамайға толы. Кейбіреулер оны мемлекет қайраткеріне ұқсатады, ал басқалары оны қорқақ және билік жүргізуге мүлдем дайын емес деп санайды. Қай жағдайда болса да, Дом Жоан VI португалдық-бразилия тарихында өшпес із қалдырды, бұл факт қазіргі уақытта да, патшаны бағалауға тырысатын тарихнама арқылы, ғасырлар бойы тәртіптің өзгеруіне қарамастан, сақталып қалды". Жоан билік жүргізуде әрқашан күшті көмекшілерге тәуелді болды. Олардың арасында Линахрес 1-графы Родриго де Соуза Коутиньо, Барка 1-графы Антонио де Араухо э Азеведо және Португалияның Вила-Новадан Томас Антонио есімдері айрықша көзге түседі. Олар Жоанның көптеген маңызды іс-шараларының ұстаздары деп саналуы мүмкін, бірақ Джон Лукоктың айтуынша: "Принц-регент апатияда айыпталған, бірақ менің ойымша, ол достары мен қарсыластары оған жалпы алғанда қарағанда үлкен сезімталдық пен мінез-құлқының күштілігіне ие болған. Ол жаңа жағдайларға тап болып, солардың алдында төзімділікпен иілді, оны қозғайтын болса, күш-жігермен және тез әрекет етті". Сондай-ақ, ол Жоан патшаның мінез-құлқын мақтап, оның мейірімділігі мен көңіл бөлетіндігін тағы да растады. Ол сол дәуірдің көптеген құжаттарын зерттеді, бірақ бразилиялықтардан немесе елшілерден және басқа да сарай өкілдерінен король туралы жағымсыз сипаттамаларды таппады. Керісінше, ол британдық консул Хендерсон мен АҚШ-тың министрі Самтердің куәліктері сияқты оны жағымды етіп суреттейтін көптеген жазбаларды тапты. Дипломатиялық құжаттар да оның саяси көзқарасының кеңдігін растайды, оның мақсаты Бразилияға Америка Құрама Штаттарымен салыстырмалы маңызды орын беру, АҚШ-тың Тағдыр туралы доктринасына ұқсас сөздер қолдану болды. Ол өзінің билігін зорлық-зомбылықсыз, көбірек сендіруші және мейірімді түрде мәлімдеді. Оның халықаралық істерді жүргізуі, кейде сәтсіз және империалистік амбицияларға берілгенімен, көптеген басқа жағдайларда көреген және үйлесімді болды, бұл жоғарыда сипатталған көптеген әрекеттерден көрінеді, олар Бразилия колониясының өмір сүру жағдайын жақсартты. Алайда француз генералы Жан Андош Жуно Жоанды "күллі адамдарға және барлық нәрселерге күмәнмен қарайтын, өз билігін қызғанатын, бірақ оны құрметтеуге қабілетсіз адам" деп сипаттады, ал Жаоан Пандия Калогерас, Тобиас Монтейро және Луис Нортон сияқты бірнеше бразилиялық тарихшылар оны қара түстермен суреттеді. Португалдар арасында, мысалы, Оливейра Мартинс және Рауль Брандао, ол 1926 жылы консервативті қайта өрлеуге дейін, ол Фортунато де Алмейда, Альфредо Пимента және Валентим Александрі сияқты қорғаушыларды таба бастағанға дейін, әрқашан бурлеск тұлғасы ретінде бейнеленді. Сондай-ақ, көптеген адамдар оған наразы болды, ол салықты көбейтіп, қарызды ушықтырды, атақтар мен мұрагерлік жеңілдіктерді көбейтті, ішкі дау-дамайларды басаңдата алмады немесе орнықты әкімшілік коррупцияны жоя алмады және ол Португалияға қайтып одан әрі қаржылық қиындыққа тап болған Бразилияны тастап кетті. Патшаның мінезі қандай болғанына қарамастан, Бразилияның өркендеуіне және осы ұлттың біртүтастығына оның үлкен үлесі бар екені даусыз. Жилберто Фрейре былай дейді: "Дом Жоан VI ұлттың қалыптасуына ең үлкен әсер еткен тұлғалардың бірі болды. Ол дәстүрді – оның өзі бейнелегенін – және инновацияны – ол қабылдаған және қолдаған – арадағы орталық тұлға болды, бұл Бразилияның болашағы үшін шешуші кезеңде". Лорентино Гомес былай деп түйіндейді: "Португал сарайы Рио-де-Жанейрода тұрған он үш жылдың өзінде бразилия тарихының басқа ешқандай кезеңі осындай терең, шешуші және жылдам өзгерістерге куә болған жоқ". Оливейра Лима, Мария Одила да Силва Диаш, Родерик Барман және жоғарыда аталған Лорентино сияқты ғалымдар Жоан Америкаға келмегенде және күшті орталық үкімет құрмағанда, Бразилияның аумақтық жағынан үлкен, бірақ әртүрлі аймақтық ерекшеліктері бар территориясы, испан колониясы сияқты бірнеше жеке ұлттарға бөлініп кеткенін айтады. Бұл пікірді португалдық корольдік сарайы Бразилияға қашқанда оны сүйемелдеген эскадрильяның командирі болған британдық адмиралы сэр Сидни Смит та бөлісті. Жақында жарық көрген өмірбаяндық еңбектер король Жоанға қатысты аңызға толы әңгімелерден шындықты ажыратып, оның бейнесін күлкіге толтырған халықтық әңгімелерге қарсы тұруға тырысады. Бразилиялық Сенатта король қайтыс болған кезде бразилиялық сенатор Жозе Жуаким Карнейру де Кампус, Карвелас графы Жоанды мақтап, былай деді: "Біздің барлығымыздың да король Жоан VI-ның естелігін мақтауға жеткілікті себептеріміз бар, оның бізге сыйлаған игіліктері үшін оған ризамыз: ол Бразилияны корольдыққа дейін көтерді, біздің барлығымызды жақсы қамтамасыз етті, бізге әрқашан зор қамқорлықпен қарады және барлық бразилиялықтар оған міндетті".

According to Pedreira and Costa, few Portuguese monarchs have as large a place in the popular imagination as Dom John VI. That image is very varied, "but rarely for good reason. It is not strange that the tribulations of his marriage and family life and the references to his personality and personal customs, inviting easy caricature and circulation of an unflattering, if not comic, tradition." the King is popularly shown as indolent, silly and clumsy, subjugated by a shrewish wife, a disgusting glutton who always had baked chicken in his coat pockets to eat them at any time with greasy hands, a version typified by the Brazilian film Carlota Joaquina – Princesa do Brasil (1995), for historian Luiz Carlos Villalta, "it constitutes a broad attack on historical knowledge", in contrast to director Carla Camurati's stated intent "to produce a cinematic narrative that would constitute a type of historical novel with pedagogic function and, at the same time, would offer the viewer knowledge of the past and would help, as a people, to think about the present. It does not offer new historical knowledge to the viewer, even if one were to treat history as a novel: it reinforces, in truth, the ideas that the viewers bring, being zero in terms of increased knowledge In this way, it leads the viewer more to debauchery than to critical reflection on the history of Brazil". Diverse visual representations of John range from an overweight, oversized, sloppy appearance to a dignified and elegant character. As for historians' portrayals, researcher Ismênia de Lima Martins writes, "If there is agreement among all authors who relied on the testimony of those who knew him closely for his kindness and affability, all the rest is controversy. While some pointed to his countenance of a statesman, others considered him a coward and completely unprepared to govern. In any event, Dom João VI left his indelible mark on Portuguese Brazilian history, a fact that resonates to the present, through a historiography that insists on judging the King, despite the transformations that discipline experienced over the course of the twentieth century". In governing, John always depended on strong auxiliaries. Prominent among these were Rodrigo de Sousa Coutinho, 1st Count of Linhares; António de Araújo e Azevedo, 1st Count of Barca; and Tomás Antônio de Vila Nova Portugal. They may be considered the mentors of many of John's most important undertakings, but according to John Luccock: "The prince regent has been various times accused of apathy; to me, he seemed to have greater sensitivity and strength of character than was generally attributed to him by both friends and opponents. He was placed in new circumstances by which he was tested, bowing before them with patience; if incited, he acted with vigor and promptness". He also praised King John's character, reaffirming his kindness and attention. He researched innumerable documents of the era without finding unfavorable descriptions of the King by Brazilians or by ambassadors and other diplomats accredited to the court. On the contrary, he found many accounts that painted him in favorable colors, such as the testimonies left by the British consul Henderson and the U. S. minister Sumter, who "greatly preferred to address himself directly to the monarch, always willing to do justice, than to confer with his ministers deeming him in this matter much more advanced than his courtiers". Diplomatic documents also confirm the breadth of his political vision, aiming to give Brazil an importance in the Americas comparable to the United States, adopting a discourse similar the U. S. doctrine of Manifest Destiny. He asserted his authority without violence, more in a persuasive and affable manner; his conduct of international affairs, although sometimes unsuccessful and somewhat given to imperialist ambitions, in many other ways was far seeing and harmonious, as indicated by the many actions described above that improved the living conditions of the Brazilian colony. Nonetheless, the French general Jean Andoche Junot described John as "a weak man, suspicious of everyone and everything, jealous of his authority but incapable of making it respected. He is dominated by the fathers [that is, priests] and can act only under the duress of fear", and several Brazilian historians such as João Pandiá Calógeras, Tobias Monteiro and Luiz Norton draw him in comparably dark colors. Among the Portuguese, such as Oliveira Martins and Raul Brandão, he was invariably portrayed as a burlesque figure until the conservative resurgence of 1926, when he began to find defenders, such as Fortunato de Almeida, Alfredo Pimenta and Valentim Alexandre. It is also certain that many were disaffected with him, that he raised taxes and aggravated the debt, multiplied titles and hereditary privilege, that he could not allay the vast array of internal dissensions or eliminate entrenched administrative corruption, and that he left Brazil on the brink of bankruptcy when he emptied the treasury to return to Portugal. Whatever the King's character may have been, the importance of his reign for a remarkable spurt of development for Brazil and, indeed, for the very unity of that nation is incontestable. Gilberto Freyre affirms that "Dom John VI was one of the personalities who had the greatest influence over the formation of the nation he was an ideal mediator between tradition – which he incarnated – and innovation – which he welcomed and promoted – during that decisive period for the Brazilian future". As Laurentino Gomes puts it, "no other period of Brazilian history testifies to such profound decisive and rapid changes as the thirteen years in which the Portuguese court lived in Rio de Janeiro". Scholars such as Oliveira Lima, Maria Odila da Silva Dias, Roderick Barman and the aforementioned Laurentino believe that had John not come to the Americas and installed a strong central government, the large territory of Brazil, with important regional differences, would probably have fragmented into several distinct nations, as occurred with the vast neighboring Spanish colony. This opinion was shared by the British admiral Sir Sidney Smith, who served as commander of the squadron that escorted the Portuguese royal court as they fled to Brazil. Recent biographies try to separate fact from legend and counter the folklore of ridicule that had formed around King John and which lacks documentary basis. José Joaquim Carneiro de Campos, the Marquis of Caravelas, praised John in the Brazilian Senate on the occasion of the King's death, saying, "All of us who are here have many reasons to praise the memory of King John VI, we all ought to be grateful, for the benefits he gave us: he raised Brazil to a kingdom, provided well for all of us, treated us always with great affection, and all Brazilians are obligated to him."