Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Децимоманну немесе Каралис шайқасы Сардинияда Карфаген әскері аралға Рим билігіне қарсы жергілікті көтерілісті қолдау үшін жүзіп келген кезде болды. Хасдрубал Балдың қолбасшылығындағы әскер 215 жылы күзде Каралдың солтүстігінде Сесту мен Децимоманну арасында римдік әскермен соғысты. Римдіктер Карфаген әскерін жойып, олардың флотын Сардинияның оңтүстігіндегі теңіз шайқасында шашыратады.
The Battle of Decimomannu or Caralis took place in Sardinia when a Carthaginian army sailed to the island to support a local revolt against Roman rule. The army, led by Hasdrubal the Bald, fought a similar size Roman army under the Praetor Titus Manlius Torquatus in the Fall of 215 BC somewhere between Sestu and Decimomannu, just north of Caralis. The Romans destroyed the Carthaginian army and then scattered their fleet in a sea battle south of Sardinia.
Стратегиялық жағдай
Римдіктер Канна шайқасынан кейін қатты қысымға ұшырады, Оңтүстік Италияның бірнеше қаласы Карфагенге қарай қашып кетті. Ганнибал Барка мен оның әскері Кампанияда белсенді болды, ал Бомилкардың ұлы Ханоның қол астындағы екінші Карфаген әскері Бруттиумда белсенді болды. Римдіктер бірнеше әскерді жинап, Ханнибалға шабуыл жасамай, мүмкіндігінше оның одақтастарына шабуыл жасады. Иберияда Ханибалдың ағасы Хасдрубал Барка Эбро өзенінің шайқасында жеңілгеннен кейін Сципион ағалары (Публий мен Гней)мен шайқасты. 216 жылы Карфаген Сенаты оған Италияға аттану туралы бұйрықпен күш-жабдық жіберді. Африкадағы Маго Баркаға 12000 жаяу әскер, 1500 ат және 20 пилден тұратын армияны басқару тапсырылды. Римдіктер Сардинияны б.з.д. 237 жылы шантаж арқылы алғаннан бері жерлестермен соғысып келеді. 216 жылы аралдағы жағдай көтеріліске дайын болды. Сол жерде орналасқан Рим легионының күші аурудан әлсіреп қалған еді. Претор Q. Муций Скавола да ауырып қалды. Римнен келетін төлем мен азық-түлік те ретсіз берілді. Сардинияның пуниктік жер иегері Хампсикора Карфагеннен көмек сұрады. Карфаген бас көтеруді қаржыландыру үшін Ханно есімді офицерді жіберіп, Сардинияға экспедиция үшін Магоның әскеріне ұқсас әскерді жинады. Бұл экспедицияны басқарған - Хасдрубал Балшық пен тағы бір сиқыршы. Карфагендіктер Сардинияға кетер алдында стратегиялық жағдай өзгерді. Ханно Ақсақал Луканияда Тиберий Семпроний Лонгтан жеңілді, ал Хасдрубал Барка Ибериядағы Дертоса шайқасында дала әскерінің көп бөлігін жоғалтты. Карфагендік сенат Магоға Иберияға баруды бұйырды, бірақ Сардиния экспедициясы жоспарланғандай жүріп кетті. Алайда дауыл флотты Балеар аралдарына қарай бұрып жіберді, онда көптеген кемелерді жағаға шығарып, жөндеуге тура келді (Ливи xxiii 36, Лазенби J. F p96 98). Карфагендіктер Сардинияға кіруді кешіктірді.
The Romans were hard pressed after the Battle of Cannae, with several South Italian cities deserting to Carthage. Hannibal Barca and his army were active in Campania, while a second Carthaginian army under Hanno, son of Bomilcar had become active in Bruttium. The Romans fielded several armies, which avoided attacking Hannibal but struck at his allies whenever possible. In Iberia, Hasdrubal Barca, brother of Hannibal, had been fighting skirmishes with the Scipio brothers (Publius and Gnaeus) since his defeat in the Battle of Ebro River. In 216 BC, the Carthaginian Senate sent him reinforcements with orders to march to Italy. In Africa, Mago Barca was put in command of an army of 12,000 infantry, 1,500 horse, and 20 elephants with orders to join Hannibal. The Romans had been fighting the native Sardinians from time to time, ever since they obtained Sardinia through blackmail in 237 BC. By 216 BC, the situation on the island was ripe for revolt. The single Roman Legion posted there was understrength from sickness. The praetor, Q. Mucius Scavola, was also sick. Payment and provisions from Rome were irregular. Hampsicora, a Punic Sardinian landowner, asked for aid from Carthage. Carthage sent an officer named Hanno to finance the revolt and then raised an army similar to that of Mago's for an expedition to Sardinia. Hasdrubal the Bald and another Mago was in charge of the expedition. Before the Carthaginian expedition sailed for Sardinia, the strategic situation changed. Hanno the Elder was defeated by Tiberius Sempronius Longus in Lucania, and Hasdrubal Barca lost most of his field army in the Battle of Dertosa in Iberia. The Carthaginian senate ordered Mago to Iberia, but the Sardinian expedition sailed as planned. However, a storm blew the fleet off course to the Balearic Islands, where many ships had to be hauled ashore and repaired (Livy xxiii 36, Lazenby J. F p96 98). This delayed the Carthaginian arrival in Sardinia.
Кіріспе
Хампсикора сардинияның батыс жағалауындағы Куглиериге жақын орналасқан Корнус қаласына жақын жерде әскер жинап, азық-түлік жинап жүрді. Карфагендіктердің кешігуі римдіктерге б.з.д. 235 жылы Сардинияда консулдығын атқарған претор Тит Манлиус Торкватус басшылығымен жаңа күш жіберу мүмкіндігін берді. Сардиниядағы Рим әскерінің жалпы саны оның келуімен 20 000 жаяу әскер мен 1200 атты әскерге жетті. Манлиус Хэмпсикораның ұлы Хиостусты Римге қарсы шабуылға тарта алды, ал Хэмпсикора әскери қызметке шақыру миссиясында болды. Соның салдарынан сардиниялықтардың 5700 адамы қаза тауып, бүлікші әскер шашырап кетті. Хасдрубал Сардинияға 215 жылдың күзінде келді. Ол Тарросқа қонып, сардиниялық әскерлерді жинап, Каралиске қарай аттанды. Манилий оған қарсы әскерін жинап, шабуылға шығады.
Hampsicora was busy raising an army and collecting provisions near the city of Cornus (near Cuglieri on the western coast of Sardinia). The Carthaginian delay gave the Romans the opportunity to send fresh forces under the praetor Titus Manlius Torquatus, who had served as consul in Sardinia in 235 BC. Total Roman forces in Sardinia rose to 20,000 infantry and 1,200 horse with his arrival. Manlius managed to draw Hiostus, Hampsicora's son, into a rash attack on the Romans while Hampsicora was away on a recruiting mission. In the ensuing battle, 5,700 Sardinians were killed and the rebel army was scattered. Hasdrubal the Bald arrived in Sardinia in the fall of 215. He landed at Tharros, and gathered what Sardinian forces he could find, and marched towards Caralis. In response, Manlius marched out with the army.
Децимоманну шайқасы
Екі жақты қарсыластар бірден қақтығыспады. Олар бір-біріне жақын орналасқан қоныстанып, бірнеше күн бойы шайқасып жүрді. Екі жақ та артықшылыққа ие болмаған кезде, тиісті қолбасшылар шайқасқа кірісуді шешті. Әскерлер дәстүрлі түрде құрастырылды, кавалерия қанатқа, ал пехота ортаға. Карфагендіктердің өздерімен бірге пилдері болған-болмағаны белгісіз. Бұл шайқас төрт сағат бойы қызу жүріп, екі жақ та жеңіске жетпеді. Карфагендіктердің қатарына кірген римдік жасақ сардиниялықтарды майданнан қуып шыға алды. Жеңімпаз римдіктер содан кейін Карфагенге шабуыл жасап, олардың жолын кескен. Хасдрубал, Маго және Хано тұтқындалып, Хиост өлтірілді. Хампсикора алаңнан қашып кетіп, кейін өзін-өзі өлтірді. Тірі қалғандар Корнусқа бас сауғалады, ол бірнеше күннен кейін шабуылмен алынған, ол Су-кампу де-Кора ("Мүйіздер өрісі") деп аталатын платодағы шайқастың нәтижесінде болды. Пуни флоты аман қалғандардың біразыны құтқарып алды.
The opponents did not immediately engage with each other. They encamped close to each other and spent some days skirmishing. When neither side gained any advantage, the respective commanders decided on battle. The armies formed up traditionally, with cavalry on the wings and infantry in the centre. It is not known if the Carthaginians had elephants with them. The battle was hotly contested for four hours, with neither side gaining an advantage. The decisive moment came when the Roman detachment facing the Sardinians on one of the wings of the Carthaginian line managed to drive them from the field. The victorious Roman wing then wheeled inward and attacked the Carthaginian line, which gave way and was slaughtered. Hasdrubal, Mago, and Hanno were captured and Hiostus killed. Hampsicora fled the field, and then committed suicide. The survivors took refuge in Cornus, which was taken by assault a few days later as a result of a battle fought in a plateau known as Su campu de Corra ("Horns field"). The Punic fleet managed to extricate some of the survivors.
Сардиния теңізі шайқасы
Экспедицияны белгісіз сандағы көліктер алып, 60 квинкеремен сүйемелдеді. Олар экспедицияның қалдықтарын алып, Африкаға жөнелтті. Жолда олар Африкаға шабуыл жасап келген римдік флоттың сицилиялық құрамына тап болды. Рим флоты Тит Окатилий Красс басқарған 100 квинкеремді құраған, Карфагеннің жеті кемесіне шабуыл жасап, басып алды, ал қалғандары таралып, Африкаға қарай бет алды. Римдіктердің шығындары белгісіз (Ливий XIII 46).
The expedition was carried by an unknown number of transports and escorted by 60 quinqueremes. These took the remnants of the expedition and sailed to Africa. On the way, they encountered the Sicilian contingent of the Roman fleet returning from a raiding mission in Africa. The Roman fleet, 100 quinqueremes strong and commanded by Titus Ocatilius Crassus, attacked and captured seven Carthaginian ships, while the rest scattered and made for Africa. Roman losses are not known (Livy xiii 46).
Соңы және маңызы
Сардинияның бүлікші қалалары римдіктерге бағынды, бұл Манлиусқа Рим әскерлерінің бір бөлігін Италияға қайтаруға мүмкіндік берді. Сардиниядан астық жеткізілімдері үзілмеді, ал Карфаген флотына Италияға жақын орналасқан базалар берілмеді. Римдік ауыл шаруашылығының зақымдануына байланысты, мұхит сыртындағы астық қорын қорғау өте маңызды болды. 210 жылы Сардинияға жасалған теңіз шабуылдарын қоспағанда, Карфаген Сардиниядағы Рим үстемдігіне қауіп төндірмеді. Рим флотының Сицилиялық контингенті Сардиниядан тысқары жерде болған кезде, негізгі пуни флотының адмиралы Бомилькар Бруттиумдағы Локриге жүзіп барып, Аннибал үшін 4000 нумидиялық ат пен 40 филден тұратын күш түсірді. Карфагеннің тиісті қолдауынсыз қалуы Ганнибалдың сәтсіздіктерінің бір себебі болғандықтан, бұл күшейткіштердің әсері дұрыс түсіндірілмеген.
The Sardinian rebel cities surrendered to the Romans, enabling Manlius to send part of the Roman forces back to Italy. The grain supply from Sardinia remained uninterrupted and the Carthaginian navy was denied bases nearer to Italy. With the damage to Roman agriculture, the protection of the overseas grain supply was crucial. Aside from naval raids on Sardinia in 210 BC, Carthage did not threaten Roman domination in Sardinia again. While the Sicilian contingent of the Roman fleet was busy off Sardinia, the admiral of the main Punic fleet, Bomilcar, managed to sail to Locri in Bruttium and land a force of 4,000 Numidian horse and 40 elephants for Hannibal. Given the fact that the lack of proper support from Carthage was one of the reasons for Hannibal's failure, the impact of this reinforcement has not been properly explained.