Кіріспе

Децимоманну немесе Каралис шайқасы Сардинияда Карфаген әскері аралға Рим билігіне қарсы жергілікті көтерілісті қолдау үшін жүзіп келген кезде болды. Хасдрубал Балдың қолбасшылығындағы әскер 215 жылы күзде Каралдың солтүстігінде Сесту мен Децимоманну арасында римдік әскермен соғысты. Римдіктер Карфаген әскерін жойып, олардың флотын Сардинияның оңтүстігіндегі теңіз шайқасында шашыратады.

Стратегиялық жағдай

Римдіктер Канна шайқасынан кейін қатты қысымға ұшырады, Оңтүстік Италияның бірнеше қаласы Карфагенге қарай қашып кетті. Ганнибал Барка мен оның әскері Кампанияда белсенді болды, ал Бомилкардың ұлы Ханоның қол астындағы екінші Карфаген әскері Бруттиумда белсенді болды. Римдіктер бірнеше әскерді жинап, Ханнибалға шабуыл жасамай, мүмкіндігінше оның одақтастарына шабуыл жасады. Иберияда Ханибалдың ағасы Хасдрубал Барка Эбро өзенінің шайқасында жеңілгеннен кейін Сципион ағалары (Публий мен Гней)мен шайқасты. 216 жылы Карфаген Сенаты оған Италияға аттану туралы бұйрықпен күш-жабдық жіберді. Африкадағы Маго Баркаға 12000 жаяу әскер, 1500 ат және 20 пилден тұратын армияны басқару тапсырылды. Римдіктер Сардинияны б.з.д. 237 жылы шантаж арқылы алғаннан бері жерлестермен соғысып келеді. 216 жылы аралдағы жағдай көтеріліске дайын болды. Сол жерде орналасқан Рим легионының күші аурудан әлсіреп қалған еді. Претор Q. Муций Скавола да ауырып қалды. Римнен келетін төлем мен азық-түлік те ретсіз берілді. Сардинияның пуниктік жер иегері Хампсикора Карфагеннен көмек сұрады. Карфаген бас көтеруді қаржыландыру үшін Ханно есімді офицерді жіберіп, Сардинияға экспедиция үшін Магоның әскеріне ұқсас әскерді жинады. Бұл экспедицияны басқарған - Хасдрубал Балшық пен тағы бір сиқыршы. Карфагендіктер Сардинияға кетер алдында стратегиялық жағдай өзгерді. Ханно Ақсақал Луканияда Тиберий Семпроний Лонгтан жеңілді, ал Хасдрубал Барка Ибериядағы Дертоса шайқасында дала әскерінің көп бөлігін жоғалтты. Карфагендік сенат Магоға Иберияға баруды бұйырды, бірақ Сардиния экспедициясы жоспарланғандай жүріп кетті. Алайда дауыл флотты Балеар аралдарына қарай бұрып жіберді, онда көптеген кемелерді жағаға шығарып, жөндеуге тура келді (Ливи xxiii 36, Лазенби J. F p96 98). Карфагендіктер Сардинияға кіруді кешіктірді.

Кіріспе

Хампсикора сардинияның батыс жағалауындағы Куглиериге жақын орналасқан Корнус қаласына жақын жерде әскер жинап, азық-түлік жинап жүрді. Карфагендіктердің кешігуі римдіктерге б.з.д. 235 жылы Сардинияда консулдығын атқарған претор Тит Манлиус Торкватус басшылығымен жаңа күш жіберу мүмкіндігін берді. Сардиниядағы Рим әскерінің жалпы саны оның келуімен 20 000 жаяу әскер мен 1200 атты әскерге жетті. Манлиус Хэмпсикораның ұлы Хиостусты Римге қарсы шабуылға тарта алды, ал Хэмпсикора әскери қызметке шақыру миссиясында болды. Соның салдарынан сардиниялықтардың 5700 адамы қаза тауып, бүлікші әскер шашырап кетті. Хасдрубал Сардинияға 215 жылдың күзінде келді. Ол Тарросқа қонып, сардиниялық әскерлерді жинап, Каралиске қарай аттанды. Манилий оған қарсы әскерін жинап, шабуылға шығады.

Децимоманну шайқасы

Екі жақты қарсыластар бірден қақтығыспады. Олар бір-біріне жақын орналасқан қоныстанып, бірнеше күн бойы шайқасып жүрді. Екі жақ та артықшылыққа ие болмаған кезде, тиісті қолбасшылар шайқасқа кірісуді шешті. Әскерлер дәстүрлі түрде құрастырылды, кавалерия қанатқа, ал пехота ортаға. Карфагендіктердің өздерімен бірге пилдері болған-болмағаны белгісіз. Бұл шайқас төрт сағат бойы қызу жүріп, екі жақ та жеңіске жетпеді. Карфагендіктердің қатарына кірген римдік жасақ сардиниялықтарды майданнан қуып шыға алды. Жеңімпаз римдіктер содан кейін Карфагенге шабуыл жасап, олардың жолын кескен. Хасдрубал, Маго және Хано тұтқындалып, Хиост өлтірілді. Хампсикора алаңнан қашып кетіп, кейін өзін-өзі өлтірді. Тірі қалғандар Корнусқа бас сауғалады, ол бірнеше күннен кейін шабуылмен алынған, ол Су-кампу де-Кора ("Мүйіздер өрісі") деп аталатын платодағы шайқастың нәтижесінде болды. Пуни флоты аман қалғандардың біразыны құтқарып алды.

Сардиния теңізі шайқасы

Экспедицияны белгісіз сандағы көліктер алып, 60 квинкеремен сүйемелдеді. Олар экспедицияның қалдықтарын алып, Африкаға жөнелтті. Жолда олар Африкаға шабуыл жасап келген римдік флоттың сицилиялық құрамына тап болды. Рим флоты Тит Окатилий Красс басқарған 100 квинкеремді құраған, Карфагеннің жеті кемесіне шабуыл жасап, басып алды, ал қалғандары таралып, Африкаға қарай бет алды. Римдіктердің шығындары белгісіз (Ливий XIII 46).

Соңы және маңызы

Сардинияның бүлікші қалалары римдіктерге бағынды, бұл Манлиусқа Рим әскерлерінің бір бөлігін Италияға қайтаруға мүмкіндік берді. Сардиниядан астық жеткізілімдері үзілмеді, ал Карфаген флотына Италияға жақын орналасқан базалар берілмеді. Римдік ауыл шаруашылығының зақымдануына байланысты, мұхит сыртындағы астық қорын қорғау өте маңызды болды. 210 жылы Сардинияға жасалған теңіз шабуылдарын қоспағанда, Карфаген Сардиниядағы Рим үстемдігіне қауіп төндірмеді. Рим флотының Сицилиялық контингенті Сардиниядан тысқары жерде болған кезде, негізгі пуни флотының адмиралы Бомилькар Бруттиумдағы Локриге жүзіп барып, Аннибал үшін 4000 нумидиялық ат пен 40 филден тұратын күш түсірді. Карфагеннің тиісті қолдауынсыз қалуы Ганнибалдың сәтсіздіктерінің бір себебі болғандықтан, бұл күшейткіштердің әсері дұрыс түсіндірілмеген.