Кіріспе

Құрама Штаттар Клейнге қарсы, 80 U. S. (13 Wall.) 128 (1871) – Америка Құрама Штаттары Жоғарғы Сотының 1861–1865 жылдар аралығындағы Америка Азаматтық соғысынан туындаған маңызды ісі.

Өмірбаян

1863 жылғы 8 желтоқсанда президент Авраам Линкольн Конфедерация армиясын қолдаған немесе оның құрамында соғысқан кез келген адамға кешірім беру туралы жарлық шығарды, ол адалдық ант қабылдаған жағдайда меншік құқықтарын толыққанды қалпына келтіруге мүмкіндік берді. 1863 жылы АҚШ Конгресі соғыс кезінде тәркіленген мүліктің иесіне, тәркіленген мүлікті сатудан түскен қаражатты алуға рұқсат беретін заң қабылдады. Осы заң мен президенттің жарлығына сүйене отырып, В. Ф. Уилсон адалдық ант берді және 1865 жылғы 22 шілдеде қайтыс болғанға дейін оған берген уәдесін орындады. Содан кейін Уилсонның мұрагерлік мүлкін басқарушы Джон А. Клейн, Уилсон мырзадан тәркіленген мүлікті сатудан түскен қаражатты қайтару үшін талаптар сотына тиісті өтінішпен жүгінді. Конгресс бұл заңды 1867 жылы күштен жойды. 1869 жылы талаптар соты Уилсонның мұрагерлік мүлкі оның мүлкін сатудан түскен қаражатқа құқылы екенін шешті. 1870 жылы Конгресс президенттік кешірімді сатудан түскен қаражатты талап етудің негізі ретінде пайдалануға тыйым салатын заң қабылдады, сондай-ақ мұндай кешірімді қабылдау, кешірілген адамның Оңтүстікке қолдау көрсеткенін және сатудан түскен қаражатты қайтаруға құқығы жоқ екенін көрсетеді деп айтты. АҚШ 1870 жылғы заңға сүйене отырып, Жоғарғы Сотқа шағымданып, Вильсон президенттік кешірімді қабылдағандықтан, оның мұрагерлік мүлкі сатудан түскен қаражатқа құқылы емес екенін мәлімдеді.

Шешім

1871 жылы Жоғарғы Сот 1870 жылғы заңның конституцияға қайшы екенін және Конгресс белгілі бір іс бойынша шешім қабылдау қағидасын белгілеп, сот тармағының құзырына тікелей араласу арқылы өкілеттігін асырып кеткенін мәлімдеді. Сот сондай-ақ Конгресс Президенттің кешірімінің күшін шектеу арқылы атқарушы биліктің құзырына заңсыз қол сұққанын анықтады. Жалпы алғанда, «Клейн» ісі заң шығарушы билік ешбір тармақтың ерекше құқықтарын шектеуге құқылы емес деген қағиданы қорғайды. Басқаша айтқанда, «Клейн» ісі Конституциямен белгіленген биліктердің бөлінуінің маңыздылығын мойындайды және қолдайды. Нақтырақ айтқанда, «Клейн» ісі Конгресс істің нәтижесін анықтайтын шешім қабылдау қағидасын белгілей алмайды, сондай-ақ Президенттің кешірімінің күшін және әсерін жоя алмайды дегенді білдіреді. Көпке тараған түсіндірме бойынша, «Клейн» ісі Конгресс Конституцияның мағынасын түсіндірудегі соңғы шешімді қабылдау мүмкіндігін Соттан алу үшін Ерекшеліктер туралы ережені пайдалана алмайды дегенді ұсынады, бірақ тікелей айтпайды. Бұл тұжырым «Боерн қаласы Флореске қарсы», 521 U.S. 507 және әсіресе «Диккерсон АҚШ-қа қарсы», 530 U.S. 428 істерімен нығайтылады. Аргументтің мәні биліктердің бөлінуіне байланысты: Конституция сот билігін сот тармағына жүктейді және заң шығарушы немесе атқарушы билік соттың жұмысына кедергі келтіре алмайды. Конгресс белгілі бір мәселені шешу үшін қағиданы белгілейтін заң қабылдағанда, Конгресс «заң шығарушы және сот билігін ажырататын шекараны бұзып өтті». «Клейн», 80 U.S. 147. Сот былай деді: «Конституцияның ниеті – үкіметтің үш маңызды және үйлесімді тармағы – заң шығарушы, атқарушы және сот – өздерінің салаларында бір-бірінен тәуелсіз болуы керек». Сот судьясы Сэмюэл Ф. Миллер келіспеді, бірақ ол жауапкерге Конгресс қабылдаған заңдар мен Президенттің кешіріміне сәйкес мүлікке құқығы жоқ деп есептеді. Ол нақты жазды (және судья Джозеф П. Брэдли оның пікіріне қосылғандықтан, Соттың бұл мәселедегі шешімі бірауыздан болды) «заң конституцияға қайшы, өйткені ол сот органдарына Президенттің кешіріміне немесе рақымшылығына қандай әсер ету керектігін белгілеуге тырысады. Кешіру құқығы Конституциямен Президентке берілген және үкіметтің заң шығарушы тармағы сот процесінде оның күшін немесе әсерін жоя алмайды». «Клейн», 80 U.S. (13 Wall.) 148.

Кейінгі сот практикасы

Робертсон мен Сиэтл аудибон қоғамына қарсы сот ісінде, 503 U.S. 429 (1992), экологиялық топтар АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне қарсы жеке сот процесін бастап, құрып кету қаупі төнген сұрғырлар мекендейтін орман аймақтарында ағаш кесу бірнеше федералды заңдарды бұзады деп мәлімдеді. Сот ісі қаралып жатқан кезде Конгресс белгілі бір аймақтарда ағаш кесуге тыйым салатын келісімді заң қабылдады, бірақ сонымен қатар: «Конгресс осы арқылы [орманды] (b)(3) және (b)(5) тармақшаларына сәйкес басқарудың [екі істің негізі болып табылатын] заң талаптарын орындау үшін жеткілікті екенін анықтайды және директива береді», - деп көрсетті. Апелляциялық сот мұны сот билігінің құзырына конституциялық емес араласу деп шешті, себебі ол екі жағдайда да нақты нәтижеге бағытталған. Жоғарғы Сот заңды күшін жойды және қолданыстағы заңды өзгерткендігі үшін заңдарды қолдады. Bank Markazi мен Петерсон ісінде, 578 U.S. (2016), Жоғарғы Сот бір сот ісі бойынша тараптың (Bank Markazi) барлық қорғанысын жойған заңды қолдады, ол іс нөмірімен анықталды, және егер банк шотына қатысты белгілі бір шарттар орындалса, шоттағы қаражат банкке қарсы соттардың бұрынғы шешімімен белгіленген өтемақыны төлеуге жұмсалатынын бұйырды. Банк сот Конгресс істің нәтижесіне конституциялық тұрғыдан әсер еткенін анықтауда Клейнге сүйенуі керек деп мәлімдеді. Көпшілік пікірде соңғы сот практикасы, әсіресе Робертсон мен Сиэтл аудибон қоғамына қарсы сот ісі, Клейннің прецеденттік мәнін азайтатынын, бірақ Сот Клейннің американдық құқықтағы әлі де бар рөлін нақтылады: Сот алдындағы мәселені ескере отырып, президенттің кешірімдерін федералды соттың құзырынан айыру арқылы күшін жоюға тырысқан Конгресс, заңгерлер Клейннің кем дегенде осы заманғы мағынасын анықтады: Конгресс «[өз өкілеттігін, федералды соттың құзырына қатысты реттеу құқығын қоса алғанда] федералды соттың конституцияға қайшы әрекет етуін талап ететіндей етіп пайдалана алмайды». Meltzer, Congress, Courts, and Constitutional Remedies, 86 Geo. L. J. 2537, 2549 (1998). Сондай-ақ, Tyler 112 («Конгресс соттарды Конституцияны бұзуға белсенді қатысуға мәжбүрлейтіндей етіп пайдалана алмайды») деп жазған. Bank Markazi, 578 U.S. at (2016)(slip op. at 15)(fn. 19) Пачак пен Зинке ісінде, 138 S. Ct. 897 (2018), Жоғарғы Сот федералды соттардың белгілі бір мемлекеттік шешімге байланысты талаптар бойынша құзырынан айырылған заңды қолдады. Заңның нәтижесінде күтуде тұрған белгілі бір іс үкімет пайдасына тоқтатылды. Көпшілік пікір болмады, бірақ судья Томас көпшіліктің пікірі бойынша, Клейн қолданылмайды, себебі Конгресс заңды өзгертті, соның салдарынан сот күтуде тұрған іске жаңа заңды қолдануға міндетті болды. Көпшілік Конституцияның Ерекшеліктер тармағы бойынша Конгресстің өкілеттіктерін кеңінен түсіндірді, бұл Конгресс федералды соттардың құзырынан айыруға дерлік шексіз билікке ие екенін білдіреді, тіпті нәтиже белгілі бір тараптың пайдасына іс шешілсе де. Бас судья Робертс бұл пікірге қарсы шығып, әрбір заңдық өзгеріс «Клейн мағынасында заңды өзгертпейді» және Ерекшеліктер туралы ереже Конгресске сот жүйесінің рөлін шектеу үшін күтуде тұрған іске араласу үшін құзырынан айыруға мүмкіндік бермейді деп мәлімдеді.