Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англияға викингтердің шапқындарының бір бөлігі – көне ағылшын поэмасы.
Part of the Viking invasions of England
the Old English poem
Брунанбур шайқасы 937 жылы Англия королі Этельстан мен Дублин королі Олаф Гутфритсон, Шотландия королі Константин II және Стратклайд королі Оуэйн одағы арасында болды. Кейбір тарихшылар, мысалы Майкл Ливингстон, бұл шайқасты ағылшын ұлттық санасының бастауы деп санайды. Ол: «Осы майданда соғысып, қаза тапқандар болашақ саяси картаны жасады, сондықтан Брунанбур шайқасы Англия ғана емес, бүкіл Британ аралдары тарихындағы ең маңызды шайқастардың біріне айналды» дейді. 934 жылы Этельстанның Шотландияға қарсы күш көрсетпестен жасаған шабуылы, мүмкін Константин бейбіт келісімді бұзғандықтан болған, Этельстанды жеңу үшін оның жауларының одағы қажет екенін көрсетті. Олаф Константин мен Оуэннің одағына жетекшілік етті. 937 жылдың тамызында Олаф әскерімен Дублиннен Константин мен Оуэннің күштерімен қосылу үшін келіп, бірақ Этельстанға қарсы шайқаста жеңілді. «Англо-саксондық жылнамасындағы» Брунанбур шайқасы туралы поэмада «Шығыс аңғалдары мен саксондықтар кең теңізден келгеннен бері қылышпен осылай көп адам өлген емес» делінген. Этельстанның жеңісі Англияның бірлігін сақтады. Тарихшы Этельвард 975 жылы: «Британияның далалары бірікті, барлық жерде бейбітшілік пен молшылық орнады» деп жазды. Альфред Смит бұл шайқасты «Гастингске дейінгі ағылшын-саксон тарихындағы ең ірі шайқас» деп атады. Шайқас болған жер әлі белгісіз, ғалымдар көптеген мүмкін орналасқан жерлерді ұсынды.
The Battle of Brunanburh was fought in 937 between Æthelstan, King of England, and an alliance of Olaf Guthfrithson, King of Dublin; Constantine II, King of Scotland; and Owain, King of Strathclyde. The battle is sometimes cited as the point of origin for English national identity: historians such as Michael Livingston argue that "the men who fought and died on that field forged a political map of the future that remains, arguably making the Battle of Brunanburh one of the most significant battles in the long history not just of England, but of the whole of the British Isles." Following an unchallenged invasion of Scotland by Æthelstan in 934, possibly launched because Constantine had violated a peace treaty, it became apparent that Æthelstan could be defeated only by an alliance of his enemies. Olaf led Constantine and Owen in the alliance. In August 937 Olaf and his army sailed from Dublin to join forces with Constantine and Owen, but they were routed in the battle against Æthelstan. The poem Battle of Brunanburh in the Anglo Saxon Chronicle recounts that there were "never yet as many people killed before this with sword's edge since the east Angles and Saxons came up over the broad sea". Æthelstan's victory preserved the unity of England. The historian Æthelweard wrote around 975 that "[t]he fields of Britain were consolidated into one, there was peace everywhere, and abundance of all things". Alfred Smyth has called the battle "the greatest single battle in Anglo Saxon history before Hastings". The site of the battle is unknown; many possible locations have been proposed by scholars.
Өмірбаян
927 жылы Йорк қаласында Этельстан викингтерді жеңгеннен кейін Шотландия королі Константин, Дехьюбарт королі Хайвел Дда, Бамбург графы Элдред I және Стратклайд королі Оуэн I (немесе Гвент королі Морган ап Оуэн) Этельстанның Пенритке жақын Эмонттағы үстемдігін қабылдады. Этельстан Англия королі болды және 934 жылға дейін бейбітшілік сақталды. 934 жылы Этельстан үлкен әскери және теңіз күштерімен Шотландияға жорық жасады. Бұл жорықтың себебі нақты белгісіз болса да, Джон Вурчестерлік Константиннің 927 жылы жасалған бейбіт келісімді бұзғаны осы соғысқа себеп болғанын айтады. Этельстан Беверли, Рипон және Честер-ле-стрит қалалары арқылы өтті. Әскер шотландтарды Кинкардинширге дейін, ал флот Кейтнеске дейін қуды, бірақ Этельстанның күштерімен ешқандай шайқас болған жоқ. Шотландияға жасалған жорықтан кейін Этельстанды оның біріккен жаулары ғана жеңе алатыны анық болды. Одақтың жетекшісі Дублин королі Олаф Гутфритсон болды, оған Шотландия королі Константин II және Стратклайд королі Оуэн қосылды. (Джон Вурчестердің сөзіне сенсек, Константин Олафтың қарындасының күйеуі болған.) Тарихшы Майкл Ливингстон атап көрсеткендей, олар бұрын бір-біріне жау болғанмен, "саяси, мәдени, тарихи және тіпті діни айырмашылықтарын ұмытып, бір ғана мақсатқа – Этельстанды құртуға қол жеткізу үшін келісімге келді". 937 жылдың тамызында Олаф Дублиннен кемемен аттанды. Ливингстон Брунанбурдағы шайқас орны Этельстанмен келісім бойынша таңдалғанын болжайды, онда "бір шайқас болады, ал жеңімпаз Англияны иеленеді".
After Æthelstan defeated the Vikings at York in 927, King Constantine of Scotland, King Hywel Dda of Deheubarth, Ealdred I of Bamburgh, and King Owen I of Strathclyde (or Morgan ap Owain of Gwent) accepted Æthelstan's overlordship at Eamont, near Penrith. Æthelstan became King of England and there was peace until 934. Æthelstan invaded Scotland with a large military and naval force in 934. Although the reason for this invasion is uncertain, John of Worcester stated that the cause was Constantine's violation of the peace treaty made in 927. Æthelstan evidently travelled through Beverley, Ripon, and Chester le Street. The army harassed the Scots up to Kincardineshire and the navy up to Caithness, but Æthelstan's force was never engaged. Following the invasion of Scotland, it became apparent that Æthelstan could only be defeated by an allied force of his enemies. The leader of the alliance was Olaf Guthfrithson, King of Dublin, joined by Constantine II, King of Scotland and Owen, King of Strathclyde. (According to John of Worcester, Constantine was Olaf's father in law.) Though they had all been enemies in living memory, historian Michael Livingston points out that "they had agreed to set aside whatever political, cultural, historical, and even religious differences they might have had in order to achieve one common purpose: to destroy Æthelstan". In August 937, Olaf sailed from Dublin Livingston speculates that the battle site at Brunanburh was chosen in agreement with Æthelstan, on which "there would be one fight, and to the victor went England".
Шайқас
Бұл шайқаста Этельстанның әскері үлкен жеңіске жетті. Ақпараттың негізгі көзі – англосаксондық хроникадағы «Брунанбурх шайқасы» поэмасы. Мерсия арқылы солтүстікке сапар шеккеннен кейін Этельстанның әскері Брунанбурда басып кірген күштермен кездесті. Күні бойы созылған шайқаста ағылшындар оларды ыдыратып, қашуға мәжбүр етті. Басқыншылар соңында жеңілгенге дейін ұзақ және қатал шайқас болды. Поэмаға сәйкес, ағылшындар «қалқан қабырғасын жарып, соғыс ағашын балғалардың қалдықтарымен кесіп тастады». «Солтүстіктің көптеген сарбаздары қалқандарынан садақпен атылып, найзамен ұсталған, шотландтар да, соғыстан тойып, шаршаған жатыр». Вуд барлық ірі шайқастар осылай сипатталғанын айтады, сондықтан поэмадағы сипаттама Брунанбурхқа ғана тән емес. Этельстан мен оның әскері күні бойы жауды қуды, көптеген жау әскерін қырып салды. Олаф қашып, әскерінің қалдықтарымен Дублинге қайтып келді, ал Константин Шотландияға қашты; Оуэйннің тағдыры белгісіз. Поэмада былай делінген: «Содан кейін солтүстіктер, садақтан аман қалған, қанды, рухы құлағандар, Динг-Мерге, шегеленген қайықтармен терең су арқылы Дублинді және өздерінің жерін іздеуге кетті». «Англиялықтар мен сакстар шығыстан келіп, елді басып алғаннан бері» мұндай қырғын болған емес. «Ольстер жылнамалары» шайқасты «үлкен, қайғылы және қорқынышты» деп сипаттайды және «бірнеше мың викинг қаза тапты» деп жазады. Қаза тапқандардың арасында Олафтың әскерінен бес патша және жеті граф болды. Поэмада Константиннің шайқаста бірнеше достары мен туыстарынан, соның ішінде ұлынан айырылғаны айтылады. Шайқаста қаза тапқандардың ең толық тізімі «Клонмакнайз жылнамаларында» сақталған, онда бірнеше патшалар мен ханзадалардың есімдері көрсетілген. Бұл шайқаста көптеген ағылшындар да қаза тапты, соның ішінде Этельстанның екі туысы – Эльфвин мен Этельвин.
The battle resulted in an overwhelming victory for Æthelstan's army. The main source of information is the poem Battle of Brunanburh in the Anglo Saxon Chronicle. After travelling north through Mercia, Æthelstan's army met the invading forces at Brunanburh. In a battle that lasted all day, the English finally forced them to break up and flee. There was probably a prolonged period of hard fighting before the invaders were finally defeated. According to the poem, the English "clove the shield wall, hacked the war lime, with hammers's leavings". "There lay many a soldier of the men of the north, shot over shield, taken by spears, likewise Scottish also, sated, weary of war". Wood states that all large battles were described in this manner, so the description in the poem is not unique to Brunanburh. Æthelstan and his army pursued the invaders until the end of the day, slaying great numbers of enemy troops. Olaf fled and sailed back to Dublin with the remnants of his army and Constantine escaped to Scotland; Owain's fate is not mentioned. According to the poem: "Then the Northmen, bloody survivors of darts, disgraced in spirit, departed on Ding's Mere, in nailed boats over deep water, to seek out Dublin, and their [own] land again." Never has there been greater slaughter "since the Angles and Saxons came here from the east seized the country". The Annals of Ulster describe the battle as "great, lamentable and horrible" and record that "several thousands of Norsemen fell". Among the casualties were five kings and seven earls from Olaf's army. The poem records that Constantine lost several friends and family members in the battle, including his son. The largest list of those killed in the battle is contained in the Annals of Clonmacnoise, which names several kings and princes. A large number of English also died in the battle, including two of Æthelstan's cousins, Ælfwine and Æthelwine.