Кіріспе

Қазіргі Богемия аймағындағы ежелгі герман тайпасы.

Маркоманндар – жақын орналасқан Рим империясының өркендеген кезеңінде Дунайдың солтүстігінде, қазіргі Богемияға жақын жерде қуатты мемлекет құрған герман халқы. Тацит пен Страбонның мәліметтері бойынша, олар суэбтерге жататын.

Шығу тегі

Олардың аты Proto Germanic *markō "шекара, сыртқы шек" (содан ағылшын тіліндегі march немесе mark, яғни "шекара, сыртқы шек", Уэльс марштары мен Мерсия патшалығында) және *mann (көпше түрі *manniz) "адам", *Markōmanniz сөзінен туындаған болуы мүмкін, латын тілінде Marcomanni деп аударылған. Маркоманндар алғаш рет тарихи жазбаларда Галлияда (қазіргі Франция) Юлий Цезарьға қарсы соғысқан Ариовисттің суэвтерінің одақтастары ретінде кездеседі. Олардың сол кездегі жерлерінің нақты орналасқан жері белгісіз. Римдіктер Дунай және Рейн өзендеріне жақын жерлерді басып алғанға дейін олардың аты болғандықтан, олардың аты қандай шекараға жақын тұрғанын түсіндіруге болады. Олардың аты, Жасторф мәдени аймағының солтүстік герман тайпалары мен Еуропадағы Ла Тене дәуіріндегі келттердің кеңеюі арасындағы ерте шекараны көрсететін болса керек. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, олар солтүстікке қарай Ютландияға дейін ықпал еткен, бірақ көбінесе оңтүстікте бөлініп, қазіргі Тюрингия және Саксониядағы Герциний орманының маңындағы қалаларда (oppida) қоныстанды. Олар Богемия, Моравия және Силезияның дамыған орталықтарына баратын маңызды сауда жолдарымен байланысты болды, бұл аймақтар сол кезде келттердің иелігінде болған. Олардың Рейн және Майн өзендерінің құсылысы маңында, бұрын гельветтер мен тауристер қоныстанған, бірақ кейін тастап кеткен жерлерде өмір сүрген болуы мүмкін деген болжам бар. Алайда, тарихшы Флорус Друздың 12–9 жж. жорығы кезінде тенктерилер мен шатилерді жеңгеннен кейін, херускилерге, суэвтерге және сикамбрлерге қарсы бұрылмас бұрын, олардың олжасынан үйінді салғанын хабарлайды. Бұл олардың сол кезде ешқандай айқын шекараға жақын болмағанын көрсетеді. Тацит (Germania, 42), Патеркул (2.108), Плиний Егде және Страбон (vii, 290) олардың ақырында бои тайпалары басып алған үлкен аймаққа, атап айтқанда, олардың одақтастары суэвтер тұратын Байохаэмум аймағына көшіп келгенін айтады. Бұл аймақ Герциний орманының ішінде орналасқан, мүмкін қазіргі Богемия аймағында, бірақ бұл нақты емес. 6 ж. олардың патшасы Марободус Рим империясына қауіп төндіретін қуатты патшалық құрды. Бірақ ол әрекет еткенше, Иллирияда көтеріліс болды. Ақырында Марободус Катуальдамен құлатылып, жер аударылды (19 ж.). Катуальда сол жылы Гермундри тайпасының Вибилиусымен биліктен қуылды және оның орнын квадтардан Ванний басты. 50 ж. Ваннийді Вибилиус, оның жүректері Вангио мен Сидомен бірлесіп, биліктен қуылды. Бірінші ғасырдың соңында Тацит (Germania I.42) маркоманндардың Рим тағайындаған патшалардың билігінде болғанын айтады.

Маркоман соғыстары

Біздің заманымыздың екінші ғасырында маркомандықтар квадтар, вандалдар және сарматтар сияқты басқа халықтармен бірігіп, Рим империясына қарсы одақ құрды. Бұл, әдетте, готтар секілді ірі тайпалардың жылжуынан туындаған болуы мүмкін. Тарихшы Евтропийдің мәлімдемесіне сәйкес, император Марк Аврелийдің әскері Паннониядағы Карнунтум бекінісінде маркомандықтар конфедерациясына қарсы үш жыл бойы соғысты. Евтропий бұл соғысты және Аврелийдің маркомандықтар мен олардың одақтастарына қарсы табысын Пуникалық соғыстармен салыстырды. Бұл салыстыру дұрыс болды, себебі соғыс шешуші кезеңді білдірді, Римнің маңызды жеңілістеріне әкелді және екі преториандық гвардия қолбасшысының қазасына себеп болды. Соғыс 166 жылы басталды, осы кезде маркомандықтар Виндобона мен Карнунтум арасындағы қорғанысты жеңіп, Паннония және Норик провинцияларының шекарасын бұзып, Флавия Сольва қаласын қиратты және Адриатика теңізіндегі Аквилеяға жеткенше тоқтатыла алмады. Соғыс Аврелийдің 180 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Бұл Рим үшін толыққанды жетістік болмады, өйткені Дунай өзені Батыс Рим империясы құлағанға дейін империяның шекарасы болып қала берді.