Кіріспе

Mustelidae тұқымдасына жататын сүтқоректілер

Минк – Neogale және Mustela туыстарына жататын, қара түсті, жартылай сулық, етқоректі сүтқоректілер. Олар Mustelidae тұқымдасына жатады, оған мысықтар, сусарлар және күңгірлер де кіреді. "Минк" деп аталатын екі түр қазірге дейін сақталған: американдық минк және еуропалық минк. Құрып кеткен теңіз минкі американдық минкке жақын болған, бірақ одан әлдеқайда ірі болған. Америкалық минктің терісі киім жасау үшін жоғары бағаланған. Оларды тері фермаларында ұстау жануарлар құқығы мен жануарлардың әл-ауқатын қорғау жөніндегі белсенділердің назарында болды. Америкалық минктер Еуропа (соның ішінде Ұлыбритания және Дания) және Оңтүстік Америкада қоныстанды. Кейбір адамдардың пікірінше, бұл жануарлар жануарлар құқығын қорғаушылар оларды тері фермаларынан босатуы немесе басқа жолмен құтқаруы нәтижесінде болған. Ұлыбританияда 1981 жылғы "Жабайы табиғат пен ауылдық жерлерді қорғау туралы" заңға сәйкес, минкті жабайы табиғатқа жіберуге тыйым салынған. Кейбір елдерде тұзаққа түскен тірі минкті адами жолмен өлтіру міндетті. Кейбір мамандардың ойынша, американдық минк бәсекелестік арқылы еуропалық минк популяциясының азаюына себеп болған (бірақ гибридтеу арқылы емес – еуропалық минктер шын мәнінде Солтүстік Америка минктің қарастырылған туысы емес, шұңқырларға жақын). Минк популяциясын бақылау немесе жою үшін тұзақ қолданылады. Минк майы кейбір медициналық препараттар мен косметикада, сондай-ақ былғарыны өңдеуге, сақтауға және су өткізбеуге пайдаланылады.

Түрлер

Америкалық винк (Neogale vison) еуропалық винкке (Mustela lutreola) қарағанда ірілеу және жақсы бейімделеді, бірақ мөлшерінің айырмашылығына байланысты, жеке винктің еуропалық немесе американдық екенін әдетте қаңқасын қарамай анықтау қиын. Дегенмен, барлық еуропалық винктердің үстінкі ерінінде үлкен ақ дақ болады, ал американдық винктердің тек кейбіреуінде ғана осындай белгі кездеседі. Сондықтан, дағы жоқ кез келген винк мұ assuredly американдық түрге жатады. Таксономиялық тұрғыдан алғанда, американдық және еуропалық винктер бұрын бір туысқа (Mustela) жатқызылған, бірақ американдық винк жеке Neovison туысына жіктелді, алайда соңғы кезде бірнеше басқа мысықтармен бірге Neogale туысына қайта жіктелді. Жаңа Англия аймағының тумасы – теңіз винкі (Neogale macrodon) американдық винкке жақын туыс деп есептеледі. Оның 19 ғасырдың соңында жойылуының басты себебі – тері саудасы үшін жүргізілген аң аулау болды.

Сипаттама

Жабайы еркек норканың салмағы шамамен және ұзындығы шамамен. Фермада өсірілген еркектер шамамен 75 см-ге жетеді. Әйелдер шамамен салмақта және шамамен 60 см ұзындыққа жетеді. Жоғарыдағы өлшемдерге құйрық кірмейді, ол 15-25 см болуы мүмкін. Норканың жабайы күйдегі бай, жылтыр түсі қоңыр және жібектей көрінеді. Фермада өсірілген норкалар ақтан қараға дейін түрлі түстерде болуы мүмкін, бұл британдық жабайы норкаларда да байқалады. Олардың терісі терең, қоңыр түсті, астыңғы жағында ақ дақтар болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, және жылтыр, тығыз түкпен қапталған, үстінен қара, жылтыр, сәл кедірген қорғаушы түктер өседі. Норкалар имплантацияның кешіктірілуі деген қызықты құбылысты көрсетеді. Нағыз жүктілік мерзімі 39 күн болса да, ұрық дамуы белгілі бір кезеңде тоқтауы мүмкін, сондықтан балалар туғанға дейін 76 күнге дейін уақыт өтуі мүмкін. 45-52 күн аралығы қалыпты саналады. Жылына бір рет туады. Әдетте, бір туаста 6-10 бала болады. Фермаларда 16 балаға дейін туған жағдайлар тіркелген. Норканың ең ұзақ өмір сүру мерзімі әдетте он жылға жуық, бірақ жабайы табиғатта сирек үш жылдан аспайды.

Диета

Миңк балық пен басқа су жануарларын, ұсақ сүтқоректілерді, құстарды және жұмыртқаларды жейді; ересек миңктер жас миңктерді жеуі мүмкін. Фермаларда өсірілген миңктер негізінен мерзімі өткен ірімшік, жұмыртқа, балық, ет және құс сою зауыттарының қалдықтары, иттің жемі, түйеқұс бауыры, сондай-ақ дайындалған коммерциялық азықтарды жейді. 3000 миңк бар ферма күніне екі тоннаға дейін азық жұмсауы мүмкін.

Тіршілік ету орындары

Миңк суға жақын өмір сүруді ұнатады және көбінесе өзендердің, көлдердің және батпақтардың жағалауларынан алыс табылмайды. Олар шалқып жүргенде де ағыстар мен арналарды ұстанады. Кейде, әсіресе қоян іздегенде – олардың сүйікті тағамының бірі – судан бірнеше жүз метрге дейін кетуі мүмкін. Кейбір аймақтарда, әсіресе Шотландия мен Исландияда, олар теңіз жағасында да өмір сүреді. Қолайлы су көзі болса, миңктер қалаларда да кездеседі. Миңк кез келген уақытта, тіпті адамдардың жанында да болуы мүмкін.

Аумағы

Миңк - аймақтық жануар. Еркек миңк өз аумағында басқа еркек миңкті қабылдамайды, бірақ аналықтарға қатысты агрессивтілігі азырақ болады. Әдетте, еркек және аналық миңктердің аумақтары бөлек болады, бірақ аналықтың аумағы кейде еркектің аумағымен жабысып жатуы мүмкін. Аумақтар көбінесе ұзын және тар болып келеді, өзендердің жағалаулары немесе көлдер мен батпақтардың шеттері бойымен созылады. Аумақтың мөлшері әртүрлі, бірақ олар бірнеше шақырымға дейін созылуы мүмкін. Аналық миңктердің аумағы еркектерге қарағанда кішірек болады. Әр аумақта бір немесе екі орталық аймақ (негізгі аймақтар) болады, онда миңк уақытының көп бөлігін өткізеді. Негізгі аймақ әдетте балыққа толы су қоймасы немесе жақсы қоян қонысы сияқты мол азықпен байланысты. Миңк бірнеше күн бойы, тіпті кішкентай негізгі аймақта тұруы мүмкін, сонымен қатар аумағының шеттеріне де сапар жасайды. Бұл сапарлар аумақты басқыншылардан қорғаумен байланысты. Миңк өз аймақтық құқықтарын нығайту үшін, жат миңктің іздерін тексеріп, өзінің жеке иісімен күшті хош иіс білдіретін нәжісін қалдырады.

Ауыл шаруашылығы

Америкалық норканың терісі киім жасау үшін жоғары бағаланады, соның салдарынан аң аулау орнына фермалық шаруашылық пайда болды. Норка фермаларында оларды ұстау жануарлар құқықтары мен жануарлардың әл-ауқатын қорғау жөніндегі белсенділердің назарында болды. Кейбір елдерде тұзаққа түскен тірі норканы гуманды түрде өлтіру міндетті. Бұл тыйым COVID-19 пандемиясы кезінде халық денсаулығын қорғау үшін енгізуге тырысты. Норка фермалары адамдарға жұғуы мүмкін SARS CoV-2 вирусының жаңа түрлерін тудыру қаупін тудырады. Тығыз өмір сүру жағдайлары және фермалардағы көптеген иммундық қабілеті төмен норкалар SARS CoV-2 вирусы үшін өте қолайлы ортаны құрайды. Шамамен 6,1 миллион норка SARS CoV-2 вирусына жұқтырды, ал үш түр АҚШ, Франция және Даниядағы фермаларға дейін із тастады. Ирландияның Ауыл шаруашылығы департаменті 2020 жылдың қарашасында Денсаулық сақтау министрлігінің Даниядағы норка фермасында жануарлар арасында коронавирус анықталғаннан кейін, шамамен 120 000 ирланд норкасын қыру қажет деп кеңес бергенін мәлімдеді. Норка шаруашылығын тоқтату 2020 жылғы Үкімет бағдарламасы бойынша жоспарланған, бірақ коронавирус қаупі осы саланың жабылуын жеделдетті.

Денсаулыққа қатысты мәселелер

Минктер SARS CoV 2 жұқтыратын жануарлардың қатарында, және олар инфекцияны өз араларында да, адамдарға да таратады. SARS CoV 2 вирусының миктерден адамға жұғуы алғаш рет Нидерландыда генетикалық іздеу арқылы анықталды, бұл үкіметті 2024 жылы күшіне енуге жоспарланған мик шаруашылығына тыйым салуды 2020 жылдың соңына жылжытуға мәжбүр етті. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі 2020 жылдың тамызында Юта штатында COVID-19 жұқтырған миктердің тіркелгенін растады. 2020 жылдың қараша айында әлемдегі ең ірі мик терісін өндіруші Дания, 15-17 миллион миктерден тұратын бүкіл популяциясын қырып тастады, себебі бұл жануарлармен байланысты болған және 12 адамның мутацияланған түрімен жұқтыруына себеп болған 5-топ вирусының таралуын тоқтату қажет болды. Кейіннен бұл шешім заңсыз деп танылды, бірақ бұл шараны қолдау үшін заң өзгертілді. Миктер арасындағы инфекциялар Канададағы ақ құйрықты бұғыларда табылған, кейіннен адамдарға тараған, жоғары мутацияланған SARS CoV 2 штаммының алғашқы түрі деп есептелді. COVID-19 пандемиясындағы вирустық инкубатор рөліне ұқсас, 2022 жылдың қазан айында Испаниядағы фермадағы миктерде Грипп А вирусының H5N1 субтипі – құс тұмауының сүтқоректілерге жұғуының алғашқы жағдайы тіркелді, бұрын бұл вирус тек жақын байланыс немесе жұқтырған құстарды жеу арқылы ғана сүтқоректілерге жұққан болатын. Испаниядағы жұқтырған миктер жұқтырған құстардан алынған вирус тізбектерімен салыстырғанда бірнеше жаңа мутацияларды көрсетті, олардың бірі H5N1 вирусының сүтқоректілерде тиімді көбейе алуына көмектеседі.

Стереотиптік көзқарас

Фермаларда күңістер қозғалысын шектейтін жұмсақ металл сымнан жасалған клеткаларға орналастырылады. Бұл көбінесе стереотиптер деп аталатын жағдайға алып келеді, бұл қалыптан тыс мінез-құлық. Оларды тұтқындау салдарынан осындай қалыптан тыс, қайталамалы мінез-құлық пайда болады, бұл адамдардағы психикалық денсаулықтың нашарлауына ұқсас. Стереотиптер адамдардың жанында болғанда күшейетіні де байқалады. Қосымша жағдайлар жасау стереотиптердің пайда болуын азайтуға көмектеседі, бірақ оларды толығымен азайтуға немесе жоюға сирек мүмкіндік береді. Күңістерді жалғыз қалдыру стереотиптердің алдын алуда маңызды рөл атқарады және жануарлардың денсаулығын жақсартады.