Ругон-Маккарлар тегінің бастауы

Кіріспе

Эмиль Золаның "Ругонның байлығы" романы, алғаш рет 1871 жылы жарық көрген, Эмиль Золаның монументалды "Ругон-Маккар" жинағының бірінші романы. Романның бір бөлігі – кейіпкерлердің көптеген құрамынан, олардың көпшілігі сериядағы келесі романдардың басты тұлғаларына айналады, ал екінші бөлігі – Наполеон III билігімен құрылған Францияның Екінші Империясын жасаған 1851 жылғы желтоқсан төңкерісінің баяны. Оқиғалар Францияның оңтүстігіндегі ірі провинциалды қала тұрғысынан көрінеді. Роман атауы тек басты кейіпкерлер Пьер мен Фелисити Ругонның іздеген "байлығына" ғана емес, сонымен қатар Зола таныстырған әртүрлі отбасы мүшелерінің тағдырына да сілтеме жасайды, олардың өмірі серияның келесі кітаптарында маңызды рөл атқарады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Төңкеріс қарсаңындағы құлпыратын оқиға, жас ауылдық жұптың түн ортасында республикалық жасаққа қосылуымен басталып, Зола келесі тарауларда төңкеріске дейінгі Провансқа оралып, Ругон-Маккар циклінің негізін қалайды. Осы жұмысқа өмірінің келесі жиырма екі жылын арнайды. Романның оқиғасы Плассан қаласында (Золаның өскен Aix-en-Provence қаласы мен Вар департаментінің Лорг қаласы, 1851 жылғы желтоқсандағы бүлік оқиғалары болған жер) шағын-мағын егжей-тегжейлі сипатталады. Содан кейін эксцентрикалық қаһарман Аделаида Фукпен танысамыз, кейін "Тате Дид" деп аталады, ол Ругон және Маккар отбасыларының ортақ ата-анасы болады. Оның қайтыс болған күйеуінен туған заңды ұлы, Дидтің жерінде жұмыс істеген Ругон есімді жұмысшы, Дидтің контрабандист, браконьер және ішкілікке құмар Маккармен болған қарым-қатынасынан туған екі заңсыз баламен бірге өседі. Ал қартайған Дид психикалық ауру мен ес-есімінен айырылуға ұшырайды. Осы негізде келесі он тоғыз романның кейіпкерлері мен тақырыптары қалыптасады. Оқиға отбасының екі тармағы бойынша дамып, Ругон мен Маккарлардың тағдырымен танысамыз. Пьер Ругон (заңды ұлы) Маккар ағаларын мұрадан айыруға тырысады, жергілікті саудагердің ашкөз қызы Фелисите Пюшпен үйленеді, бірақ ашкөздігіне және жайлы өміріне қарамастан, іздеген байлық, атақ-даңқ мен құрметке жете алмайды. Қартайған Ругон жұбы жеңілгенін мойындап, төменгі орта тапқа құлайды. Бірақ, сәттілікпен үлкен ұлы Эжен Парижден оларға қызықты жаңалық бар екенін хабарлайды. Эжен болашақ император Наполеон III-нің жақын одақтасы болып, төңкеріс жақындап келе жатқанын айтады. Келе жатқан төңкерісте кімді қолдау керектігі туралы құпия ақпарат алғаннан кейін, Ругондар Наполеон III-ге адал қолдау көрсету үшін батыл қадамдар жасайды, қаладағы ықпалды адамдардың, әсіресе роялистердің құрметіне ие болады. Олардың өздерінің мәртебесі мен байлығын жоғалтудан қорқып, тым көп міндеттемеден қашқандықтарын жасырады. Оқиға Маккар отбасының жағына бұрылады, олардың жұмысшы табының қиын өмірі Ругонның байлық пен беделге ұмтылуымен қатар келеді. Мас адам мен ақылсыз әйелден тараған Маккарлар Золаның пікірінше, еңбек пен қайғы-қасіретке тағдырланған. Золаның осы романға жазған алғы сөзіндегі тұқым қуалау теориясы оның философиясының негізі болды және осы теорияны көрсету үшін Ругон-Маккар жобасын бастауының басты себебі болды. Қазіргі кезде бұл теория көптеген адамдар тарапынан сенімсіздікпен қарастырылса да, Ругон-Маккар циклының көптеген романдарында оның ықпалы байқалады, бірақ Золаның ғылыми идеяларының күдіктілігіне байланысты олар көрінбейді. La Fortune des Rougon романының сюжеттік ерекшелігіне байланысты бұл теориялар көбірек орын алады және кейде тым ауыр болып көрінеді. Содан кейін Маккар мен Дидтің қызынан тараған Мореттер отбасы таныстырылады, ал романның назары төңкеріс түніне, "қазіргі" уақытқа қайта оралады. Бұл оқиға Сильвер Морет пен Миетт Чангрейлдің керемет махаббат тарихы арқылы айтылады. Идеалистік, бірақ тәжірибесіз Сильвер Морет әсем Миетт Чангрейлге ғашық болады, ұзақ уақыттан кейін олар төңкеріске қарсы күресу үшін республикашылармен бірігуді шешеді. Романның қалған бөлігі алғашқы тараудан бастап, Ругон жұбының Плассанда байлық пен құрметке жету үшін жасаған макиавеллиандық амалдары мен Сильвер мен Миетттің махаббат тарихы, сондай-ақ қаланы қайтарып алуға тырысқан республикалық жасақтың сәтсіз әрекеттері екі бағытта дамып өтеді. Ақырында, Ругондар туған ағасы Антуан Маккарды республикалық қауіпті жоюға көмектесуге пайдаланады және өмірлік мақсатына жетеді. Бірақ Сильвер мен Миетт үшін, толығымен үкімге ұшыраған іске берілгендер үшін, бақытты соң болмайды. Зола олардың тағдырын аяқсыз қалдырады.

After a stirring opening on the eve of the coup d'état, involving an idealistic young village couple joining up with the republican militia in the middle of the night, Zola then spends the next few chapters going back in time to pre Revolutionary Provence, and proceeds to lay the foundations for the entire Rougon Macquart cycle, committing himself to what would become the next twenty two years of his life's work. The fictional town of Plassans (loosely based on the real city of Aix en Provence, where Zola grew up and Lorgues, in the Var, where the insurrectional events described in the novel took place in December 1851) is established as the setting for the novel and described in intimate detail, and then we are introduced to the eccentric heroine Adelaide Fouque, later known as "Tante Dide", who becomes the common ancestor for both the Rougon and Macquart families. Her legitimate son from her short marriage to her late husband, a labourer named Rougon who worked on Dide's land, is forced to grow up alongside two illegitimate children — a boy and a girl — from Dide's later romance with the smuggler, poacher and alcoholic Macquart, while the ageing Dide slides further and further into a state of mental illness and borderline senile dementia. From this premise, the next nineteen novels all get their central protagonists and to a certain extent their themes. The narrative continues along double lines, following both "branches" of the family. We see Pierre Rougon (the legitimate son) in his attempts to disinherit his Macquart half siblings, his marriage to Felicité Puech, the voraciously ambitious daughter of a local merchant, and their continued failure to establish the fortune, fame and renown they seek, despite their greed and relatively comfortable lifestyles. Approaching old age, the Rougon couple finally admit defeat and settle, crushed, into their lower middle class destinies, until by a remarkable stroke of luck their eldest son Eugène reports from Paris that he has some news that they might find interesting. Eugène has become one of the closest allies of the future Emperor Napoleon III and informs his parents that a coup is imminent. Having been effectively given insider information about which side to back in the coming revolution, the Rougons then make a series of seemingly bold moves to show their loyal and steadfast support for Napoleon III, winning the admiration of the most influential people in the town, mostly royalists who are themselves afraid of showing too much commitment for fear of backing the "wrong horse" and losing their standing and fortune. The narrative then switches over to the Macquart side of the family, whose grim working class struggles to survive are juxtaposed keenly with the Rougons' seemingly trivial quest for greater wealth and influence in genteel drawing room society. Descended from a drunken ne'er do well and a madwoman, Zola effectively predestines the Macquarts to lives of toil and misery. Zola's theories of heredity, laid out in the original preface to this novel, were a cornerstone of his entire philosophy and a major reason for his embarking on the mammoth Rougon Macquart project in the first place in order to illustrate them. Largely discredited nowadays, the theories are largely "present but unseen" in most of the novels in the Rougon Macquart cycle, allowing those books to be enjoyed without the overshadowing effect of Zola's somewhat suspect scientific ideas. Due to the original story nature of La Fortune des Rougon, the theories are placed much more to the fore, and can appear somewhat heavy handed as a result. A third branch of the family, the Mourets, descended from Macquart and Dide's daughter, are then introduced before the novel's focus is brought back to the "present", the night of the coup, via a quite brilliantly told love story. The idealistic but naïve Silvère Mouret falls madly in love with the innocent Miette Chantegreil, and after a long courtship they decide to join up with the republicans to fight the coup. The rest of the novel then picks up from where the opening chapter left off, and from then on is basically a dual narrative telling the story of the old Rougon couple and their increasingly Machiavellian machinations to get themselves into a position of fortune and respect in Plassans, juxtaposed with Silvère and Miette's continuing love story and the doomed republican militia's disastrous attempt to take the town back. Eventually, the Rougons exploit their half brother Antoine Macquart into inadvertently helping crush the republican threat, and they achieve their life's ambition, fortune and favour. For Silvère and Miette, who committed themselves so completely to a doomed cause, there can be no such happy ending and Zola wisely leaves their half of the story at a bleak dead end.

Аудармалар

Генри Визетеллидің алғашқы ағылшын тіліне аудармасы 1886 жылы жарық көрді және 1898 жылы Эрнест Визетелли оны кеңінен өңдеді (викториандық әдептілік стандарттарына сай болуы және әдепсіз басылымдар үшін қудалаудан сақтану үшін). Бұл аударманың сапасы нашар, тіпті Визетеллидің өзі редакциялау кезінде әр үш сөйлемнің біреуін өзгерткенін мақтан етуі де жағдайды жақсартпады. 2012 жылға дейін басқа аудармалар қолжетімді болған жоқ, сонда Брайан Нельсон «Oxford World's Classics» баспасынан аудармасын жариялады. «Ругон әулетінің байлығы» (1886, аударма авторы H. Vizetelly, Vizetelly & Co. үшін белгісіз) «Ругон әулетінің байлығы» (1898, аударма авторы белгісіз, редакторы Э. А. Визетелли, Chatto & Windus) «Ругон әулетінің байлығы» (2012, аударма авторы Брайан Нельсон, Oxford University Press) Түзету: Т. Б. Питерсон және Бауырлары 1879 жылы Джон Стирлинг жасаған ағылшын тіліне аудармасын басып шығарды.

Бейімделулер

Роман 1980 жылы француз телесериалы "La fortune des Rougon" ретінде бейімделді. Оны Ив Андре Губер режиссерлік етті, Аделаида рөлінде Мадлен Робинсон, ересек Пиер рөлінде Кристиан Барбьер ойнады.