Кіріспе

Тес () - Венгрияның Веспрем округінде орналасқан ауыл.

Тарих

Тес - Бакон тауының ең биік қоныстарының бірі, ол Шығыс Баконның ең үлкен платосында 465 м биіктікте орналасқан. Тұрғындардың саны ғасырлар бойы шамамен 900 адам болды. Аңыз бойынша, ауыл өзінің атын Варпалотада көп уақыт өткізген король Маттиастан алған. Бірде ол тұтқындарды сол кездегі аюлар мекендейтін төбеде орналастырды. Тұтқындарды таңдағанда ол "Сен де, сен де" деп қайталай берді. Бұл мажар тілінде "Тэ - мец, те - мец, те - мец, те - мец, те - мец, те - мец" дегенді білдіреді. Ауылдың аты "тес" "тес" сөзінің қысқартылуынан пайда болды. Әрине, бұл жай ғана ертегі, алайда ауылдың атауының шығу тегі белгісіз. Ауылды Техес атауымен атаған алғашқы жазба құжат 1086 жылдан басталады. Елді мекенде тұрақты жер иесі болған жоқ. Ол Бенедиктин Баконыбель абатшылығының меншігі болды, сонымен қатар Баконьи Ердоиспаньясына да тиесілі болды және жердің иегері болған барлық адамдарға салық төледі. Түрік басқыншылығы кезінде тұрғындар саны өте төмендеді, сонымен қатар, Ракоццидің Тәуелсіздік соғысы кезінде ол төмендеді, сондықтан ауылда тұрғындар тірі қалды. XVIII ғасырда Баден княздігі, Саксония және Венгрияның әртүрлі бөліктерінен бірнеше жағдайда қоныс аударулар болды. Ең бастысы, жол қозғалысының қиындығы Тестің жақсаруына кедергі болды. Алға қарай мал сүйрейтін көліктермен жол жүру қиын болды. 1872 жылы Мажарстанның батыс темір жолының құрылысы аяқталды. Ауылдан 15 шақырым қашықтықта орналасқан осы темір жолдың арқасында елдегі басқа аймақтарға да жол ашылды. Сол кезде жақын маңдағы ауылдарға тек атпен немесе жаяу барып келуге болатын. Алғашқы қоғамдық көліктер 1956 жылы жұмыс істей бастады, яғни күніне екі автобус. Бұл ауылдың инфрақұрылымын дамытудың бастауы ғана еді. Алдымен 1886 жылы ашық сымдық телефон желісі жүйесі орнатылды, содан кейін 1996-1997 жылдары оптикалық кабельдерге ауыстырылды. Тұрғындар үшін пошта қызметі 19 ғасырдың соңынан бастап қол жетімді. Сонымен қатар, алғашқы дүкен де ашылды. Базар иелері тауарды жаяу, кейін атпен тасымалдайтын. "Хангия" кооперативтік дүкені 1925 жылы ашылған. Елді мекендегі білім берудің 250 жылдық тарихы бар. Ауылда 1737 жылдан 2005 жылға дейін жеке бастауыш мектеп болған. Жергілікті билік оқушылардың аздығына байланысты оны жабуды шешті.

Жел диірмендері

Алты қазық жел диірмендері - Тестің басты көрікті жерлері. Бір кезде 4 жел тегершігі болған, бірақ қазіргі уақытта Роттер мен Васлав жел тегершіктерінен із жоқ. Қалған екі жел желкенінің тек біреуі ғана жұмыс істеп тұр. Жел диірмендері Танчиц көшесінің бақшасында орналасқан. Хелт жел диірменін 1840 жылы Янош Пирчер салдырған. Бұл - дөңгелек пішінді, тастан жасалған үш қабатты ғимарат. Оның айналмалы, ұсақ терезелері бар, алты желкенді дөңгелекпен ілінетін, таңып тұрған, шойын шатырлы шатыры бар. Жел диірменінде екі жұп диірмен тастары бар, олар күніне 4 кунтал диірменді тарта алады. 1924 жылы Янош Ози салған жел тегермені Хелт жел тегермесінен 200 м қашықтықта орналасқан. Жел диірменінің құрылымы бірдей, жалғыз айырмашылығы - Ози жел диірменінде тек бір жұп диірмен тастары бар. Жел диірмендері ұлттық ескерткіштер болып саналады және оларды жыл бойы тамашалауға болады.

Шіркеулер

Ауылдағы алғашқы шіркеу 1276 жылға дейін патша Истванның бұйрығы бойынша салынған. Тес шіркеулі елді мекен болды, онда шіркеу және діни қызметкер де болды, сондықтан оны 1566 жылға дейін Egyházastés деп атады. Қазіргі таңда ауылда католик және евангелистік шіркеу бар.

Католик шіркеуі

Қазіргі католик шіркеуінің ортаңғы бөлігін 1725 жылы граф Ференк Бертрам Несцелроде жаңартты. Ол Секешфехервар қаласының проректоры болған. Ол шіркеудің жақындап қалғанын дәлелдеді, сондықтан 1834 жылы Секешефехервар епискобы Янош Хорват оны меценаттығы сияқты кеңейте бастады. Ол қайтыс болғаннан кейін, төсек бөлмесі құрылысын жалғастырды. Ол 1837 жылы аяқталды. Сол жылы шіркеу қайта киеліленді, ал Истван оның қамқоршысы болды. Бастапқы сакральді шіркеуге айналдырды, онда құрбандық үстелі орнатылды. Сол жерде ғибадатхана да болды. Оның жиһаздары барокко стиліне тән құрбандық үстелінің бөлшегінен, плеттан жасалған ауладан, барокко стиліне тән айқыштан және плеттен жасалған шомылдыру рәсімінің фонтанынан тұрады. Оның ең көне суреті собордың оң жағында орналасқан. Бұл - Исаның айқышқа шегеленіп жатқаны, ол 16 ғасырдан қалған.

Евангелистік шіркеу

Евангелистік шіркеудің құрылысы 1785 жылы басталып, 1786 жылы аяқталды. Орган 1806 жылы, қоңыраулар 1808 жылы сатып алынған. 1864 жылы шіркеу толығымен жаңартылды, сондай-ақ мұнара да сол кезде салынған. Оның жиһаздары барокко стиліне тән құрбандық үстелі мен мәрмәрмен безендірілген амнатан тұрады. Георгий Тарлоси Тестің алғашқы евангелистік дін қызметкері болды.

Альба Регия үңгірі

Альба Регия үңгірі - елдің ең терең үңгірлерінің үшіншісі. Оның барлау жұмыстары 1975 жылы басталды және жаушыл ортаға байланысты ұзақ уақытқа созылды. Қазан айында тереңдігі 5 метрге жуық кіреберіс сынақ ойығы қазылды. Келесі 30 метрде зерттеушілер бұршақпен толған жолдармен жүрді. Кейін олар бірнеше ойықтан өтіп, алғашқы сталагмиттерді көруге болатын үңгірдің "Explorer тармағына" жетті. Сынақ ойығының түбінде, өте қиын жағдайларда, канал 24 қазанда ашылды. Альба Регия үңгірінің ішкі жолдарының ауа температурасы Венгрияның орташа деңгейінен шамамен 7 градус төмен, 8,1 8,5 °C. Барлау барысында кейбір жолдарда көмірқышқыл газының қатты байығаны байқалды. Истван Эстерхас бұл үңгірдің жабайы жануарларын жинап, әңгімелеседі, ол табылғанға дейін толығымен жабық болған. Ол 1976 жылы тұзаққа түсе бастады, сол жылы ол 21 түрді ажырата алды. 1977 жылы үңгірдегі жануарлардың саны 56-ға дейін өсті, ал 1979 жылы 70-ке жетті. Үңгірге тек рұқсат пен кәсіби жетекшімен ғана кіруге болады.

"Római fürdő"

Гая каналы әк тас бетін терең қиып, "Római fürdő" деп аталатын жаңалық жасады, ол осы жердегі басқа да жаңалықтар сияқты өте керемет және романтикалық. Қаңырдан өтетін су жолы қардың бұзылуы кезінде кішкентай сусықтармен және құлап түсетін жерлермен ең керемет болып табылады. Бұл әдемі жер ауылдан сәл алыста, орманның ортасында. Демалыс орны экскурсияға арналған, ал сіздер беконды осы жерде қуыра аласыздар. "Római fürdő" - жексенбі күні түстен кейін отбасылық сапарға шығуға тамаша орын. Бұл жерге Тес немесе Баконьянадан жеңіл жетуге болады.