Жак Антуан Ипполит де Гибер: Француз генералы мен әскери жазушысы

Кіріспе

Француз генералы және әскери жазушысы (1743–1790)

Жак Антуан Гиполит, граф де Гибер (12 қараша 1743 – 6 мамыр 1790) – француз генералы және әскери жазушысы. Монтубанда дүниеге келген ол, өзі генерал болғанға дейін әкесімен бірге соғыстарға қатысқан. 1770 жылы ол өте ықпалды тактика туралы эссе жариялады.

Өмірбаян

Ол Монтубанда дүниеге келді және он үш жасында Германиядағы Жеті жылдық соғыс кезінде әкесі Шарль Бенуа, Гибер графы (1715–1786), Маршал де Бролье штабының бастығымен бірге жүрді. Ол Санкт-Луи орденімен марапатталды, содан кейін Корсикаға жасалған экспедицияда полковник шеніне көтерілді (1767). 1773 жылы ол Германияға сапар шекті және пруссиялық полктердің жаттығулары мен әскер маневрлеріне қатысты; Ұлы Фридрих Гиберттің қабілетін танып, жас графқа үлкен құрмет көрсетті және онымен әскери мәселелерді ашық талқылады. Гиберттің "Германияға саяхат күнделігі" атты еңбегі Тулонжон (Париж, 1803) баспасында естеліктерімен бірге жарияланды. Оның "Қазіргі заманғы соғыс жүйесін қорғау" (Неушатель, 1779) – пруссиялық тактикалық әдістің негізделген және ғылыми қорғаушылығы, ол 1775 жылы француз армиясындағы қажетті және сәтті реформалар сериясында Сен-Жермен графымен бірлесе жұмыс істей бастағанда оның жұмысының негізін құрады. Сол жылдары ол Джули де Леспинасқа ғашық болды, оның оған жазған махаббат хаттары кейін жарық көрді және бүгінге дейін оқылып келеді. Алайда, 1777 жылы Сен-Жермен опасыздыққа ұшырады, оның құлдырауы Гиберттің маршал де лагерь шеніне көтерілуіне және провинциялық штабқа жіберуіне әкелді. Ол жартылай зейнетке шыққан кезде бұрынғы басшысы Сен-Жерменді оның қарсыластарынан қызу қорғады. Революция алдынан ол Соғыс министрлігіне қайта шақырылды, бірақ ол өзі де шабуылға ұшырады және 6 мамыр 1790 жылы көңілсіздіктен көз жұмды.

Жазбалар

1770 жылы ол өзінің «Essai général de tactique» атты еңбегін Лондонда жариялады. Бұл атақты еңбек көптеген келесі басылымдарда, сондай-ақ ағылшын, неміс және тіпті парсы тілдеріне аударылды (құрамына Liskenne және Sauvan, «Bibl. historique et militaire», Париж, 1845 кірген). Осы еңбек туралы (толыққанды сынға Max Jahns, «Gesch. d. Kriegswissenschaften», 3-том, 2058–2070 беттер және ондағы сілтемелерді қараңыз) 1871 жылға дейінгі кезеңде тактика тіпті салондық талқылаулардың нысаны болған және әскери әдебиет өте көп болған шақта, әскери саладағы ең жақсы эссе екенін айтуға болады. Гибердің салмақты консерватизмі Месниль Дюран, Фолард және басқалардың доктриналық прогрессивизмінен айқын түрде ерекшеленетін техникалық мәселелерден басқа, кітап ең алдымен Еуропаның, әсіресе 1763–1792 жылдардағы әскери Еуропаның жағдайына кең көзқараспен бағаланады. Соғыс өнеріндегі болашақ революцияның ең керемет болжамы ретінде бір цитата келтірілуі мүмкін, осы революцияны тіпті «жетілдірілген» тактиктердің өзі болжай алмады. «Тұрақты армиялар халыққа ауыр жүк болып табылатындықтан, соғыста үлкен және шешуші нәтижелерге жеткізуге жеткіліксіз, ал осы уақытта қару-жарақпен оқытылмаған халықтың көпшілігі деградацияға ұшырайды. Еуропадағы гегемония ерлік қасиеттерге ие болып, ұлттық армия құрған елге тиеді» – бұл болжам Гибердің өлімінен кейін жиырма жыл ішінде дерлік сөзбе-сөз орындалды. Гибердің басқа еңбектері: «S. M. Пруссия армиясының саяси және әскери конституциясы туралы байқаулар» (Амстердам, 1778), Маршал Катинатқа (1775), Мишель де л’Оспитальге (1778) және Ұлы Фридрихке (1787) арналған мақтаулар. Гибер 1786 жылдан бастап Франция академиясының мүшесі болды, сонымен қатар «Коннетабль де Бурбон» трагедиясын (1775) және Франция мен Швейцариядағы саяхаттары туралы күнделік жазды. Оның соңғы еңбегі «De la force publique considérée par tous ses rapports» (Париж: Didot l'aîné, 1790) болды, онда ол ополчение және кәсіби армиялар туралы бірнеше постулаттарға қайшы келді. Гибердің ополчение/әскерлік шақыру және жалдамалы/кәсіби күштердің артықшылықтары мен кемшіліктерін қарастырған жазбалары осы күнгі күнге дейін тақырыптағы негізгі аргументтерді қамтиды. Гибер «тактика» мен «үлкен тактика» (қазіргі ғалымдар бұл терминді «стратегия» деп атайды) арасындағы айырмашылықты «Тактика туралы жалпы эссесінде» көрсетті.

In 1770 he published his Essai général de tactique in London, and this celebrated work appeared in numerous subsequent editions and in English, German and even Persian translations (extracts also in Liskenne and Sauvan, Bibl. historique et militaire, Paris, 1845). Of this work (for a detailed critique of which see Max Jahns, Gesch. d. Kriegswissenschaften, vol. iii. pp. 2058–2070 and references therein) it may be said that it was the best essay on war produced by a soldier during a period in which tactics were discussed even in the salon and military literature was more abundant than at any time up to 1871. Apart from technical questions, in which Guibert's enlightened conservatism stands in marked contrast to the doctrinaire progressiveness of Mesnil Durand, Folard and others, the book is chiefly valued for its broad outlook on the state of Europe, especially of military Europe in the period 1763–1792. One quotation may be given as being a most remarkable prophecy of the impending revolution in the art of war, a revolution which the "advanced" tacticians themselves scarcely foresaw. "The standing armies, while a burden on the people, are inadequate for the achievement of great and decisive results in war, and meanwhile the mass of the people, untrained in arms, degenerates. The hegemony over Europe will fall to that nation which becomes possessed of manly virtues and creates a national army"—a prediction fulfilled almost to the letter within twenty years of Guibert's death. Other works of Guibert, besides those mentioned, are: Observations sur la constitution politique et militaire des armées de S. M. Prussienne (Amsterdam, 1778), Eloges of Marshal Catinat (1775), of Michel de l'Hôpital (1778), and of Frederick the Great (1787). Guibert was a member of the Académie française from 1786, and he also wrote a tragedy, Le Connétable de Bourbon (1775) and a journal of travels in France and Switzerland. His final work was De la force publique considérée par tous ses rapports (Paris: Didot l'aîné, 1790) in which he contradicted several of the postulates on militias and professional armies. Guibert's writing on the subject pondering the advantages and disadvantages of militias/conscript armies and mercenaries/professional forces until this day cover most fundamental arguments on the subject. Guibert distinguished between "tactics" and "grand tactics" (which scholars today would refer to as grand strategy) in General Essay on Tactics.

Гвиберттің шығармалары

Гвиберт: Гвиберттің тактикаға арналған жалпы эссесі, Джонатан Абель аудармасы (Лейден: Брилл, 2021)
Аноним. (Гвиберт): Essai général de la Tactique (Лондон: chez les libraires associés, 1772)
Лейтенант Дуглас аударған: Тактика туралы жалпы эссе (Уайтхолл: Дж. Миллар, 1781)
«Essai général de la Tactique» және «De la force publique» еңбектерінен алынған үзінділердің қазіргі ағылшын тіліне аудармалары үшін Беатрис Хаузердің «Стратегия жасаушылар: Макьявеллиден Клаузевицке дейінгі соғыс және қоғам туралы ойлар» (Санта-Моника, Калифорния: Гринвуд/Прагер, 2010), 147–170 беттерге қараңыз.