Кіріспе

Будапешт университеті (Венгрия) Будапешт еврей оқулары университеті (Országos Rabbiképző Zsidó Egyetem, немесе Országos Rabbiképző Intézet / Еврей теологиялық семинариясы Будапешт еврей оқулары университеті / Landesrabbinerschule) - Венгрияның Будапешт қаласында орналасқан университет. Ол 1877 жылы, Еуропаның алғашқы раввиндік семинариялары Падуа, Метц, Париж және Бреслауда салынғаннан кейін бірнеше онжылдықта ашылды. Дегенмен, ол әлі күнге дейін әлемдегі раввиндер бітіретін ең көне институт болып қала береді.

19 ғасыр

Венгриялық еврей қоғамының либералды бөлігіне Неологтар деп аталатын, олар діни қызметкерлердің білімін жоғарылатуға қызығушылық танытты және олардың басшылары заманауи семинарияға ие болуға тырысты. Православтық венгр раввиндері раввиндік семинарияға қатты қарсы болды. Будапештте оның құрылуын болдырмау үшін олар Австрия императоры Франциск Иосифке Венаға делегация жіберді. Алайда император раввиндік мектепті қолдап, тіпті оның құрылысын қаржыландырып, Венгриядағы яһудилерге 30 жыл бұрын 1848 жылғы Венгрия революциясынан кейін соғыс салығы ретінде төлеуге мәжбүр болған ақшаны қайтарып берді. 1877 жылы 4 қазанда Жозеф Кюрутта семинария ашылды. Оның алғашқы директоры Мозес Лёб Блох болды, оған Дэвид Кауфман және Вильгельм Бахер көмектесті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1944 жылы 19 наурызда неміс әскерлері Будапештке (Маргарет операциясы) аттанды. Келесі күні раввиндік семинарияны Штуцштаффел (СС) тартып алып, түрмеге айналдырды. Осы жерден Адольф Эйхман мыңдаған венгр еврейлерін және кейбір саяси тұтқындарды концлагерьлерге, негізінен Аушвицке, депортациялауды ұйымдастырды. Неміс басқыншылығы басталар алдында ең құнды қолжазбалар жер асты сейфке апарылды. Алайда кітапхананың маңызды бір бөлігін нацистер басып алды. 3000 кітап Прагаға жіберілді. Тек 1980 жылдары кітаптар Праганың еврей мұражайының жертөлесінен табылды, ал олардың кейбіреулері 1989 жылы Будапештке қайтарылды. Кітапхана университет үшін мақтаныш көзі болып қала береді. Бұл Израильден тыс жерде яһудилердің теологиялық әдебиеттерінің ең маңызды жинақтарының бірі болып саналады.

Соғыстан кейін, коммунистік дәуір

Нацистер жеңілгеннен кейін, раввиндік семинария өз қызметін қайта бастады және Германияның берілуінен екі ай бұрын қайта ашылды. Алайда, гимназия бөлімін ұстауға студенттер саны жеткіліксіз болды. Оның орнына, діни және еврей тілінің мұғалімдерін даярлайтын педагогикалық колледж құрылды. Коммунистік үкіметтің дінге қарсы саясатына қарамастан, Будапешттегі раввиндік семинария тірі қалды. Бұл Шығыс Еуропадағы өзінің түріндегі жалғыз мекеме, бірақ ол ұлттық билік органдарына қатты тәуелді. Діни өмірді Венгриядағы бос раввиндік лауазымдарды толтыруға жауапты Дін министрлігі реттеді. Шығыс блогында өзінің түріндегі жалғыз орын болғандықтан, Будапешт семинариясының ерекше миссиясы болды. Студенттер Шығыс Еуропаның барлық елдерінен, Кеңес Одағынан, тіпті Израильден де келіп, раввин немесе кантор болып бітірді. Олар отбасыларымен бірге қарапайым жиһазландырылған кішкентай бөлмелерде тұратын. 1950 жылдан 1985 жылы қайтыс болғанға дейін Сандор Шейбер семинарияның директоры болды. Ол орта ғасырдан бастап XX ғасырға дейінгі еврей зерттеулері туралы маңызды басылымдарды редакциялады.

1989 жылдан кейін

Коммунизм құлағаннан кейін, шетелден келген қайырымдылықтардың арқасында семинария ғимараты жаңартылды, кітапхана жаңғыртылды және кейбір құнды ескі кітаптар қалпына келтірілді.

Оқыту тілдері

Семинария құрылған кезде діни пәндер негізінен неміс тілінде оқытылатын, бұл әртүрлі аймақтардан келген студенттерге түсінікті болған, бірақ оқытудың көп бөлігін мажар тіліне көшіру үшін бірден күш-жігер жұмсалды. Дүниежүзілік пәндер (математика, физика, тарих) алғашқы кезден бастап мажар тілінде оқытылатын, өйткені Мажарстанның еврей зиялылары мажар тілін жақсы білетін. Семинарияға шақырылған белгілі профессорлар (оның ішінде Мосе Блох) бірнеше жыл ішінде венгр тілін меңгеріп, сол тілде пәндерді оқыта бастау шартымен келісімшартқа қол қойды. Коммунистік кезеңде барлық пәндер мажар тілінде оқытылатын; басқа социалистік елдердің, соның ішінде КСРО-ның студенттері үшін алғашқы курстарда басқа тілдерді, атап айтқанда орыс, неміс және ағылшын тілдерін қолдануға болады, бірақ студенттер мажар тілін үйреніп, содан кейін курстарға түсуі керек. Қазіргі еврей тілі коммунистік дәуірдің соңына дейін қолданылмайды немесе зерттелмейді, өйткені сионисттік үгіт-насихатқа айыптаудан аулақ болу үшін. Діни мәтіндерді еврейше оқығанда, жергілікті ашкеназилік айтылу қолданылды. Қазіргі уақытта тіл бөлімі бар, барлық оқу курстарында қазіргі еврей тілі талап етіледі, сонымен қатар басқа да бірнеше тілдер оқытылады (оның ішінде библиялық еврей, идиш, ладино, ежелгі грек, ағылшын). Қазіргі уақытта курстар көбінесе венгр тілінде, кейде ағылшын тілінде өткізіледі.

Бастапқы оқу барысы

Институт діни қызметте болды, ол 1877 жылдан бері мұғалімдерді кеңес ұсынғаннан кейін тағайындады (он екі дін қызметкерлері мен он екі адамнан тұратын), оның президенті М. Швайгер және доктор Дж. Саймон болды. Оқу курсы он жылға созылды және екі бірдей кезеңге бөлінді; біреуі төменгі бөлімге, екіншісі жоғары бөлімге арналды. Алғашқысы "Обергимназияға" сәйкес келді; ал оқуға түсу үшін "Артық гимназиядан" диплом алу немесе белгілі бір дәрежеде еврей және талмудизмді қамтитын оқуға түсу емтиханын тапсыру керек еді. Бұл кафедраның дипломдарын мемлекет мойындады және университеттердің немесе техникалық мектептердің кез келген кафедрасына оқуға рұқсат берді. Жоғары кафедра ұсынған курстарды аяқтағаннан кейін, оның ішінде университеттегі философия факультетінде білім алғаннан кейін, бір жыл сынақ кезеңінде болды. Бұл ақпан айында кандидаттың үш жазбаша диссертациясын ұсынғаннан кейін ауызша емтиханмен аяқталды. Мектепті бітірген соң, ол мемлекет мойындаған раввиндік диплом алды. Кәдімгі оқу курсын толықтыру үшін екі кафедрада да студенттер қауымдастықтары болды.

Ұйым

Қазіргі уақытта бұл мекеме Венгрияда жоғары білім берудің аккредиттелген мекемесі болып табылады, ол BA, MA және PhD деңгейлерінде еврей танымдары бойынша дәрежелер ұсынады. Институт кітапханасының каталогында 110 000-нан астам нысан бар, оның ішінде қолжазбалар, баспа кітаптар, журналдар және т.б. бар, олар оқу залында барлығына қолжетімді.