Кіріспе

Pied Piper) - 1986 жылы Чехословакияда түсірілген, режиссері Жири Бартаның қараңғы фантазиялық анимациялық фильмі. Оның түпнұсқалық атауы - Крысаř, яғни "Шошқа аулаушы". Бұл ертегі - ортағасырлық Германияда пайда болған "Гамельннің қаңғыбас әңгімесі" ертегісінің көшірмесі. Фильм 1986 жылғы Канн кинофестивалінде Un Certain Regard секциясында көрсетілді .

Сюжет

Фильм дөңгелектердің қозғала бастауымен (көріністер артында) жұмыс істей бастаған механизмнің бейнесімен басталады, күн бірте-бірте қала үстінен көтеріледі және жаңа күн басталады. Хамелин қаласы - барлық нәрсе ысырап етілетін, ақша мен әлеуметтік дәрежесі бірінші кезекте болатын, қарапайым және қарапайым адамдармен толы қала. Бұл қалдықтар түнде үлкен тышқандар ағып, келесі күні көшелерге таралады. Қала басшылары не істеу керектігін шешуге жиналғанда, есіктің алдында бейтаныс адам пайда болады. Ол - шапан киген, сыбызғы ойнайтын адам. Қала басшылары қуанып, қаладағы барлық тышқандардан арылса, оған 1000 алтын монета ұсынады. Құбызшы келісіп, қалада жүріп, барлық тышқандарды өзіне тартады. Сол кезде бір зергер, ол жетекшілердің элиталық тобының бірі, әйелдің үйіне кіріп, оны азғыруға тырысады. Әйел (күнәсіздігін білдіретін, әзіл-оспақ көрінбейтін жалғыз кейіпкер) бас тартады. Ал зергер қыздың үйінен өтіп бара жатқанда, музыканың дыбысы естіліп, зергер терезеден секіріп түседі. Барлық тышқандар жартастан көлге түсіп кеткеннен кейін, флейташы қалаға қайта оралады, жолшыбай тағы да зергердің әйелге қол сұғуына жол бермейді. Флейташы мен әйел бірге орындықта отырады, ол әдемі әуенді ойнайды, оған ағаш анимациясына бояу қосылады (фильмнің қалған бөлігінен стильді мүлдем өзгертеді). Ақырында, шырқайтын адам уәде етілген ақысын алуға барады. Қала басшылары (олар тамақ пен шарапқа тойып, араларында зергердің ішіп, достарына өзінің қайғылы оқиғасын айтып жатқанын көреді) оған тек қара түйме береді. Құбызшы ашуланып кетеді. Сол түні зергер мен оның мас достары әйелдің үйіне кіріп, оны зорлап, өлтіреді (екі әрекеті де көрсетілмеген, зорлау әрекеті білдіріледі). Флейташы келеді, бірақ бұл жолы ол тым кеш, ол тек оның қорқынышты бетін көзін жабады. Енді, флейташы қаладағы ең биік мұнараға көтеріліп, жоғарыдағы қабатқа көтеріледі. Ең жоғарғы жағында құдай Сатурн тұтқыр сағатын ұстап тұр. Сальдогер мен Сатурн үнсіз сөйлесіп, шешім қабылдайды. Сатурнның құм сағатындағы құмның барлығы бітеді, ал күннің шығуын қамтамасыз ететін дөңгелектер жұмыс істемейтін болады. Күн тыныш басталғанда, домбырашы домбырасын соға бастайды да, мұнарадан кетеді. Ол көшелер арқылы жүріп, оны естіген азаматтар, олар тышқанға айналып, дыбысты тыңдайды, ақырында, мысықтар бұрынғыдай мұнарадан секіреді, өзгерген зергер соңғы секіреді. Тек бір ғана адам қалды - қарт балықшы (фильмде бұрын қаланы алыстан бақылап тұрған көрінеді), ол көруге келеді. Алайда, ол флейташылға жақындағанда, флейташыл өмір сүруін тоқтатады. Оның ішіндегі физикалық болмыстан бос болған плащы желмен ұшып кетеді. Балықшы тастап кеткен қала арқылы жүріп, үйлердің бірінде жалғыз аман қалған сәбиді (ол әлі де бүлінбеген) табады. Ол сәбиді алып, бос қаладан кетеді.

Өндіріс

"Карағай" Кратки Фильм продюсерлік компаниясы үшін ерекше амбициялық жоба болды, ол Чехословакиядағы басқа анимациялық студиялар сияқты, негізінен балаларға арналған теледидарлық қысқа фильмдер түсірді. Фильмді зерттеуге алты ай уақыт кетті. Режиссер Жири Бартаның мақсаты - "Гамельдің қаңғыбасшысы" әніне неміс рухын түсіретін және анимацияға лайықты бейімдеу жасау. Сондықтан фильмнің баяндауы мифтің бірнеше өзгеруінен ерекшеліктерді алды, бірақ негізінен Виктор Дайктың "Крысарь" романында ұсынылған нұсқаға адал болды. Сценарийді жазу және техникалық дайындық бір жылға созылды. Көркемдік дизайн неміс экспрессионизмі мен ортағасырлық неміс өнерінің дәстүрлеріне негізделген. Барта былай деді: "Бұл элемент ортағасырлық канонның маңызды фигуралар үлкен, ал екінші реттік фигуралар кішкентай деген бөлігінде белгілі бір кеңістіктік мәселелерді шешті. Сонымен, ол кеңістіктің бүкіл проблемасын шешті және фильм әлеміндегі логиканың жоқтығын ақтады". Құмырсқалардың өлшемі бір-екі сантиметрден 60 сантиметрге дейін жететін. Фильмдегі бір көріністе қалғандарына қарағанда түбегейлі өзгеше стильдегі екі өлшемді анимация бар. Бұл сегмент ағаштағы ортағасырлық суреттен, әсіресе Ян ван Эйк өнерінен шабыт алды.

Шығару

Фильм 1986 жылғы Канн кинофестивалінің Un Certain Regard бөлімінде көрсетілді. Чехословакияда премьерасы сол жылдың 1 қыркүйегінде болды. 2006 жылдың 12 қыркүйегінде Kino Video компаниясы "Жири Барта: Қараңғылық лабиринті" деп аталатын Джири Барта фильмдерінің NTSC R1 DVD-ін шығарды. DVD-де Бартаның фильмдерінің көпшілігі бар (бұл фильм, Жасыл ағаш туралы баллада, Лайд оф клубы, Дизайн, Диск Жокей, Соңғы ұрлық, Конфетке арналған жұмбақтар, Қолғаптардың жоғалған әлемі). Басқа фильмдердің ұзақтығы 6-24 минуттан тұрады. DVD-де ағылшын тіліндегі субтитрлер бар түпнұсқа чех саундтректері бар. Фильмді қамтитын басқа DVD-ге жоғарыда аталған релиздің жапон нұсқасы, сондай-ақ Doriane Films-тің француз нұсқасы кіреді. Чех DVD-сі 2009 жылдың 26 тамызында The Club of the Laid Off және The Last Theft фильмдерімен бірге жарық көрді. Бұл релизге Бартаның "The Vanished World Of Gloves" және "The Pied Piper" туралы деректі фильм де кіреді. "Күлкілі аспап" Blu-Ray-де алғаш рет ресми түрде жарық көрді.

Сыни қабылдау

Фильмге сыншылар өте оң көзбен қарады. Джейми С. Рич DVD Talk-тан фильмге оң баға беріп, "Мен DVD-нің өндірісі оның шеберлігінің деңгейіне сәйкес келмеген болса да, Джири Бартаның бұрмаланған көрінісін шын жүректен ұнаттым. Бір күні "Жири Барта: Қараңғы лабиринт" фильмінің жақсы нұсқасы шығады деп үміттенсек болады. Бұл фильм оның керемет анимациясын толықтай қалпына келтіреді. Осылайша біз "Гамелиннің қаңғыраушысы" және "Қосақтың жоғалған әлемі" сияқты қазыналарды өздерінің ой-ниеті бойынша көре аламыз. Ал осы уақытқа дейін, сіздер әлемге көз жүгіртіп, оның теңдесі жоқ шығармашылығын көруіңіз керек". Time Out Magazine бұл фильмді "көрнекі текстуралардың бай қиялға толы жақындастықтарымен ғана емес, сонымен қатар қоғамның өзін-өзі жоюға бағытталған жарысы туралы шешімді гротесктік есебімен ерекшеленетін әсерлі фильм" деп мақтады. Jens Adrian неміс фильмдерін сынға алатын Treffpunkt: Kritik сайтынан. de киностудиясы фильмді мақтап былай деді: "Қолмен жасалған анимация, кейіпкерлердің қараңғы көрінісі мен кино түсірушілердің шығармашылыққа енгізген әртүрлі әдістері Крайсарды визуалды түрде қызықты фильмге айналдырады". Кит Аллен "Мүңгілік ғажап" фильмінен. Com киноға оң пікір білдіріп, "Барта бізді өзіміз сияқты жеке адамдар ретінде бейнеленген адамдармен араласуға алдап, алдап кетпестен, біздің өз ғаламнан тәуелсіз өмір сүретін жерді жасайды, бұл көрерменді өз өмірін ұмытып, фильмді көру тәжірибесінде батып кетуі мүмкін. Режиссердің шығармалары шынымен де күшті әрі әсерлі шедевр".

Марапаттар

Ол 1986 жылы "Билбао халықаралық деректі және қысқаметражды фильмдер фестивалінде "Алтын Микельди" сыйлығын жеңіп алды.