Кіріспе
Глософобия немесе сөйлеуге қатысты үрей – көпшілік алдында сөйлеуден сескену. Глософобия сөзі грек тіліндегі γλῶσσα (тіл) және φόβος (қорқыныш немесе қайғы) сөздерінен туындаған. Глософобияның себептері нақты белгісіз, бірақ түсіндірмелерге коммуникативтік биология және ашықтық иллюзиясы кіреді. Тағы да түсіндірмелер дайындық жетіспеушілігінен туындаған шаршаңқылықтан бастап, ең көп кездесетін психикалық аурулардың бірі – әлеуметтік алаңдаушылық синдромына (ААС) дейін жетеді. Оның белгілері физиологиялық өзгерістер, ой-қиялының шашырауы және сөйлеу қабілетіне зиян келтіру сипаттарын қамтиды. Глософобияны жеңудің бірнеше жолы бар, оларға дайындық және жаттығу, нанымдарды қайта қарау, позитивті өзіңмен сөйлесу, сәтті нәтижені көз алдында елестету, саналылық таныту, тыныс алу жаттығуларын жасау, үрей иерархиясын құру, жасанды шындықтан пайдалану, компьютерлік бапкерлер және бета-блокаторлар сияқты дәрілік препараттар кіреді.
Glossophobia or speech anxiety is the fear of public speaking. The word glossophobia derives from the Greek γλῶσσα glossa (tongue) and φόβος phobos (fear or dread.) The causes of glossophobia are uncertain but explanations include communibiology and the illusion of transparency. Further explanations range from nervousness produced by a lack of preparation to, one of the most common psychiatric disorders, social anxiety disorder (SAD). Its symptoms include one or more of physiological changes, mental disruptions, and detrimental speech performance. There are several ways to overcome glossophobia, which include preparation and rehearsing, deconstructing beliefs, engaging in positive self talk, visualizing optimal performance, practicing mindfulness, breathing exercises, creating an anxiety hierarchy, using virtual reality, computerized coaches and medications such as beta blockers.
Себептер
Глоссофобияның себептері зерттелді, соның салдарынан бірнеше мүмкін себептері ұсынылды. Бір ұсынылған түсіндірме – бұл қорқыныш, күресу немесе қашу реакциясымен байланысты туындаған әлеуметтік қорқыныштың белгілі бір көрінісі, ол қауіпті сезіну арқылы пайда болады; бұл симпатикалық жүйке жүйесіндегі қорғаныс реакциясын күшейтеді, осы арқылы адам сақ болып, қашуға, жасыруға немесе қатты тоңуға дайын тұрады. Бұл әлеуметтік алаңдаушылық (САА) деп аталатын психиатриялық жағдаймен байланысты, ол адамның әлеуметтік қарым-қатынастарда басқалардан жағымсыз баға алады және осы бағалаудың нәтижесінде жаман жағдайға түседі деген сенімге бейімділігін көрсетеді; сондықтан, қоғамдық сөйлеу сияқты әлеуметтік қарым-қатынасқа қатысу алдында, адам сәтсіздік, үрей және қабілетсіздік туралы жағымсыз ойларға беріледі, бұл жағымсыз сезімдер мен физиологиялық реакцияларды тудырады. САА-дан зардап шегетін адамдар жағымсыз көріністерді елестетеді және өзімен-өзі сөйлейді, бұл олардың назарын аударып, шоғырлану қабілетін төмендетеді және танымдық күштерін мен физикалық энергиясын сарқып жібереді. САА-дан зардап шегетін адамдар көпшілік алдында сөйлеуге жарамсыз екендерін ойлайды, бұл сенімді факт ретінде қабылдап, өзін-өзі орындау пророчествосы деп аталатын танымал психологиялық құбылыстың құрбанына айналады. Сонымен қатар, САА-мен ауыратын адамдар басқалардың оларды ұнатуын немесе қабылдауын күтеді, әлеуметтік өзара әрекеттестіктегі өнімділіктері арқылы өздерінің құндылығын өлшейді және эмоцияларды көрсетуді әлсіздікпен теңейді, бұл оларға қосымша психологиялық қысымды тудырады. 59 САА диагнозы қойылған және 63 алаңдамайтын адамдар қатысқан зерттеуде, олар күтпеген қоғамдық сөйлеуге қатысып, стандартталған оң немесе бейтарап пікір алды және олардың оң пікірлерін бес минуттан кейін және күтпеген сөйлеуден бір апта өткен соң еске түсірулері сұралды. САА-дан зардап шегетін адамдар пікірлерін бұрынғыдан да жағымсыз еске түсірді, ал кейбір алаңдамайтын адамдар тіпті пікірлерін оңайырақ еске түсірді, бұл өзін-өзі бағалауды сақтауға бағытталған қорғаныс механизмін көрсетеді. Сонымен қатар, осы қорқыныштың басқа маңызды себептері ретінде жаңа тәжірибе, аудиторияның ерекшеліктері, ашықтық иллюзиясы және спикердің көпшілік алдында сөйлеуді қарым-қатынас актісінен гөрі өнер ретінде қабылдауының деңгейі анықталды.
Симптомдары
Сөйлеуге байланысты алаңдаушылықтың нақты белгілерін үш топқа бөлуге болады: физикалық, сөздік және сөзсіз. Физикалық белгілерге: діріл, тершеңдеу, асқазандағы мазасыздық, ауыздың құрғауы және жүрек соғудың тездігі жатады. Гарсия Лопес (2013) атап өткендей, симптомдарға есту қабілетінің күшеюі, жүрек соғуы мен қан қысымының жоғарылауы, көздің кеңеюі, тершеңдеудің және оттегінің көп мөлшерде қабылдануы, мойын және жоғарғы арқа бұлшық еттерінің қатаюы, ауыздың құрғауы кіруі мүмкін. Басқарылмайтын діріл де жиі кездеседі және көбінесе қорқыныш тудыратын жағдайға дейін пайда болады. Сөздік симптомдарға (бірақ олармен шектелмейді) ширылдаған немесе дірілдеген дауыс, сондай-ақ сөздік толтырғыштар немесе сөйлеудің қиындығы деп аталатын дауыстық үзілістер жатады. Сөзсіз белгілерге сөйлеу кезінде ойынан шығу және жазбаша ноталарға тәуелді болу жатады.
Көмек және көмек
Көпшілік алдында сөйлеуге қатысты оқу курстары және/немесе Австралиялық Рострум, Toastmasters International, POWERtalk International, Спикерлер клубы қауымдастығы сияқты ұйымдар, сондай-ақ мектептердегі мәдени шаралар адамдарға көпшілік алдында сөйлеуден туындайтын қорқынышты басқарылатын деңгейге дейін төмендетуге көмектеседі. Кейбір адамдар фобияларын уақытша жеңілдету үшін, әдетте бета-блокаторлар сияқты, белгілі бір дәрі-дәрмектерге жүгінеді. Кей жағдайларда, спикер өз алаңдауларына қарсы тұруға тырыспай, оларды қабылдау арқылы, алаңдау/қорғаныс немесе қашу циклін күшейте алады. Басқа стратегиялар өз шаршаңқылығын қорқынышты сөйлеуге күш беру үшін пайдалануды қамтиды. Дәстүрлі кеңес, қорқынышпен жүрген спикерлерді тым еріншектік танытпауға және қателіктер көбінесе аудиторияның назарына ілінбейтінін еске салу болып табылады. Көпшілік алдында сөйлеу тәжірибесі жинаған сайын, уақыт өте келе, бұл алаңдау тудырмайтын болады. Жақындағы зерттеулер көпшілік алдында сөйлеуден қорқу мен өзіне сенімнің тығыз байланысты екенін және спикерлердің өзіне сенуін арттыруға бағытталған әрекеттер осы қорқынышты азайтатынын көрсетеді. "Қатты" аудиторияны сұрақтар арқылы жібіткілікті ету, аудиторияның қатысуын арттырады. Спикер бұл жаттығуды өз ойы "босқа шығып" кеткен кезде де пайдалы деп таба алады, себебі бұл оған ойын жинақтауға уақыт береді. Глоссофобияны емдеудің жаңа әдістері виртуалды шындық арқылы пайда болуда, онда жеткілікті реализмге ие орта пайдаланушыда VRET деп аталатын экспозициялық терапияның виртуалды түрін тудыруға мүмкіндік береді. Бұл өзін-өзі емдеудің тиімділігі дәлелденген, бірақ бұл салыстырмалы түрде жаңа сала және одан әрі зерттеулер қажет.