Паранаormal құбылыстар: ғылыммен түсіндірілмейтін құбылыстар, телепатия, әруақтар, криптозоология, және ҰФО туралы ақпарат. Әңгімелер мен күмәндер негізінде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қалыпты ғылыми түсініктің шегінен тыс деп есептелетін құбылыстар, түсіндірілмейтін құбылыстар.
Purported phenomena beyond the scope of normal scientific understanding
unexplained phenomena
Паранормальды оқиғалар – бұл танымал мәдениетте, халықтық және басқа да ғылыми емес білімдерде сипатталған, олардың осы контексттердегі болуы қалыпты ғылыми түсініктің шегінен тыс деп айтылатын құбылыстар. Белгілі паранормальдық сенімдерге экстрасенсорлық қабылдау (мысалы, телепатия), спиритизм, жындыларды аулау, криптозоология және уфология сияқты жалған ғылымдар жатады. Паранормальды құбылыстарға қатысты ұсыныстар ғылыми гипотезалардан немесе ғылыми деректерге сүйенген болжамдардан өзгеше, себебі ғылыми идеялар эмпирикалық байқаулар мен ғылыми әдіс арқылы алынған тәжірибелік деректерге негізделген. Керісінше, паранормальды құбылыстардың бар екенін дәлелдеуге тырысатындар өз аргументтерін эмпирикалық дәлелдерге емес, анекдоттарға, куәліктерге және күдікке негіздейді. Стандартты ғылыми модельдерде паранормальды құбылыстар болып көрінетін нәрсе әдетте табиғи құбылыстардың қате түсіндірілуі, дұрыс түсінілмеуі немесе аномальды вариациясы болып табылады.
Paranormal events are purported phenomena described in popular culture, folk, and other non scientific bodies of knowledge, whose existence within these contexts is described as being beyond the scope of normal scientific understanding. Notable paranormal beliefs include those that pertain to extrasensory perception (for example, telepathy), spiritualism and the pseudosciences of ghost hunting, cryptozoology, and ufology. Proposals regarding the paranormal are different from scientific hypotheses or speculations extrapolated from scientific evidence because scientific ideas are grounded in empirical observations and experimental data gained through the scientific method. In contrast, those who argue for the existence of the paranormal explicitly do not base their arguments on empirical evidence but rather on anecdote, testimony, and suspicion. The standard scientific models give the explanation that what appears to be paranormal phenomena is usually a misinterpretation, misunderstanding, or anomalous variation of natural phenomena.
Этимология
Паранормальдық термин ағылшын тілінде кем дегенде 1920 жылдан бері бар. Бұл сөз екі бөліктен құралған: para және normal. Оның анықтамасы мынаны білдіреді: әлемді ғылыми тұрғыдан түсіндіру – қалыпты жағдай, ал одан артық, одан тыс немесе оған қарсы келетін нәрсе – паранормальдық.
The term paranormal has existed in the English language since at least 1920. The word consists of two parts: para and normal. The definition implies that the scientific explanation of the world around us is normal and anything that is above, beyond, or contrary to that is para.
Жұлдызды аң аулау
Жілектерді аулау – бұл паранормальді құбылыстарға ие деп есептелетін орындарды зерттеу. Әдетте, жілектерді аулаушылар тобы паранормальді белсенділіктің бар екенін растайтын дәлелдерді жинауға тырысады. Дәстүрлі халық сенімдерінде және жілектер туралы әдебиетте жілек – адамның рухының немесе жанының көрінісі. Басқа теориялар бұл идеяны кеңейтіп, өлген жануарлардың да жілектері болуы мүмкін деген сенімді қамтиды. Кейде "жілек" термині кез келген рух немесе зұлым рух синонимі ретінде қолданылады, бірақ көбінесе бұл термин өлген адамның рухын білдіреді. Жілектердің – өлгендердің жаны деген сенім, анимизм тұжырымымен тығыз байланысты, ол ежелгі сенімдердің бірі болып, табиғаттағы барлық нәрсеге жан бар деп есептейді. XIX ғасыр антропологы Джордж Фрейзер өзінің "Алтын бұта" (1890) атты классикалық еңбегінде жанды денеге өмір сыйлайтын "ішкі күш" деп түсіндірген. Адам жаны кейде құс немесе басқа жануар түрінде бейнеленгенімен, оның денедегі барлық ерекшеліктері, тіпті киімдері де дәл сол жанда көрінетініне сенеді. Бұл ежелгі мәдениеттердің өнер туындыларында бейнеленген, соның ішінде ежелгі Египеттің "Өлгендер кітабында" (б.з.д. 1550 ж. шамасында) көрсетілгендей, онда өлген адамдардың кейіннен тіршіліктегідей көрінуі, тіпті киімдерінің стилі де сақталған.
Ghost hunting is the investigation of locations that are reportedly haunted by ghosts. Typically, a ghost hunting team will attempt to collect evidence supporting the existence of paranormal activity. In traditional ghostlore, and fiction featuring ghosts, a ghost is a manifestation of the spirit or soul of a person. Alternative theories expand on that idea and include belief in the ghosts of deceased animals. Sometimes the term "ghost" is used synonymously with any spirit or demon; however, in popular usage the term typically refers to the spirit of a deceased person. The belief in ghosts as souls of the departed is closely tied to the concept of animism, an ancient belief that attributed souls to everything in nature. As the 19th century anthropologist George Frazer explained in his classic work, The Golden Bough (1890), souls were seen as the 'creature within' which animated the body. Although the human soul was sometimes symbolically or literally depicted in ancient cultures as a bird or other animal, it was widely held that the soul was an exact reproduction of the body in every feature, even down to the clothing worn by the person. This is depicted in artwork from various ancient cultures, including such works as the ancient Egyptian Book of the Dead (c. 1550 BCE), which shows deceased people in the afterlife appearing much as they did before death, including the style of dress.
Уфология
Жерден тыс тіршіліктің болу мүмкіндігі, өзінен-өзі, паранормальдық тақырып емес. Көптеген ғалымдар Күн жүйесіндегі бір жасушалы тіршілікті іздеумен белсенді айналысады, Марс бетін зерттейді және Жерге құлаған метеорларды қарастырады. SETI сияқты жобалар Күн жүйесінен тыс ақылды тіршіліктің бар екенін көрсететін радиосигналдарды табу үшін астрономиялық іздеулер жүргізеді. Жердегі тіршіліктің қалай пайда болғаны туралы ғылыми теориялар, басқа планеталарда да тіршілік пайда болуы мүмкін деген пікірді қабылдайды. Жерден тыс тіршіліктің паранормальдық жағы көбінесе белгісіз ұшатын объектілерге (БҰО) және олармен байланысты айтылатын құбылыстарға сенуге байланысты. БҰО мәдениетінің бастапқы кезеңдерінде сенушілер екі лагерьге бөлінді. Біріншісі құбылыстарға консервативті көзқараспен қарады, оларды түсіндіруге келмейтін оқиғалар деп санады және олардың мұқият зерттелуі керек деп ойлады. Олар 1950 жылдары өздерін «ұфологтар» деп атауды бастады және көріністер туралы есептерді логикалық талдау арқылы жерден тыс келушілердің бар екенін дәлелдеуге болатынына сенді. Екінші лагерьдегілер жерден тыс келушілер туралы идеяларды қазіргі квазидіни ағымдардың сенімдерімен байланыстырды. Көбінесе бұл адамдар оккультизм мен паранормальдық құбылыстарға қызығушылық танытты. Олардың көпшілігі белсенді теософистер немесе спиритуалистер болды, немесе басқа эзотерикалық ілімдердің жақтастары болды. Қазіргі заманда осы сенімдердің көпшілігі «Жаңа дәуір» рухани қозғалыстарында бірікті.
The possibility of extraterrestrial life is not, in itself, a paranormal subject. Many scientists are actively engaged in the search for unicellular life within the Solar System, carrying out studies on the surface of Mars and examining meteors that have fallen to Earth. Projects such as SETI are conducting an astronomical search for radio activity that would show evidence of intelligent life outside the Solar System. Scientific theories of how life developed on Earth allow for the possibility that life also developed on other planets. The paranormal aspect of extraterrestrial life centers largely around the belief in unidentified flying objects (UFOs) and the phenomena said to be associated with them. Early in the history of UFO culture, believers divided themselves into two camps. The first held a rather conservative view of the phenomena, interpreting them as unexplained occurrences that merited serious study. They began calling themselves "ufologists" in the 1950s and felt that logical analysis of sighting reports would validate the notion of extraterrestrial visitation. The second camp held a view that coupled ideas of extraterrestrial visitation with beliefs from existing quasi religious movements. Typically, these individuals were enthusiasts of occultism and the paranormal. Many had backgrounds as active Theosophists or spiritualists, or were followers of other esoteric doctrines. In contemporary times, many of these beliefs have coalesced into New Age spiritual movements.
Криптозоология
Криптозоология – фольклорлық деректердегі Сиқырлы ормандағы адам (Bigfoot), чупакабра, немесе Мокеле-мбембе сияқты аңыз кейіпкерлерінің бар екенін дәлелдеуге тырысатын псевдонаука және субмәдениет. Криптозоологтар осындай аңыз кейіпкерлерін криптидтер деп атайды, бұл термин осы субмәдениет тарапынан қолданылады.
Cryptozoology is a pseudoscience and subculture that aims to prove the existence of entities from the folklore record, such as Bigfoot, chupacabras, or Mokele mbembe. Cryptozoologists refer to these entities as cryptids, a term coined by the subculture.
Паранормальды зерттеулер
Паранормальды құбылыстарды зерттеу тұрғысынан қарастыру көбінесе қиын, себебі көптеген болжамды құбылыстардың сенімді физикалық дәлелдері жоқ. Паранормальды құбылыстар, анықтама бойынша, табиғаттың қалыпты көзқарастарына сәйкес келмейді. Сондықтан, егер құбылысты ғылыми әдіспен паранормальды деп растау мүмкін болса, ол енді паранормальды құбылыс ретінде қарастырылмайды. (Дегенмен, растау құбылысты ғылымның бір бөлігі ретінде қайта жіктеуге әкелер еді.) Осы қиындыққа қарамастан, түрлі сала мамандары паранормальды құбылыстарды зерттеуді мерзімімен жүргізіп тұрады. Кейбір зерттеушілер паранормальды құбылыстардың объективті бар екендігіне қарамастан, оларға сенуді ғана зерттейді. Осы бөлім паранормальды құбылыстарға қатысты әртүрлі тәсілдерді қарастырады: оқиғаларға негізделген, эксперименттік, қатысушы бақылаушы және скептикалық зерттеу тәсілдерін.
Approaching the paranormal from a research perspective is often difficult because of the lack of acceptable physical evidence from most of the purported phenomena. By definition, the paranormal does not conform to conventional expectations of nature. Therefore, a phenomenon cannot be confirmed as paranormal using the scientific method because, if it could be, it would no longer fit the definition. (However, confirmation would result in the phenomenon being reclassified as part of science.) Despite this problem, studies on the paranormal are periodically conducted by researchers from various disciplines. Some researchers simply study the beliefs in the paranormal regardless of whether the phenomena are considered to objectively exist. This section deals with various approaches to the paranormal: anecdotal, experimental, and participant observer approaches and the skeptical investigation approach.
Анекдоттық тәсіл
Паранормальдық құбылыстарға қатысты әңгімелеу тәсілі – паранормальдық оқиғалар туралы айтылған әңгімелерді жинауды қамтиды. Чарльз Форт (1874–1932) – паранормальдық әңгімелердің ең белгілі жинақтаушысы. Форт түсіндіруге келмейтін паранормальдық тәжірибелер туралы 40 000-ға жуық жазба жинаған, бірақ одан да көп болғаны сөзсіз. Бұл жазбалар ол «Ғылымның дәстүрлі консервативтілігі» деп атаған нәрседен алынған, яғни The Times сияқты журналдар мен газеттерде, сондай-ақ Scientific American, Nature және Science сияқты ғылыми журналдарда бастапқыда жарияланған ерекше оқиғалар еді. Форт осы зерттеулерінің нәтижесі бойынша жеті кітап жазды, бірақ олардың төртеуі ғана сақталды: «Күнәлілер кітабы» (1919), «Жаңа жерлер» (1923), «Міне!» (1931) және «Жабайы таланттар» (1932); бір кітабы «Жаңа жерлер» мен «Міне!» арасында жазылған, бірақ ол тоқтап, «Міне!» кітабына енгізілді. Ол жинаған оқиғалардың ішінде телепортация (Форт бұл терминді ойлап тапқан деп есептеледі); полтергейст құбылыстары; бақалардың, балықтардың және таңғажайып түрде алуан түрлі бейорганикалық материалдардың құлауы; егіздік шеңберлер; түсініксіз шулар мен жарылыстар; спонтанды өрттер; левитация; шар тәрізді молния (Форт тікелей қолданған термин); белгісіз ұшатын объектілер; құпия пайда болу және жоғалу; мұхиттардағы жарықтың алып дөңгелектері; және олардың әдеттегі ареалдарынан тыс жерде табылған жануарлар (мысық туралы деректерді қараңыз) бар. Ол «орнынан тегіс емес» артефакттардың аббревиатурасы – OOPArts туралы көптеген хабарламаларды ұсынды: күмәнді жерлерде табылған ерекше заттар. Ол адамдардың таңғажайып түрде пайда болуы мен жоғалуын әйелдердің ұрлану гипотезасы арқылы түсіндірген алғашқы адам болуы мүмкін және сыртқы кеңістік гипотезасының ерте жақтаушысы болды. Форт көптеген адамдар тарапынан қазіргі заманғы паранормализмнің әкесі деп есептеледі, ол паранормальдық құбылыстарды зерттеу саласы. «Фортеан таймс» журналы Чарльз Форттың тәсілін жалғастырып, паранормальдық оқиғалар туралы үнемі хабарлап отырады. Мұндай әңгімелеу жинақтары, эмпирикалық дәлелдердің қайталанатындығына ие болмағандықтан, ғылыми зерттеуге жарамайды. Әңгімелеу тәсілі паранормальдық құбылыстарды ғылыми тұрғыдан зерттеудің тәсілі емес, өйткені ол дәлелдерді ұсынатын адамның сенімділігіне байланысты тексеруді қалдырады. Дегенмен, бұл паранормальдық құбылыстарды зерттеудің кең таралған тәсілі.
An anecdotal approach to the paranormal involves the collection of stories told about the paranormal. Charles Fort (1874–1932) is perhaps the best known collector of paranormal anecdotes. Fort is said to have compiled as many as 40,000 notes on unexplained paranormal experiences, though there were no doubt many more. These notes came from what he called "the orthodox conventionality of Science", which were odd events originally reported in magazines and newspapers such as The Times and scientific journals such as Scientific American, Nature and Science. From this research Fort wrote seven books, though only four survive: The Book of the Damned (1919), New Lands (1923), Lo! (1931) and Wild Talents (1932); one book was written between New Lands and Lo!, but it was abandoned and absorbed into Lo! Reported events that he collected include teleportation (a term Fort is generally credited with coining); poltergeist events; falls of frogs, fishes, and inorganic materials of an amazing range; crop circles; unaccountable noises and explosions; spontaneous fires; levitation; ball lightning (a term explicitly used by Fort); unidentified flying objects; mysterious appearances and disappearances; giant wheels of light in the oceans; and animals found outside their normal ranges (see phantom cat). He offered many reports of OOPArts, the abbreviation for "out of place" artifacts: strange items found in unlikely locations. He is perhaps the first person to explain strange human appearances and disappearances by the hypothesis of alien abduction and was an early proponent of the extraterrestrial hypothesis. Fort is considered by many as the father of modern paranormalism, which is the study of the paranormal. The magazine Fortean Times continues Charles Fort's approach, regularly reporting anecdotal accounts of the paranormal. Such anecdotal collections, lacking the reproducibility of empirical evidence, are not amenable to scientific investigation. The anecdotal approach is not a scientific approach to the paranormal because it leaves verification dependent on the credibility of the party presenting the evidence. Nevertheless, it is a common approach to investigating paranormal phenomena.
Парапсихология
Парапсихологтар паранормальды құбылыстарды эксперименттік жолмен зерттеулер жүргізді. Дж. Б. Райн экстрасенсорлық қабылдаудың дәлелін табу ниетімен карталарды болжау және кіселерді лақтыру эксперименттерін зертханада қолданудың қазіргі танымал әдістемесін танымал етті. Дегенмен, Райннің эксперименттерінде әдістемелік кемшіліктер мен процедуралық қателер болғаны анықталды. 1957 жылы парапсихологтар қауымдастығы парапсихологтардың басты қоғамы ретінде құрылды. 1969 жылы олар Америка ғылымды дамыту қауымдастығымен байланыс орнатты. Бұл салаға қатысты сын-ескертпелер 1976 жылы Паранормальдық құбылыстарды ғылыми тұрғыдан зерттеу комитетінің (қазіргі Скептикалық тергеу комитеті) және оның мерзімді басылымы – «Скептикалық тергеуші» журналының құрылуымен байланысты болды. Соңында, көптеген ғалымдар парапсихологияны сынға алды, ал Ұлттық ғылым академиясы мен Ұлттық ғылым қорының мәлімдемелері парапсихологияның дәлелдемелеріне күмән тудырды. Бүгінде көптеген адамдар парапсихологияны жалған ғылымның мысалы ретінде қарастырады. Парапсихология бір ғасырдан астам уақыт бойы зерттеулер жүргізгеніне қарамастан, ешқандай психикалық құбылыстың бар екенін нақтылайтын сенімді дәлелдер ұсына алмады, сондықтан зерттеуді жалғастыруы сынға түсті. 2000 жылдарға қарай АҚШ-та паранормальдық зерттеулердің мәртебесі 1970 жылдардағы деңгейден төмендеді, көптеген жұмыстар жеке қаржыландырылып, университет зертханаларында аз ғана зерттеулер жүргізілді. 2007 жылы Ұлыбританияда университеттердің психология факультеттерінде жеке қаржыландырылатын бірнеше зертханалар болды. Жарияланымдар шектеулі сандағы мамандандырылған журналдармен ғана шектелді.
Experimental investigation of the paranormal has been conducted by parapsychologists. J. B. Rhine popularized the now famous methodology of using card guessing and dice rolling experiments in a laboratory in the hopes of finding evidence of extrasensory perception. However, it was revealed that Rhine's experiments contained methodological flaws and procedural errors. In 1957, the Parapsychological Association was formed as the preeminent society for parapsychologists. In 1969, they became affiliated with the American Association for the Advancement of Science. Criticisms of the field were focused in the creation (in 1976) of the Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal (now called the Committee for Skeptical Inquiry) and its periodical, the Skeptical Inquirer. Eventually, more mainstream scientists became critical of parapsychology as an endeavor, and statements by the National Academies of Science and the National Science Foundation cast a pall on the claims of evidence for parapsychology. Today, many cite parapsychology as an example of a pseudoscience. Parapsychology has been criticized for continuing investigation despite being unable to provide convincing evidence for the existence of any psychic phenomena after more than a century of research. By the 2000s, the status of paranormal research in the United States had greatly declined from its height in the 1970s, with the majority of work being privately funded and only a small amount of research being carried out in university laboratories. In 2007, Britain had a number of privately funded laboratories in university psychology departments. Publication remained limited to a small number of niche journals,
Қатысушы бақылауы бойынша, зерттеуші зерттеліп жатқан нысанға толыққанды ену арқылы оны түсінуге ұмтылады. Қатысушы бақылауын деректерді жинау әдісі ретінде сынға алу паранормальдық құбылыстарға қатысты басқа тәсілдерді сынға алумен ұқсас, бірақ сонымен қатар зерттеушінің ғылыми объективтілігіне қауіп тудыру, жүйесіз деректерді жинау, субъективті өлшемдерге сүйену және мүмкін бақылаушының әсері (яғни, бақылау байқалатын мінез-құлықты өзгерте алады) сияқты мәселелерді қамтиды. Электромагниттік өріс (ЭМӨ) көрсеткіштерін «көріпкел» деп саналатын жерлерде тіркеу сияқты нақты деректерді жинау әдістерінің де қатысушы бақылаушыға тән кемшіліктерден өзге де сын-ескертпелері бар. Қатысушы бақылауы паранормальдық құбылыстарды зерттеу тәсілі ретінде «Ghost Hunters» сияқты реалити-шоулар арқылы және паранормальдық орындарда шоғырланған зерттеулерді жақтаушы тәуелсіз топтардың құрылуы арқылы көріну және танымалдылыққа ие болды. Бір танымал веб-сайт АҚШ және Ұлыбританиядағы осындай 300-ден астам ұйымның тізімін ұсынады.
Participant observation suggests that by immersing oneself in the subject that is being studied, a researcher is presumed to gain understanding of the subject. Criticisms of participant observation as a data gathering technique are similar to criticisms of other approaches to the paranormal, but also include an increased threat to the scientific objectivity of the researcher, unsystematic gathering of data, reliance on subjective measurement, and possible observer effects (i. e. observation may distort the observed behavior). Specific data gathering methods, such as recording EMF (electromagnetic field) readings at haunted locations, have their own criticisms beyond those attributed to the participant observer approach itself. Participant observation, as an approach to the paranormal, has gained increased visibility and popularity through reality television programs like Ghost Hunters, and the formation of independent ghost hunting groups that advocate immersive research at alleged paranormal locations. One popular website for ghost hunting enthusiasts lists over 300 of these organizations throughout the United States and the United Kingdom.
Скептикалық ғылыми зерттеулер
Ғылыми скептиктер паранормальды құбылыстар туралы мәлімдемелерді сынап зерттеуді жақтайды: паранормальды мәлімдемелерді түсіндіру үшін ғылыми әдісті қолдану арқылы құбылыстарға рационалды, ғылыми түсінік беру, сонымен қатар, паранормальды қабілеттер мен оқиғалар кейде жалған немесе табиғи құбылыстардың дұрыс түсінілмегені екенін ескере отырып. Бұл әдісті қысқаша түйіндеудің бір жолы – Окамның қырғышын қолдану, ол әдетте ең қарапайым шешім дұрыс болады дегенді ұсынады. Скептикалық зерттеулер комитеті (CSI), бұрынғы Паранормальды құбылыстарды ғылыми зерттеу комитеті (CSICOP), ғылыми, скептикалық көзқарасты таратуға бағытталған ұйым. Ол паранормальды есептерді ғылыми тұрғыдан түсіну мақсатында зерттеулер жүргізеді және нәтижелерін Skeptical Inquirer журналында жариялайды. CSI-дың Ричард Уайзман "Қырылысқан ми" атты мақаласында сезілген паранормальды белсенділікке қатысты мүмкін баламалы түсіндірмелерге назар аударады. Ол шамамен 15% адамның әруақпен кездескенін мойындайды, бірақ олардың тек 1% толыққанды әруақты көргенін, ал қалғандары көлеңкелердің немесе түтіннің шағылысуы сияқты ерекше сезімталдықтарды, қадамдарды есту немесе біреудің жанында екенін сезіну сияқты сезінетінін хабарлайды. Уайзман паранормальды белсенділікті сезінудің орнына, осындай ерекше сезімдерді тудыратыны – біздің миымыздағы белсенділік екенін айтады. Ол сондай-ақ Джеймс Рэнди білім беру қорының негізін қалаушы және екі тарап келіскен сынақ жағдайларында кез келген паранормальды, табиғаттан тыс немесе оккульттік күштің немесе оқиғаның дәлелін көрсетуге батыл болғандарға 1 000 000 АҚШ долларын сыйлық ретінде ұсынған миллион долларлық сынақты ұйымдастырды. Көптеген адамдар табиғаттан тыс қабілеттері бар екенін мәлімдегеніне қарамастан, ешкім сыйлықты талап етпеді.
Scientific skeptics advocate critical investigation of claims of paranormal phenomena: applying the scientific method to reach a rational, scientific explanation of the phenomena to account for the paranormal claims, taking into account that alleged paranormal abilities and occurrences are sometimes hoaxes or misinterpretations of natural phenomena. A way of summarizing this method is by the application of Occam's razor, which suggests that the simpler solution is usually the correct one. The Committee for Skeptical Inquiry (CSI), formerly the Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal (CSICOP), is an organization that aims to publicize the scientific, skeptical approach. It carries out investigations aimed at understanding paranormal reports in terms of scientific understanding, and publishes its results in the Skeptical Inquirer magazine. CSI's Richard Wiseman draws attention to possible alternative explanations for perceived paranormal activity in his article, The Haunted Brain. While he recognizes that approximately 15% of people believe they have experienced an encounter with a ghost, he reports that only 1% report seeing a full fledged ghost while the rest report strange sensory stimuli, such as seeing fleeting shadows or wisps of smoke, or the sensation of hearing footsteps or feeling a presence. Wiseman makes the claim that, rather than experiencing paranormal activity, it is activity within our own brains that creates these strange sensations. He was also the founder of the James Randi Educational Foundation and its million dollar challenge that offered a prize of US$1,000,000 to anyone who could demonstrate evidence of any paranormal, supernatural or occult power or event, under test conditions agreed to by both parties. Despite many declarations of supernatural ability, the prize was never claimed.
Нейробиологиялық ғылым
Кейбір ғалымдар паранормальдық сенімдердің қалыптасуына жататын нейрокогнитивтік процестерді зерттеді. Бір зерттеуде (Pizzagalli және басқалар, 2000) алынған деректер, "паранормальдық құбылыстарға сену және оларды бастан өткеру тәжірибесіндегі, сондай-ақ стандартталған құралмен анықталған шизотипілік ойлаудағы айырмашылықтары бар субъектілер, демалыс кезінде мидың электрлік белсенділігінде өзгешеліктер көрсетті" делінген. Тағы бір зерттеуде (Шултер мен Папусек, 2008) паранормальдық сенімді түйін даму кезіндегі бұзылыстармен байланысты болуы мүмкін функционалдық екі жақты асимметрияның үлгілерімен түсіндіруге болады деп жазылған. Сондай-ақ, допамин деңгейі жоғары адамдардың қате үлгілер мен мағына жоқ жерде де оларды табу қабілеті бар екені анықталды. Осы себепті ғалымдар жоғары допамин деңгейін паранормальдық сеніммен байланыстырады.
Some scientists have investigated possible neurocognitive processes underlying the formation of paranormal beliefs. In a study (Pizzagalli et al. 2000) data demonstrated that "subjects differing in their declared belief in and experience with paranormal phenomena as well as in their schizotypal ideation, as determined by a standardized instrument, displayed differential brain electric activity during resting periods." Another study (Schulter and Papousek, 2008) wrote that paranormal belief can be explained by patterns of functional hemispheric asymmetry that may be related to perturbations during fetal development. It was also realized that people with higher dopamine levels have the ability to find patterns and meanings where there are not any. This is why scientists have connected high dopamine levels with paranormal belief.
Сын
Кейбір ғалымдар бұқаралық ақпарат құралдарының паранормальді құбылыстарды насихаттағаны үшін сынады. 1981 жылы Сингер мен Бенассидің баяндамасында олар бұқаралық ақпарат құралдары паранормальді сенімнің кең таралғандығына ықпал етуі мүмкін екенін жазды, себебі халық үнемі паранормальді талаптарды қолдайтын фильмдерге, газеттерге, деректі фильмдерге және кітаптарға тап болады, ал сыни бағалау көбінесе жоққа шығарылады. Пол Курцтың сөзіне қарағанда, "Паранормальді тақырыптарды үнемі талқылайтын көптеген ток-шоуларда күмәнді көзқарас көбінесе естілмейді; егер оған рұқсат берілсе, оны жүргізуші немесе басқа қонақтар көбінесе әлсіретеді". Курц паранормальді құбылыстарға деген халықтың сенімін "жартылай діни құбылыс" деп сипаттады, ол трансценденттік құштарлықтың көрінісі, адамдардың ғылымның әдістерімен білуге болмайтын трансценденттік шындықты іздеуге бейімділігі. Курц мұны алғашқы сиқырлы ойлау нысанымен салыстырды. Теренс Хайнс жеке деңгейде паранормальді талаптарды тұтынушыларды алдау түрі деп санауға болатынын жазды, себебі адамдар "жалған уәделер арқылы ақшаларын – көбінесе үлкен сомаларды – олар уәде еткенін орындамайтын паранормальді талаптарға жұмсайды" және паранормальді сенім жүйелерін сынсыз қабылдау қоғамға зиян келтіруі мүмкін.
Some scientists have criticized the media for promoting paranormal claims. In a report by Singer and Benassi in 1981, they wrote that the media may account for much of the near universality of paranormal belief, as the public are constantly exposed to films, newspapers, documentaries and books endorsing paranormal claims while critical coverage is largely absent. According to Paul Kurtz "In regard to the many talk shows that constantly deal with paranormal topics, the skeptical viewpoint is rarely heard; and when it is permitted to be expressed, it is usually sandbagged by the host or other guests." Kurtz described the popularity of public belief in the paranormal as a "quasi religious phenomenon", a manifestation of a transcendental temptation, a tendency for people to seek a transcendental reality that cannot be known by using the methods of science. Kurtz compared this to a primitive form of magical thinking. Terence Hines has written that on a personal level, paranormal claims could be considered a form of consumer fraud as people are "being induced through false claims to spend their money—often large sums—on paranormal claims that do not deliver what they promise" and uncritical acceptance of paranormal belief systems can be damaging to society.
Паранормальды қиындықтар
1922 жылы "Scientific American" журналы екі түрлі сыйлық ұсынды: 1) сынақ жағдайында түсірілген алғашқы шынайы рух фотосуреті үшін және 2) "көрінетін психикалық құбылысты" жасаған алғашқы психик үшін. Гарри Гудини тергеу комиссиясының мүшесі болды. Алғаш рет тексерілген медиум Джордж Валиантин болды, ол өзінің қатысуымен рухтар бөлмеде қозғалатын шам арқылы сөйлейтінін мәлімдеді. Тест үшін Валиантин бөлмеге орналастырылды, жарық сөндірілді, бірақ ол білмейтіндей, оның креслосы орыннан тұрса, көрші бөлмеде сигнал беруге арналған құрылғымен жабдықталған еді. Оның өнер көрсету кезінде шамдар жанғандықтан, Валиантин сыйлықты алмады. "Scientific American" журналы 1924 жылы Мина Крандонды соңғы рет тексерді. Одан бері көптеген жеке тұлғалар мен ұйымдар байқалатын жағдайда паранормальды құбылыстарды дәлелдегендерге ұқсас ақшалай сыйлықтар ұсынып келеді. Бұл сыйлықтардың жалпы құны 2,4 миллион доллардан асады. Джеймс Рэнди білім беру қоры, тиісті сынақ жағдайында табиғи емес немесе паранормальді қабілеттері бар екенін дәлелдей алатын адамға бір миллион доллар сыйлық ұсынды. Басқа да бірнеше скептиктер тобы паранормальды құбылыстарды дәлелдеу үшін ақшалай сыйлық ұсынады, соның ішінде Голливудта, Атлантада, Денверде, Вашингтонда, Альбертада, Британдық Колумбияда және Сан-Францискода бөлімшелері бар ең ірі паранормальді тергеушілер тобы – Тәуелсіз тергеу тобы (IIG). IIG 100 000 доллар сыйлық және талапкер 2 ғылыми бақылаудағы тесттен өтіп, паранормальді құбылысты дәлелдесе, 5 000 доллар табушы ақы төлеуге дайын. 2000 жылы құрылған, ешбір талапкер тесттің бірінші (және оңайырақ) кезеңін өте алмады.
In 1922, Scientific American offered two US$2,500 offers: (1) for the first authentic spirit photograph made under test conditions, and (2) for the first psychic to produce a "visible psychic manifestation". Harry Houdini was a member of the investigating committee. The first medium to be tested was George Valiantine, who claimed that in his presence spirits would speak through a trumpet that floated around a darkened room. For the test, Valiantine was placed in a room, the lights were extinguished, but unbeknownst to him his chair had been rigged to light a signal in an adjoining room if he ever left his seat. Because the light signals were tripped during his performance, Valiantine did not collect the award. The last to be examined by Scientific American was Mina Crandon in 1924. Since then, many individuals and groups have offered similar monetary awards for proof of the paranormal in an observed setting. These prizes have a combined value of over $2.4 million. The James Randi Educational Foundation offered a prize of a million dollars to a person who could prove that they had supernatural or paranormal abilities under appropriate test conditions. Several other skeptic groups also offer a monied prize for proof of the paranormal, including the largest group of paranormal investigators, the Independent Investigations Group, which has chapters in Hollywood; Atlanta; Denver; Washington, D. C.; Alberta, B. C.; and San Francisco. The IIG offers a $100,000 prize and a $5,000 finders fee if a claimant can prove a paranormal claim under 2 scientifically controlled tests. Founded in 2000 no claimant has passed the first (and lower odds) of the test.