Кіріспе

XV ғасырдағы Неаполь патшасы Фердинанд II (26 маусым 1467 – 7 қыркүйек 1496) – 1495–1496 жылдары Неаполь патшасы болды. Ол Неапольдің Альфонсо II-нің ұлы және Неапольдің Ферранте I-нің немересі еді. 1495 жылы Италия соғыстары басталғанда, Карл VIII басқарған француз әскері Неапольге қауіп келтірген кезде Альфонсо ұлы Фердинандтың пайдасына тақтан бас тарды. Қаланы тиімді қорғай алмаған Фердинанд шағын сүйіншілікпен Иския аралына қашып кетті. Карл тез арада қаланы басып алып, әскерін екіге бөліп, жартысын Неапольде гарнизон ретінде қалдырды, ал қалғанын үйіне қайтарды. 1495 жылдың мамыр айында Фердинанд жаңа әскерлермен және Арагон одақтастарының қолдауымен қайтадан жарты аралға оралды. Испан генералы Гонсало Фернандес де Кордованың көмегімен француз әскерін бүкіл патшалықтан қуды. Ол көп ұзамай 1496 жылдың 7 қыркүйегінде қайтыс болды, ал оның орнына оның інісі Фридрих келді.

Туу

1467 жылғы 26 маусымда Феррандино Кастель-Капуанода дүниеге келді. Бұл резиденцияны Ферранте патша ұлы Альфонсо мен әйелі Ипполита Мария Сфорцаға үйлену тойына сыйлық ретінде берген еді. Оның анасы Ипполита баласын жалғыз дүниеге келтірді, себебі күйеуі Флоренциялықтарға қарсы Абруццодағы соғыс майданында болса, ал қайнағасы Терра ди Лаворо болған. Бірақ патшаның дүниеге келуі зор қуанышпен қарсы алынды, өйткені патшалықтың заңды мұрагері болды. 5 шілдеде крещение рәсімі болды, және атасының құрметіне Фердинандо, ал анасының Сан-Винченцо Феррериге деген құлшынысы үшін Винченцо деп ат қойылды. Осылайша, бақытсыз патша Феррандино өмірге келді. Патша Ферранте, оның отбасы, барлық неаполитандықтар оны зор қуанышпен қарсы алды, оның өмірі қысқа болғанына қарамастан, ешқандай қиындықтан аман қалды [ ]Алессандро Кутоло, Феррандино д'Арагонның тууы. Анасының осы кезеңдегі хаттарында ол дені сау, әдемі және еркелейтін жаңа туған бала ретінде сипатталған; шындығында, Ипполита өзінің анасы Бьянка Мария Висконтиге Феррандиноның "інжу-маржан сияқты әдемі" екенін, бірақ "маған ғана жағыспайтынын, қысқа күнде достасып, жақындасамыз деп үміттенемін" деп хабарлайды.

Жастық шақ

Оның ұстаздары, сондай-ақ кеңесшілері мен хатшылары болды, Аулус Янус Паррасиус, Габриэль Альтилио және Харитоо, олар шәкірттеріне адалдықпен және ықыласпен қызмет етті, тіпті ол әлі жасөспірім кезінде соғыс өнерін сынауға шақырылғанда да. Он төрт жасында ол соғысқа дайындығын көрсету мүмкіндігіне ие болды, өйткені атасы Ферранте оны патшаның лейтенанты ретінде Абруццоға бағытталған әскери экспедицияның басшысы етіп тағайындады. Оның міндеті – Венеция флотының шабуылдарынан жағалауды қорғау болды. Отранто қайта басып алынғаннан кейін Венеция мен Феррара арасында жаңа майдан ашылды (Тұз соғысы, 1482–1484), және Ферранте күйеу баласы Эрколь I д’Эстеді қорғау үшін араласуға мәжбүр болды. Келесі жылдары Феррандино патшалықты үздіксіз қорғады, 1485 және 1486 жылдар аралығында король Феррантеге үлкен қиындықтар туғызған екінші барондық көтеріліс кезінде бүлікші барондарға қарсы күресті. Дегенмен, бұл жас Феррандиноны Карл VIII билікке келген жылдары күткен жағдаймен салыстырғанда мардымсыз еді. Оқиға шындықтан алыс болғанымен, елшілерден 1486 жылдың жазында оның жылқыдан құлап, жарақат алғаны туралы хабарлар келді: бастапқыда ханзада ештеңе сезбегендей, ем қабылдағысы келмеді, бірақ кейін қатты қызуға шалдығып, өміріне қауіп төнді. Ол өлі деп есептелгендіктен және жазылуға үміт болмағандықтан, «барлық халықтың пікірі» оны зұлымдықтан құтқару үшін анасы, герцогиняның «шексіз дұғалары» болды. Әкесі Альфонсо ханзаданың күміс мүсінін жасатып, Санта-Мария-ди-Лорето шіркеуіне сыйға тартты, ол осы шіркеуден нығмет тілеу үшін өткен болатын. 1491 жылы аурудан қайтыс болған кіші інісі Пьетроның өлімінен кейін ол Неапольдің және қарт атасы Феррантенің соңғы үміті болды, ол өлімімен патшалықты қампқан қорқынышты соғыстың алдын ала сездірді. Король 1494 жылдың 25 қаңтарында қайтыс болды, Альфонсо II Неаполь тағына отырды және Людовико иль Мороға соғыс жариялаудан бір сәт те тартынбады, соғыстың алғашқы әрекеті ретінде герцогтың феодалы Бари қаласын басып алды. Альфонсо осылайша қызы Изабелланы құтқаруға келді, ол Людовиконың сіңлісі Джан Галеаццо Мария Сфорцаның әйелі болды, ал Людовико оған Милан герцогтігін тартып алған еді. Людовико француз монархы Карл VIII-ге Италияға түсіп, арагондықтардың Неапольді Анжу неаполитандарынан тартып алғанына сенген Неаполь королдігін қайтарып алуға рұқсат беріп жауап берді. Бертеноро мен Чезеналықтар оған қосымша азық-түлік беруден бас тартты: Калабрия герцогы мен ол оған қарсы болды. Оқырман, Калабрия герцогы осы жерлерде адал болды және жауымыз болғандықтан, істеуге болатын нәрсені істемеді. Ол досымыз болған кезде, жүзімдіктерде де, бұтақтарда да зақым келтіргісі келмеді, оның лагері ашық болды және оған азық-түлік әкелгендер жақсы төленді, қорғалды және құрметтелді, мен оның лагерінде арамдық көрген емеспін: ол осы жағынан жақсы беделге ие. Бірақ біз оған жақсы сенім арттық, өйткені адамдар одан жылқы, қару-жарақ және киімдерді ұрлап алу үшін жіберілді. Шын мәнінде, ол әлі де Имола маңында болған кезде, 1494 жылдың 16 қыркүйегінде «басына шлем киіп, жамбасына лақтырып» француздарға ашық шақыруға барды, олар лагерьтен шықпағанын көргенде «жарты мильден шақыру үшін садақшыларды жіберді; бірақ ешкім келмеді». Екі күннен кейін, қанағаттанбаған ол жау капитаны, Каяццо графы Джанфранческо Сансеверино д’Арагонға «найзасын сындыруға келгісі келетінін» сұрап хабаршы жіберді, бірақ ол жауап бермеді. Содан кейін ол француз капитаны Роберт Стюарт д’Обиньиге шақыруды қайталады, ал француздар бұл жолы қабылдады, бірақ Каяццо графы сынақтың өткізілуіне кедергі жасады және Феррандино көңілі қалды, кішігірім шайқастарға келісуге мәжбүр болды.

Махаббат оқиғалары

Әкесі мен атасынан айырмашылығы, Феррандино әдетте қасында тұрақты сүйіктілер ұстамайтын, және оның заңсыз балаларының бар екені белгісіз, алайда, оның атасы мен әкесі сияқты жыныстық әдеттері өте еркін болған. Оның дене күшінің, сондай-ақ әйелдер арасында сүйіспеншілікке ие екендігінің дәлелі ретінде, 1494 жылдың қыркүйегінде, Калабрия герцогы Феррандино Цезена қаласында орналасқан кезде, бір оқиға болғаны белгілі. Бұл оқиға туралы 4 қазанда Бернардо Довицидің Пиеро Иль Фатуоға жазған хатында айтылған: Феррандиноға бір кешке Матио есімді "жақсы адам" жақындап, оған өте маңызды мәселе туралы сөйлесу керектігін түсіндірді. Келесі күні герцог қабылдаған Матио оған "асыл және әдемі әйел, асыл және сұлулығы үшін бүкіл Романьядағы ең бірінші қыз" бар екенін хабарлады. Ол төрт жыл бұрын Феррандиноның портретіне таңданып, оның сансыз ізгі қасиеттері үшін мақтау естігеннен кейін, оған ғашық болып, өз қасіретіне орай, оны көруге ғана Цезенаға келді; сонымен қатар, оны көргеннен кейін, ол оған қатты қызығып кетті, сондықтан "осындай отқа ешқандай тыныштық немесе орын немесе нәрсе таба алмайды". Сондықтан Маттио "сен үшін өлетіндерге жанашырлық танытуды" және оның қалауын қанағаттандыруды қалайтынын, әйтпесе "жақсысыздардың өмірі тез жоғалып кететінін" дұға етті. Феррандино, ақылға қонымды болғандай, бастапқыда оған қарсы жоспар болуы мүмкін екендігіне күмән келтірді және әйел оны улану арқылы улануды қалаған, әсіресе ол жау аумағынан келгендіктен, сондықтан оны тағы бірнеше күн күттірді, бұл арада оның жеке басын сұрады, кейбір қауіп-қатерлерге күмән келтіру және кездесуге келісім беру оның ақымақтық екеніне сенуден бұрын. Сондықтан ол аң аулауға кеткендей етіп, жасырын түрде әйелдің күтіп тұрған ауыл үйіне барды. Сол жерде ол "күйеулікте үлкен тәттілікпен қасиетті некеге тұрып қалды". Хатта Катерина Гонзага деп аталған бұл әйел, мүмкін, Новеллара тармағының Гонзагасы және 1487 жылы қайтыс болған Джорджио Гонзаганың қызы, сондықтан Матео Мария Боярдоға үйленген Таддеяның әпкесі болуы мүмкін. Әйелдің шынайы махаббатына күмәнданатын Довици бұл жайында өзінің әсерлерін Пиеро-ил-Фатуоға жазып қалдырмайды, Катерина Феррандиноның еркектік мүшесінің айтарлықтай көлемін естіген болуы керек деп есептейді, оны ол "өте құрметті" деп мақтанышпен сипаттайды, сондықтан оны махаббаттан гөрі құмарлық жетелеген. Феррандино сол кезде "әркімге ар-ұжданын аштырмаса да" бірнеше адамға емес, әсіресе Довициге (онымен "барлық нәрсе туралы еркін сөйлесетін") және Пескара маркизі Альфонсо II д'Авалосқа, бұл Екатеринаның керемет сұлулығы туралы даңқ сол кезде Астиде болған Людовико-ил-Мороның құлағына жетті. Содан кейін Людовик Екатеринаға патшаға ұнату үшін Астиге баруға шақырып, оған саяхатқа жұмсалуы керек 3500 дукаттың сомасын ұсынды. Алайда, Катерина ұсынысқа ашуланып, Феррандиноға ұсыныстан бас тарту үшін жақсы ақталуды ойлап табуға көмектесуін сұрады, өйткені "оның кеткісі келмейді және кете алмайды". Содан кейін ол достарының күлімсірегеніне орай, Катерина Мороға барып, ақшалай ұсынысты қабыл алуға уәде бергенін, бірақ оның орнына герцогтіктерді өзіне әкелетін және Цезенада қалады деген адамнан ұрлап алғандығын шешті. Алайда Феррандино, Пьеро-ил-Фатуо әйелді алуға тырысқанын білген соң, оған қарыз беруге дайын екенін көрсетіп: "Мен бұл әйелдердің заттары, басқалар сияқты, арамызда ортақ болсын деп қалаймын". Довици Пьероға алмасу ұсынысы, әрине, келісілмейтінін айтып жауап берді, өйткені Пьероның өзімен бірге ғашықтары бар, ал Феррандино жоқ, ол өзінің қол жетімділігі шын мәнінде Катеринаның "етін" ұнатпағандықтан деп бағалады, Феррандино оны "оның барлық нәрсесін ұнататынын" және шынымен де кетер алдында "басқа той жасағысы келеді" деп сендірді. Довизидің 9 қазандағы келесі хатында Пьеро-ил-Фатуоның Катеринаның суреті бар бірнеше хатты лагерьге жібергенін білеміз, бұл әйелдің оның сүйіктісі болғанын дәлелдейді. Довици Феррандиноның хатты бірге оқығаннан кейін "осылай қатты күлгенін және қатты күлгенін, сондықтан мен одан әрі ештеңе айта алмадым, мен оны көрген жоқпын және оны сол кездегідей қуанышпен көре аламын деп ойламаймын" деп хабарлайды және ол оны бірнеше рет, тіпті Авалоспен бірге оқып шығуды қалады. Феррандино содан кейін әйелді ұнатты деп өтірік айтқанын мойындады, өйткені ол Пьеро да, Довизи де оны танымайды деп сенді, ал шын мәнінде ол "біршама әдептілік" болмаса, оны мүлдем ұнатпады және ол "шамадан тыс жалыққандықтан" болды. Ол сондай-ақ, егер Катерина әлі де оны қаласа, онда ол өзі әскери лагерьге келіп табуы керек, "әйтпесе ол өзінің құмарлығын баса алғанша тырнақтап алуы керек", өйткені ол "бір қадам да жылжымайды", және "егер ол лагерьге келмесе, оған өлім жазасы берілуі мүмкін, өйткені ол енді оны көруді жоспарламайды, ал ол лагерьге келсе, маркиздің қаншалықты ауыр екенін көрсетеді". Довици бұл мәселені Феррандино оған әйелді сынап көруді ұсынғанын айтып аяқтайды, бірақ ол ешқашан өзінің мырзасы Пьеромен жатқан әйелмен жатуға батыл болмайды, шын мәнінде "мырза барған жерде ол от пен шайтаннан да сақтанады". Довицидің осы кезеңдегі хаттары, он тоғызыншы ғасырдан бері барлық жұмыстар мен мақалаларда тым көп ұяттылық пен қос мағынаға толы болғандықтан, кеңінен цензураланды, алайда олар Флоренциядағы Медичи мемлекеттік архивінде сақталған және цифрлық түрде қолдануға болады. Әрине, Феррандино өзінің денелік қасиеттерінің жақсы білген және оларды тек жеке пайдасы үшін ғана емес, мемлекетке пайда әкелетін саяси-дипломатиялық мәселелер үшін де пайдаланған: шын мәнінде, ол әдеттегі Довициге, Форлидегі графиня Катерина Сфорцаға келгенде, одан французға қарсы соғыста одақтас іздегенде, "неаполитандық стильде тартымды және әдемі киінгенін" жазады. Шын мәнінде, ол графиня Катеринаның жақсы көрінетін ер адамдарға деген құштарлығын білген және олардың достығын жеңіп алуды үміттенеді. Бұл әрекет, мүмкін, белгілі бір табысқа жеткен болуы мүмкін, өйткені Довици, ерекше жұмбақ тілмен, Феррандино графиняға физикалық тұрғыдан ұнамаса да, "қолдарынан ұстасып, тырнақтап алғандарын" және "көптеген жарқын көздерді байқағандарын" айтады, сонымен қатар сол графиняның жас ғашығы Якопо Фео да қатты қызғанышпен қарады, шын мәнінде Феррандино мен Катерина "шамамен екі сағат бірге болды, бірақ барлығының көз алдында, өйткені Фео оны өзіне қалайды".

Бұқаралық мәдениетте

Уильям Шекспирдің "Дауыл" пьесасындағы Фердинанд кейіпкері Фердинандтың тарихи тұлғасына негізделген. 2011-2013 жылдардағы канадалық "Борджиялар" телесериалында Фердинанд рөлін теориялық тұрғыдан швед актері Матиас Варела ойнайды, алайда сериалдағы кейіпкердің тарихи Фердинандтан аты ғана ортақ.