Кіріспе
Қол Нидре (көл нидрей немесе кол нидрей; арамейше: כָּל נִדְרֵי kāl niḏrē) – еврей және арамей тілдерінде айтылатын, Йом Кипур күнінің ("Кешірім күні") кешкі құлшылық басталғанға дейін синагогта оқылатын мәлімдеме. Қатаң айтқанда, бұл дұға емес, бірақ көбінесе дұға сияқты айтылады. Бұл мәлімдеме және оның рәсімдік сүйемелдемесі орта ғасырлардан бері эмоционалдық мәнге ие, бұл "Қол Нидрей түні" деп аталатын Йом Кипурға драматикалық кіріспе жасайды, ал Йом Кипурдың барлық кешкі құлшылығы халық арасында Қол Нидрей деп аталады. Қол Нидрей арамей және еврей тілдерінің қоспасынан жазылған. Аты оның бастапқы сөздерінен алынған, ол "барлық анттар" дегенді білдіреді. Бұл формула келесі жыл ішінде Құдаймен жасалған жеке немесе діни анттарды немесе тыйымдауларды алдын ала күшін жояды, осылайша Құдайға берген анттарды бұзу күнәсінен сақтану үшін, бірақ оларды орындау мүмкін болмаған жағдайда. Қол Нидрейдің тарихы құбылмалы болды, оның өзі де, яһудилердің құқықтық жағдайына әсері де. Құлшылыққа енгізілгеннен кейін, кейбір раввиндер (халахистер) оған қарсы шықты, ал 19 ғасырда Батыс Еуропадағы көптеген қауымдар оны дұға кітабынан шығарып тастады.
Kol Nidre '/k//ɔː//l// //n//ᵻ/'/d//r//eɪ/ (also known as Kol Nidrey or Kol Nidrei; Aramaic: כָּל נִדְרֵי kāl niḏrē) is a Hebrew and Aramaic declaration which is recited in the synagogue before the beginning of the evening service on the night of Yom Kippur ("Day of Atonement"). Strictly speaking, it is not a prayer, even though it is commonly spoken of as if it were a prayer. This declaration and its ceremonial accompaniment have been charged with emotional undertones since the medieval period, creating a dramatic introduction to Yom Kippur on what is often dubbed "Kol Nidrei night", with the entire Yom Kippur evening service popularly called Kol Nidrei. Kol Nidrei is written in a mixture of Aramaic and Hebrew. Its name is taken from its opening words, which mean "all vows". The formula proactively annuls any personal or religious oaths or prohibitions which are made between oneself and God in the course of the next year, so as to preemptively avoid the sin of breaking vows which are made to God but are not or cannot be upheld. Kol Nidrei has had an eventful history, both in itself and in its influence on the legal status of the Jews. Introduced into the liturgy, it was attacked by some rabbis (halakhists), and in the 19th century, it was expunged from the prayer book by many communities in western Europe.
Әдет-ғұрыптың түрі
Йом-Кипур мерекесі қарсаңында күн батқанға дейін ғибадат етушілер синагогаға жиналады. Сандық ашылады және көптеген қауымдастықтарда кейбір Сифрей Тора (Тора орамалары) алынып тасталады. Хазанның екі жағында (кейбір қауымда Тора орамаларын ұстап тұрған) адам тұрады, ал үшеуі (бет дин немесе раввиндік сот құра отырып): Көктегі Соттың өкілеттігімен және осы жердегі соттың өкілеттігімен, Әр жердегі біреудің рұқсатымен және осы қасиетті қауымның рұқсатымен біз күнәкарлармен бірге дұға етуге заңды деп санаймыз. Бұл шақыру тек Қол Нидреге ғана емес, бүкіл Йом Кипур мейрамына арналған, өйткені күнәкарлар да күнәларына өкініп, Құдайдың мейіріміне лайық. Содан кейін кантор Kol Nidre сөздерімен басталатын жолды оның әсерлі мелодиялық сөздерімен бірге айтады және әртүрлі қарқындылықпен pianissimo (тыныш) -тан fortissimo (көкірек) -ға дейін қайталайды (жалпы үш қайталау) кешіккендер оларды естімеу үшін. Келесі жазбада дәстүрлі арамей мәтіні берілген, ол (бір күндік күнді екіншісіне байланыстыратын бір жолды қоспағанда) ашкеназилік және сефардтық литургияларда бір-біріне ұқсас. Ағылшынша аудармасы:
By the authority of the Heavenly Court and by authority of the court down here, by the permission of One Who Is Everywhere and by the permission of this holy congregation, we hold it lawful to pray with sinners. בישיבה של מעלה ובישיבה של מטה, על דעת המקום ברוך הוא ועל דעת הקהל הקדוש הזה אנו מתירין להתפלל את העבריינין. This invitation to outcasts is not specifically for Kol Nidre but for the whole of Yom Kippur, it being obvious that when even sinners join in repenting, the occasion is worthy of Divine clemency. The cantor then chants the passage beginning with the words Kol Nidre with its touching melodic phrases, and, in varying intensities from pianissimo (quiet) to fortissimo (loud), repeats twice (for a total of three iterations) lest a latecomer not hear them. The following provides the traditional Aramaic text, which (except for the one line connecting one Day of Atonement to another) is nearly identical in both Ashkenazi and Sefardic liturgies, with an English translation:
Aramaic Text English translationכָּל נִדְרֵי, וֶאֱסָרֵי, וּשְבוּעֵי, וַחֲרָמֵי, וְקוֹנָמֵי, וְקִנוּסֵי, וְכִנוּיֵי, דִנְדַרְנָא, וּדְאִשְתַּבַּעְנָא, וּדְאַחֲרִמְנָא עַל נַפְשָׁתָנָא. •מִיוֹם כִּפּוּרִים שֶׁעָבַר עַד יוֹם כִּפּוּרִים זֶה, וּ־־• ♦מִיוֹם כִּפּוּרִם זֶה עַד יוֹם כִּפּוּרִים הַבָּא עָלֵינוּ לְטוֹבָה.♦ בְּכֻלְהוֹן אִחֲרַטְנָא בְהוֹן. כֻּלְהוֹן יְהוֹן שָׁרָן, שְׁבִיקין, שְׁבִיתִין, בְּטֵלִן וּמְבֻטָלִין, לָא שְׁרִירִין, וְלָא קַיָמִין. נִדְרָנָא לָא נִדְרֵי, וֶאֱסָרָנָא לָא אֱסָרֵי, וּשְׁבוּעָתָנָא לָא שְׁבוּעוֹת. All vows, and prohibitions, and oaths, and consecrations, and konams and konasi and synonymous terms, that we may vow, or swear, or consecrate, or prohibit upon ourselves, •from the previous Day of Atonement until this Day of Atonement and • ♦from this Day of Atonement until the [next] Day of Atonement that will come for our benefit.♦ Regarding all of them, we repudiate them. All of them are undone, abandoned, cancelled, null and void, not in force, and not in effect. Our vows are no longer vows, and our prohibitions are no longer prohibitions, and our oaths are no longer oaths. In the Italian and Romaniote rites, it is recited in Hebrew (Kol Nedarim, Hebrew: כל נדרים) instead of Aramaic. The original text of Kol Nidrei concludes: "as it says: 'May all the people of Israel be forgiven, including all the strangers who live in their midst, for all the people are in fault.'" In the Ashkenazic rite, the words 'as it says' were removed, so the verse became an independent recitation. The leader and the congregation recite this verse three times. Different regional traditions have woven it into the recitation in various ways. The leader then says: "O pardon the iniquities of this people, according to Thy abundant mercy, just as Thou forgave this people ever since they left Egypt." And then the leader and congregation say together three times, "The Lord said, 'I pardon them according to your words.'" (quoting ). The Torah scrolls are then put back in the Ark. In some communities there is a brief sermon at this point, and the Yom Kippur evening service begins. According to some Kol Nidre must be recited before sunset, as it is a form of hatarat nedarim (annulment of vows), which, according to halacha, should not be performed on major holidays (of which Yom Kippur is one).
Арам мәтіні: כָּל נִדְרֵי, וֶאֱסָרֵי, וּשְבוּעֵי, וַחֲרָמֵי, וְקוֹנָמֵי, וְקִנוּסֵי, וְכִנוּיֵי, דִנְדַרְנָא, וּדְאִשְתַּבַּעְנָא, וּדְאַחֲרִמְנָא עַל נַפְשָׁתָנָא. •מִיוֹם כִּפּוּרִים שֶׁעָבַר עַד יוֹם כִּפּוּרִים זֶה, וּ־־• ♦מִיוֹם כִּפּוּרִם זֶה עַד יוֹם כִּפּוּרִים הַבָּא עָלֵינוּ לְטוֹבָה.♦ בְּכֻלְהוֹן אִחֲרַטְנָא בְהוֹן. כֻּלְהוֹן יְהוֹן שָׁרָן, שְׁבִיקין, שְׁבִיתִין, בְּטֵלִן וּמְבֻטָלִין, לָא שְׁרִירִין, וְלָא קַיָמִין. נִדְרָנָא לָא נִדְרֵי, וֶאֱסָרָנָא לָא אֱסָרֵי, וּשְׁבוּעָתָנָא לָא שְׁבוּעוֹת.
By the authority of the Heavenly Court and by authority of the court down here, by the permission of One Who Is Everywhere and by the permission of this holy congregation, we hold it lawful to pray with sinners. בישיבה של מעלה ובישיבה של מטה, על דעת המקום ברוך הוא ועל דעת הקהל הקדוש הזה אנו מתירין להתפלל את העבריינין. This invitation to outcasts is not specifically for Kol Nidre but for the whole of Yom Kippur, it being obvious that when even sinners join in repenting, the occasion is worthy of Divine clemency. The cantor then chants the passage beginning with the words Kol Nidre with its touching melodic phrases, and, in varying intensities from pianissimo (quiet) to fortissimo (loud), repeats twice (for a total of three iterations) lest a latecomer not hear them. The following provides the traditional Aramaic text, which (except for the one line connecting one Day of Atonement to another) is nearly identical in both Ashkenazi and Sefardic liturgies, with an English translation:
Aramaic Text English translationכָּל נִדְרֵי, וֶאֱסָרֵי, וּשְבוּעֵי, וַחֲרָמֵי, וְקוֹנָמֵי, וְקִנוּסֵי, וְכִנוּיֵי, דִנְדַרְנָא, וּדְאִשְתַּבַּעְנָא, וּדְאַחֲרִמְנָא עַל נַפְשָׁתָנָא. •מִיוֹם כִּפּוּרִים שֶׁעָבַר עַד יוֹם כִּפּוּרִים זֶה, וּ־־• ♦מִיוֹם כִּפּוּרִם זֶה עַד יוֹם כִּפּוּרִים הַבָּא עָלֵינוּ לְטוֹבָה.♦ בְּכֻלְהוֹן אִחֲרַטְנָא בְהוֹן. כֻּלְהוֹן יְהוֹן שָׁרָן, שְׁבִיקין, שְׁבִיתִין, בְּטֵלִן וּמְבֻטָלִין, לָא שְׁרִירִין, וְלָא קַיָמִין. נִדְרָנָא לָא נִדְרֵי, וֶאֱסָרָנָא לָא אֱסָרֵי, וּשְׁבוּעָתָנָא לָא שְׁבוּעוֹת. All vows, and prohibitions, and oaths, and consecrations, and konams and konasi and synonymous terms, that we may vow, or swear, or consecrate, or prohibit upon ourselves, •from the previous Day of Atonement until this Day of Atonement and • ♦from this Day of Atonement until the [next] Day of Atonement that will come for our benefit.♦ Regarding all of them, we repudiate them. All of them are undone, abandoned, cancelled, null and void, not in force, and not in effect. Our vows are no longer vows, and our prohibitions are no longer prohibitions, and our oaths are no longer oaths. In the Italian and Romaniote rites, it is recited in Hebrew (Kol Nedarim, Hebrew: כל נדרים) instead of Aramaic. The original text of Kol Nidrei concludes: "as it says: 'May all the people of Israel be forgiven, including all the strangers who live in their midst, for all the people are in fault.'" In the Ashkenazic rite, the words 'as it says' were removed, so the verse became an independent recitation. The leader and the congregation recite this verse three times. Different regional traditions have woven it into the recitation in various ways. The leader then says: "O pardon the iniquities of this people, according to Thy abundant mercy, just as Thou forgave this people ever since they left Egypt." And then the leader and congregation say together three times, "The Lord said, 'I pardon them according to your words.'" (quoting ). The Torah scrolls are then put back in the Ark. In some communities there is a brief sermon at this point, and the Yom Kippur evening service begins. According to some Kol Nidre must be recited before sunset, as it is a form of hatarat nedarim (annulment of vows), which, according to halacha, should not be performed on major holidays (of which Yom Kippur is one).
Ағылшынша аудармасы: All vows, and prohibitions, and oaths, and consecrations, and konams and konasi and synonymous terms, that we may vow, or swear, or consecrate, or prohibit upon ourselves, •from the previous Day of Atonement until this Day of Atonement and • ♦from this Day of Atonement until the [next] Day of Atonement that will come for our benefit.♦ Regarding all of them, we repudiate them. All of them are undone, abandoned, cancelled, null and void, not in force, and not in effect. Our vows are no longer vows, and our prohibitions are no longer prohibitions, and our oaths are no longer oaths.
By the authority of the Heavenly Court and by authority of the court down here, by the permission of One Who Is Everywhere and by the permission of this holy congregation, we hold it lawful to pray with sinners. בישיבה של מעלה ובישיבה של מטה, על דעת המקום ברוך הוא ועל דעת הקהל הקדוש הזה אנו מתירין להתפלל את העבריינין. This invitation to outcasts is not specifically for Kol Nidre but for the whole of Yom Kippur, it being obvious that when even sinners join in repenting, the occasion is worthy of Divine clemency. The cantor then chants the passage beginning with the words Kol Nidre with its touching melodic phrases, and, in varying intensities from pianissimo (quiet) to fortissimo (loud), repeats twice (for a total of three iterations) lest a latecomer not hear them. The following provides the traditional Aramaic text, which (except for the one line connecting one Day of Atonement to another) is nearly identical in both Ashkenazi and Sefardic liturgies, with an English translation:
Aramaic Text English translationכָּל נִדְרֵי, וֶאֱסָרֵי, וּשְבוּעֵי, וַחֲרָמֵי, וְקוֹנָמֵי, וְקִנוּסֵי, וְכִנוּיֵי, דִנְדַרְנָא, וּדְאִשְתַּבַּעְנָא, וּדְאַחֲרִמְנָא עַל נַפְשָׁתָנָא. •מִיוֹם כִּפּוּרִים שֶׁעָבַר עַד יוֹם כִּפּוּרִים זֶה, וּ־־• ♦מִיוֹם כִּפּוּרִם זֶה עַד יוֹם כִּפּוּרִים הַבָּא עָלֵינוּ לְטוֹבָה.♦ בְּכֻלְהוֹן אִחֲרַטְנָא בְהוֹן. כֻּלְהוֹן יְהוֹן שָׁרָן, שְׁבִיקין, שְׁבִיתִין, בְּטֵלִן וּמְבֻטָלִין, לָא שְׁרִירִין, וְלָא קַיָמִין. נִדְרָנָא לָא נִדְרֵי, וֶאֱסָרָנָא לָא אֱסָרֵי, וּשְׁבוּעָתָנָא לָא שְׁבוּעוֹת. All vows, and prohibitions, and oaths, and consecrations, and konams and konasi and synonymous terms, that we may vow, or swear, or consecrate, or prohibit upon ourselves, •from the previous Day of Atonement until this Day of Atonement and • ♦from this Day of Atonement until the [next] Day of Atonement that will come for our benefit.♦ Regarding all of them, we repudiate them. All of them are undone, abandoned, cancelled, null and void, not in force, and not in effect. Our vows are no longer vows, and our prohibitions are no longer prohibitions, and our oaths are no longer oaths. In the Italian and Romaniote rites, it is recited in Hebrew (Kol Nedarim, Hebrew: כל נדרים) instead of Aramaic. The original text of Kol Nidrei concludes: "as it says: 'May all the people of Israel be forgiven, including all the strangers who live in their midst, for all the people are in fault.'" In the Ashkenazic rite, the words 'as it says' were removed, so the verse became an independent recitation. The leader and the congregation recite this verse three times. Different regional traditions have woven it into the recitation in various ways. The leader then says: "O pardon the iniquities of this people, according to Thy abundant mercy, just as Thou forgave this people ever since they left Egypt." And then the leader and congregation say together three times, "The Lord said, 'I pardon them according to your words.'" (quoting ). The Torah scrolls are then put back in the Ark. In some communities there is a brief sermon at this point, and the Yom Kippur evening service begins. According to some Kol Nidre must be recited before sunset, as it is a form of hatarat nedarim (annulment of vows), which, according to halacha, should not be performed on major holidays (of which Yom Kippur is one).
Итальян және романоталық ырымдарда ол арамей тілінде емес, еврей тілінде (Kol Nedarim, Hebrew: כל נדרים) айтылады. "Кол нидрей" кітабының түпнұсқа мәтіні мынадай қорытындыға келеді: "Барлық Исраил халқы, сондай-ақ араларында тұрып жатқан жат жұрттықтар да кешірілсін, өйткені бүкіл халық кінәлі". Ашкеназдық ырымда "осындай" деген сөздер алынып тасталды, сондықтан аят өз бетінше айтылады. Бұл аятты жетекші мен қауым үш рет оқыды. Әр түрлі аймақтық дәстүрлер оны әртүрлі жолдармен оқуға енгізді. Сонда ол: "Осы халық Мысырдан шыққаннан бері Сен оларды кешіргендей, Сен де өз мейіріміңнің мол болғаны үшін осы халықтың күнәларын кешіре гөр", - деп жалбарынады. Содан кейін жетекші мен қауым үш рет: "Раббы былай деді...". Тора орамалары содан кейін Сандыққа қайта қойылады. Кейбір қауымдастарда осы сәтте қысқа уағыз айтылады, және Йом Кипур кешкі қызметі басталады. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Қол Нидре күн батқанға дейін оқылуы керек, өйткені ол hatarat nedarim (уәделерді жою) нысаны болып табылады, ал халаха бойынша, мұндай рәсімдер маңызды мерекелерде (Йом Кипур соның бірі) орындалмауы керек.
By the authority of the Heavenly Court and by authority of the court down here, by the permission of One Who Is Everywhere and by the permission of this holy congregation, we hold it lawful to pray with sinners. בישיבה של מעלה ובישיבה של מטה, על דעת המקום ברוך הוא ועל דעת הקהל הקדוש הזה אנו מתירין להתפלל את העבריינין. This invitation to outcasts is not specifically for Kol Nidre but for the whole of Yom Kippur, it being obvious that when even sinners join in repenting, the occasion is worthy of Divine clemency. The cantor then chants the passage beginning with the words Kol Nidre with its touching melodic phrases, and, in varying intensities from pianissimo (quiet) to fortissimo (loud), repeats twice (for a total of three iterations) lest a latecomer not hear them. The following provides the traditional Aramaic text, which (except for the one line connecting one Day of Atonement to another) is nearly identical in both Ashkenazi and Sefardic liturgies, with an English translation:
Aramaic Text English translationכָּל נִדְרֵי, וֶאֱסָרֵי, וּשְבוּעֵי, וַחֲרָמֵי, וְקוֹנָמֵי, וְקִנוּסֵי, וְכִנוּיֵי, דִנְדַרְנָא, וּדְאִשְתַּבַּעְנָא, וּדְאַחֲרִמְנָא עַל נַפְשָׁתָנָא. •מִיוֹם כִּפּוּרִים שֶׁעָבַר עַד יוֹם כִּפּוּרִים זֶה, וּ־־• ♦מִיוֹם כִּפּוּרִם זֶה עַד יוֹם כִּפּוּרִים הַבָּא עָלֵינוּ לְטוֹבָה.♦ בְּכֻלְהוֹן אִחֲרַטְנָא בְהוֹן. כֻּלְהוֹן יְהוֹן שָׁרָן, שְׁבִיקין, שְׁבִיתִין, בְּטֵלִן וּמְבֻטָלִין, לָא שְׁרִירִין, וְלָא קַיָמִין. נִדְרָנָא לָא נִדְרֵי, וֶאֱסָרָנָא לָא אֱסָרֵי, וּשְׁבוּעָתָנָא לָא שְׁבוּעוֹת. All vows, and prohibitions, and oaths, and consecrations, and konams and konasi and synonymous terms, that we may vow, or swear, or consecrate, or prohibit upon ourselves, •from the previous Day of Atonement until this Day of Atonement and • ♦from this Day of Atonement until the [next] Day of Atonement that will come for our benefit.♦ Regarding all of them, we repudiate them. All of them are undone, abandoned, cancelled, null and void, not in force, and not in effect. Our vows are no longer vows, and our prohibitions are no longer prohibitions, and our oaths are no longer oaths. In the Italian and Romaniote rites, it is recited in Hebrew (Kol Nedarim, Hebrew: כל נדרים) instead of Aramaic. The original text of Kol Nidrei concludes: "as it says: 'May all the people of Israel be forgiven, including all the strangers who live in their midst, for all the people are in fault.'" In the Ashkenazic rite, the words 'as it says' were removed, so the verse became an independent recitation. The leader and the congregation recite this verse three times. Different regional traditions have woven it into the recitation in various ways. The leader then says: "O pardon the iniquities of this people, according to Thy abundant mercy, just as Thou forgave this people ever since they left Egypt." And then the leader and congregation say together three times, "The Lord said, 'I pardon them according to your words.'" (quoting ). The Torah scrolls are then put back in the Ark. In some communities there is a brief sermon at this point, and the Yom Kippur evening service begins. According to some Kol Nidre must be recited before sunset, as it is a form of hatarat nedarim (annulment of vows), which, according to halacha, should not be performed on major holidays (of which Yom Kippur is one).
Шығуы мен тарихы
Декларацияның жасалған күні мен авторы белгісіз, бірақ ол Геон дәуірінде (589–1038 жж.) болған. Басым теория бойынша, ол еврейлердің қылыш ұшымен (христиандыққа немесе исламға) өтуге мәжбүр болған, қатты қуғын-сүргін кезінде және оның нәтижесінде пайда болды, ал Кол Нидре олардың еврейлік идентитігін осы конверсияны еврей қауымдастығының алдында жойылған деп есептеу арқылы қалпына келтірді. Ежелгі Израильде Құдайға уәде беруге бейімділік күшті болды; Торғай уәде берудің шектен шығуына қарсы ескерту жасау қажет деп тапты. Бір түсіндірмеде былай делінген: «Адамның берген антын бұзуы қорқынышты күнә болып саналады және даналар мұндай бұзушылықпен Сот күндеріне [Яғудағы Қасиетті күндер] жақындауды өте ауыр қылмыс деп санайды». Құдайға берілген, қандай да бір себеппен орындалмаған уәделер оларды бергендер үшін ауыр діни және моральдық қиындықтар туғызды; бұл оларды олардан құтылуға шын ниет білдірді. Сондықтан халаха уәдеден ('хаттарат недарим') босатуға рұқсат берді, оны бір жағынан ғалым немесе сарапшы, ал екінші жағынан үш еврей адамынан тұратын кеңес орындай алатын. Бұл рәсім Құдаймен татуласуды іздеген өтініш берушілердің алдыңғы Йом Кипур мен қазіргі аралықта Құдайға берген уәделері мен серттерін ресми түрде қайтарып алғанын жариялады; бұл рәсім оларды бастапқыда күшін жойды, олардың орнына Құдайдан кешірім сұрады. Бұл Амрам Гаонның Сидурында сақталған формуланың ескі мәтінімен сәйкес келеді.
Дұғаға қабылдау
Қасиетті жазба орындарының жазушылары ант беруге дайын болғандықтан және оларды оңай бұзғандықтан, караиттер раввиндік яһудилерге шабуыл жасауға мүмкіндік алды. Бұл геонимдерді (бұрынғы ортағасырлық Бабыл яһудилерінің басшыларын) уәде берудің күшін азайтуға итермелеген болуы мүмкін. Халакот Пешукот авторы Суралық Ехудай Гаон (760 ж.б.э.) анттар туралы Талмуд трактаты «Недаримді» зерттеуге тыйым салды. Осылайша «Кол Нидре» екі Бабыл академиясында да беделсіз қалды және олар оны қабылдамады. Амрам Гаон «Сидур» басылымында «Кол Нидрені» оқу әдетін ақымақтық деп атайды («минхаг шетут»). Алайда, басқалардың айтуынша, еврейлердің тараған жерлерінде осы формуланы оқу қалыпты жағдай еді, және Амрамның «Сидурынан» бұл әдіс оның заманында (9 ғасыр) Испанияда кеңінен қолданылғаны анық көрінеді. Бірақ геондық тәжірибеде «Кол Нидрені» оқымау ұзақ жылдар бойы сақталды; ол ешқашан Каталония немесе Алжир ритуалдарында, сондай-ақ Карпентрас немесе Авиньон француз аймақтарында қабылданбады. Бір кезде «Кол Нидре» испандық «маррандар» – христиан дініне мәжбүрлеп көшкен, бірақ құпия түрде алғашқы сенімдерін сақтаған яһудилер құрастырған деген пікір кең тараған еді. Бұл ойдың дұрыс еместігі дәлелденді, себебі дұға осы дәуірден (шамамен 15 ғасыр) көп ғасырлар бұрын пайда болған. Дегенмен, бұл дұғаны маррандар қолданған және оның үлкен маңызы мен кең қолданылуы осы қуғын-сүргіннен туындауы мүмкін. «Кол Нидре» Испания инквизициясынан бұрын пайда болғандықтан, ол Испаниядағы вестготтар кезеңінде (7 ғасыр) басталуы мүмкін деп болжанды, бірақ бұл теорияның елеулі кемшіліктері бар, мысалы, оны бүкіл әлемдегі еврей қауымдастықтары қабылдады, тіпті мұндай қуғын-сүргінді бастан өткермеген литургиялық қауымдастықтарда да. Мүмкін, ол Талмудтағы ант беруден сақтану туралы нұсқаулардан шабыттанған болуы мүмкін. «Кол Нидре» үшін мүлдем басқа себепті Зохар ұсынды; Құдай еврей халқына олардың күнәлары үшін қорқынышты жазалар жариялаған және уәде берген, бірақ біз «Кол Нидре» арқылы өз уәделерімізден босатыла алатынымызды көрсету арқылы Құдайды да өз уәделерін бұзуға көндіруге үміттенеміз. «Орот Сефард Махзорында» айтылғандай: қасиетті Зохар бойынша, «Кол Нидре» Йом Кипур күні оқылады, өйткені кейде Көк үкімі «бекітілген жарлық» ретінде түседі, оны әдетте жоюға болмайды. Осы уақытта «Кол Нидре» анттарын жоюды айту арқылы біз Құдайдан бізді күтіп тұрған жағымсыз үкімдерді жою арқылы бізге жақсылық жасауын сұраймыз, тіпті біз мұндай жоюға лайық болмасақ та.
Қиямет күніне арналған құлшылықтарға қабылдау
Бастапқыда анттарды жою рәсімі Рош Хашанада, Яңа жылда, Йом Кипурға он күн бұрын орындалатын. Талмудта былай делінген: «Кімде-кім бір жылдық уәделерін бұзғысы келсе, Рош Хашана күні тұрып, «Келесі жылға беретін уәделерімнің бәрі жойылсын!» деп жариялауы керек». Шындығында, Рош Хашанадан бір күн бұрын (өйткені қасиетті күні мұндай істер жасалмайды) «хатарарат недарим» (анттарды жою) деп аталатын рәсім бар. Онда адам үш судьядан тұратын сот алдына келіп, «Кол Нидрейден» мүлдем өзгеше еврей тіліндегі формуланы оқып, барлық уәделерін жоюды сұрайды. Демек, «Кол Нидрей» туғанға дейін Рош Хашанаға арналған тиісті рәсім болған. «Кол Нидрей» Йом Кипурдың діни қызметіне Рош Хашанадан он күн өткен соң қосылған деп есептеледі, себебі бұл қызмет әлдеқайда салтанатты, өйткені Йом Кипур толығымен тәубе мен өкініш тақырыбына бағытталған, және (Рош Хашананың маңыздылығына қарамастан) Йом Кипурға көбірек адамдар қатысады, сондай-ақ, мүмкін, Йом Кипурдың өзі Киелі кітапта Рош Хашана деп аталған (Езекиел 40:1). Мұндай себептерді Ашер бен Иехиел (14 ғасырдың басында) және басқалар да атап көрсеткен. Анттарды жою рәсімі Йом Кипурдың басында немесе қайта орындалуы мүмкін, себебі Рош Хашана мен Йом Кипур арасындағы он күндік аралықта жаңа уәде беру қаупін азайту үшін, және Рош Хашананың құрғақ заңгерлік мәлімдемесінен гөрі, «Кол Нидрей» Йом Кипурдың тақырыбын белгілейтін өкініштің эмоционалдық көрінісін қамтиды.
Күнәкарларға кешірім беру
Кол нидрмен бірге тағы бір әдет пайда болды: Кол нидр алдында жоғарыда аталған «Би ешива шель ма’алах» (Жас аспан сотының өкілеттігімен) формуласын оқу, ол жоғарыда аударылған және Заңды бұзушыларға немесе тыйым салынғандарға «қауыммен бірге дұға етуге» немесе басқа нұсқа бойынша қауымға «Заңды бұзушылармен бірге дұға етуге» рұқсат береді. Бұл қосымша Ротенбургтің Мейріне (1293 ж. қайтыс болды) қатысты, кейіннен Майнц раввині Якоб бен Мозе Моэлин, «Махарил» (1427 ж. қайтыс болды) бекітті және Талмудтың «Күнәкарлар қатыспаса, ондағы ораза [жарамды] ораза саналмайды» деген үйретілімімен негізделді. Бұл әдет Германиядан Францияның оңтүстігіне, Испанияға, Грекияға және, мүмкін, солтүстік Францияға тарады, содан кейін кеңінен қабылданып, қолданылды. Кол нидрдің бастапқыда христиандық немесе мұсылмандық қуғын-сүргінмен күресу механизмі ретінде емес, керісінше, күнәкарларды (аваряним) қауымның дұғаларына шақыру арқылы оларды қайта оралуға шақыруға немесе кем дегенде оларды толығымен жоғалтудан сақтауға бағытталған әрекет ретінде пайда болғаны болжамдалады. Соңғы сөз (העבריינים), әдетте күнәкарлар немесе заң бұзушылар деп аударылады, Талмудта діннен тайғандар немесе жолдан жаңылғандар үшін қолданылады, ал Талмуд Йерушальмиде осыдан да жаман нәрсені білдіретін, қайта-қайта заң бұзушы ретінде қолданылады, атап айтқанда, оның жасаған қылмыстары соншалықты ауыр болғандықтан, оны еврей қауымы енді танымайды. Оларды Йом Кипур қызметіне қабылдау – уақытша шара ғана, бұл олардың күнәларын кешіруге немесе оларды қауымға қайта қосуға бағытталмайды.
Кол Нидредің өткеннен болашаққа ауысуы
Кол-Нидре сөздерінің маңызды өзгерісін Рашидің күйеу баласы, раввин Меир бен Самуил (12 ғасырдың басында) жасады. Ол бастапқы фразаны "соңғы Күн кешіруден осы күнге дейін" дегеннен "осы Күн кешіруден келесі күнге дейін" деп өзгертті. Осылайша, босату a posteriori емес, өткен жылғы орындалмаған міндеттемелерге қатысты емес, априори болды, яғни келесі жылы орындай алмауы мүмкін немесе ұмытып қалуы мүмкін анттарға қатысты. Мэйр бен Самуил сондай-ақ "біз олардың барлығына өкінеміз" деген сөздерді қосты, себебі шынайы өкіну – босатудың шарты. Бұл өзгерістің себептері антты кері қайтарудың "ex post facto" мәнінің болмауы және ешкім өзіне үш кісіден тұратын кеңес немесе құзыретті судья ғана бере алатын босату бере алмайтыны болды. Сонымен қатар, Талмудта анттарды жою туралы талқылауда болашақта берілетін анттарды жоққа шығару туралы сөз болады. Соңғысы, адам бұрынғы Күн кешіруден берген анттарын орындамай қайтыс болуы мүмкін еді, сондықтан осы анттарды алдын ала жою, оның өлімінде орындалмаған анттардың салмағын азайтуға мүмкіндік береді. Алайда, бұл өзгерістің себебін түсіндіргені – оның әкесі жасаған өзгерісті есепке алған Раббину Там болды, ол, жоғарыда айтылғандай, етістіктердің толық уақытын ("біз ант бердік", "ант етік", т.б.) кемелсіз уақытқа өзгертуге тырысты. Ескі мәтін тым терең бойға сіңгендіктен, немесе Раббину Там бұл сөздік формаларды дәйекті және грамматикалық тұрғыдан түземегендіктен, ескі толық формалар әлі де формуланың басында сақталып қалды, бірақ оларға болашақ мағына берілді. Исак ибн Ғайяттың пікірін қолдаған Мейр бен Самуил жасаған өзгеріс неміс, солтүстік француз және поляк салтында, сондай-ақ оларға тәуелді салтында қабылданды, бірақ испан, рим және провансаль салтында қабылданбады. Сондықтан ескі нұсқа әдетте "сефард" деп аталады. Ескі және жаңа нұсқалар кейде қатар кездеседі. Кол Нидрейді үш рет оқу дәстүрлі болғандықтан, кейбір сефард қауымдары, тіпті кейбір ашкеназ қауымдары (әсіресе Израильде) екі нұсқаны да оқуға тырысады (әдетте алдыңғы екі ретте алдыңғы Йом Кипурды, ал үшінші ретте келесі Йом Кипурды еске алады).
Тіл
Амрам Гаонның Сидурінде (9 ғасыр; 1865 жылы Варшавада басылған, 47-бет) және Рим Махзорында (шамамен 1486 жыл; 1541 жылы 232б., 63-бетте басылған) Kol Nidrei еврей тілінде жазылған, сондықтан Kol Nedarim сөздерімен басталады. Еврей тіліндегі екі нұсқа да өткен жылғы берілген уәделер туралы айтады, алдағы жылға берілген уәделер емес. Екі еврей нұсқасы да бір-бірінен сәл өзгеше. Амрамның нұсқасы, көрінетін болса, дауыс белгілерімен жазылмаған, бірақ Бірнбаумда Амрамның еврей нұсқасының дауыс белгілері қойылған нұсқасы келтірілген. Амрамның еврей нұсқасы Балқан (романиот) және итальян діни рәсімдерінде қолданылады. Ал Ашкеназ және Сефард діни рәсімдері Раббину Тамның арамей мәтінін қабылдады. Сандар кітабының 15:26 аятынан бұрын айтылатын «Қызметшің Мұсаның заңдарында жазылғандай» деген сөздер Ротенбургтік Меирмен алынып тасталды. Арамей тілін жақсы білетін ғалымдар Kol Nidre мәтінінде грамматикалық қателер бар екенін айтты; алайда, түзетулер енгізуге жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды, себебі өзгерістер дәстүрлі және көпке ұнаған әуенмен үйлеспеді.
Айтуға арналған әдіс
Хәззанның (кантордың) «Кол нидрейді» қалай оқу керектігі туралы Махзор Витрий (12 ғасырдың басында) былай дейді: «Бірінші рет ол оны патша сарайына кіруге тартынған, жақындаудан қорқып, сыйлық сұрағандай өте жұмсақ айтуға тиіс; екінші рет сәл дауыстап айтуы мүмкін; үшінші рет одан да қаттырақ айтуы керек, сарайда тұрып, патшаға дос ретінде жақындауға үйренген адам сияқты». Дегенмен, «Ақдамут» авторы, Вормстың раввині Мейер бен Ицхак (11 ғасыр) оны тек екі рет оқыған, Алеппо қауымы жеті рет оқыған, ал Махарил (1427 жылы қайтыс болған) кешіккендер естисін деп, әртүрлі әуендермен қайта-қайта оқыған. «Кол нидрей» үшін Тора кітаптарының саны әртүрлі дәстүрлерге қарай өзгерген. Франкфурт дәстүрі бойынша Тора кітабы шығарылмайды; басқа жерлерде біреу, екеу, үшеу, жеті немесе синагогтағы барлық кітаптар шығарылады. Шығарылған алғашқы Тора кітабы «Сефер Кол Нидрей» деп аталады. «Кол нидрей» Йом Кипурдың әрбір дұға кітабында басылғанмен, оны Йом Кипурдың басталуы деп есептесе де, бұл анттарды өткен жылдан жою туралы пікірге сәйкес, Йом Кипур басталғанға дейін оқылуы керек, себебі мұндай заңдық мәселелер қасиетті күні шешілмейді. «Кол нидрейді» күн батқанға дейін оқу керек, себебі сенім сертін бұзуға рұхсат демалыс күні немесе мереке күнінде болмайды, егер серт осы күндердің бірін көрсетпесе. Алайда, кейбір қауымдар (көрінетіндей, сефардтар және азшылықтағылар) «Кол нидрейді» оқу алдында Йом Кипур ресми түрде басталатын түнге дейін күтуді дұрыс деп санайды. Қауымдағы ер адамдар дұғаға арналған шаль киеді, бұл жыл бойы кешкі уақытта киетін сирек мүмкіндіктердің бірі. Көптеген қауымдарда келісімге келгендей көрінеді: «Кол нидрей» күн батқанға дейін басталады, сондықтан соңғы қайталануы аяқталған кезде түн басталған немесе басталуға айналған болады.
Талдау
Бұл рәсім арқылы жойылған анттар мен уәделер шектеулі санатқа жатады. ArtScroll Mahzor былай түсіндіреді: "Кейбір адамдардың арасында қауіпті және жаңылыс түсінік бар: Кол Нидрей антты жою – өткен немесе болашақ – адамдарға өз сөздерін бұзуға немесе заңдық күші жоқ жалған уәде беруге құқық береді деп есептейді. Бұл дұрыс емес. Кол Нидрей жарияланымы тек адамның өз еркімен берген анттарын ғана жоя алады. Бұл антты басқа біреу немесе сот жүргізген антқа әсер етпейді. Сонымен қатар, болашақ анттардың жойылуы тек қана егер адам ант бергенде бұрынғы Кол Нидрей жарияланымын еске алмаса ғана күшіне енеді. Бірақ егер ол ант бергенде Кол Нидрейді ойша ұстаса – яғни, ант бергенде ашық түрде адал болмаса – онда ант толық күшінде болады". Одан әрі, Париждегі раввин Йехиел 1240 жылы Франция патшасы мен патшайымы алдында өткен таласта былай деді: "Адамдар қасақана ант бұзып, күнә жасамас үшін, тек қателікпен бұзылған анттар ғана жойылады". Филип Бирнбаум өзінің "Махзор" басылымында осы мәтінге түсіндіріп былай дейді: "Бұл тек жеке адамның өзіне берген антына қатысты, онда басқа адамдардың немесе мүдделердің қатысы жоқ. Мәтіннен басқаларға берген уәделер мен міндеттемелер жоқ екені анық көрінеді. Бірақ, кейбір адамдар бұл формуланың арқасында барлық анттары мен серттері жойылады деп жаңылысқан. Он бірінші ғасырда раввин Мейр бен Самуил (Рашидің күйеу баласы) Кол Нидрейдің бастапқы мәтінін өзгертіп, оны өткенге емес, болашаққа – яғни, келесі жылға орындай алмауы мүмкін анттарға қатысты қолданды". Бұл – Нусах Ашкеназ нұсқасы, ал Нусах Сефард нұсқасы әлі де өткен жылға сілтеме жасайды. Дегенмен, The Complete ArtScroll Machzor, Yom Kippur, Nusach Sefard болашақ пен өткен жылды жақша ішінде біріктірген. Кол Нидрей – дұға емес, ол Құдайға тілек білдірмейді және оған жолдама бермейді, керісінше, Йом Кипур дұғалары басталғанға дейін жасалатын заңгерлік жарияланым. Ол заң бойынша үш адамнан тұратын трибуналды қажет етеді, рәсім күн батқанға дейін басталады және жарияланым үш рет оқылады.
Антисемиттер қолдануы
Яһуди еместер "Кол нидрей" дұғасын яһудилердің берген антына сенуге болмайды деген пікірді дәлелдеу үшін пайдаланған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл айыптау жиі қайталанып, тұрақты түрде айтылғандықтан, көптеген яһуди емес заң шығарушылар яһудилерге ерекше ант беру рәсімін қажет деп санады ("Oath More Judaico"), ал көптеген судьялар оларға қосымша ант беруге рұқсат бермей, қарсылықтарын негізінен осы дұғаға байланыстырды. 1240 жылы Парижте өткен пікірсайыста Париждің Ехиелі Кол Нидрейді осы айыптаулардан қорғауға міндетті болды. Профессор Исмар Эльбоген яһудилік литургияны зерттеуде былай деді: "[Кол нидрей]" мәтіні ғасырлар бойы яһудилерге қарсы көптеген негізсіз айыптауларды тудырғандығы белгілі. Бірақ көздерде моральдық тұрғыдан кінәлі түсіндірулерге тап болмайсыз, себебі [раббилердің] басшылары бірауыздан мәтіннің тек адамның өзіне алған міндеттемелерін немесе қауымның діни ережелерін сақтауға байланысты міндеттемелерді қарастыратынын мойындайды.
Яһудилердің қарсылығы
Бес геоним (ортағасырлық Вавилон яһудилерінің раввиндік басшылары) қарсы болды, ал тек біреуі осы формуланы оқуды қолдады. Саадия Гаон (10 ғасырдың басында) оны дін қуғыны кезінде синагогта қауымнан мәжбүрлеп алынған серттермен шектеуді қалады және "Кол Нидре" жеке адамның жыл ішінде берген серттерінен босатпайды деп нақты айтты. Орта ғасырларда оған қарсы болған танымал тұлғалардың ішінде Йом Тов Асевилли ("Ритва", шамамен 1330 ж.); Исаак бен Шешет ("Риваш", 1406 ж. қайтыс болған); Кол Бо авторы (15 ғасыр); және Моденалық Леон (1648 ж. қайтыс болған) бар. Бұған қоса, дерлік барлық басылған мачзорларда "Кол Нидре" туралы жоғарыда аталған шектеулі мағынада түсіндірмелер мен әңгімелер кездеседі.
19 ғасырдағы реформа
Көптеген ғасырлар бойы "Кол Нидрейге" қарсы айтылған көптеген айыптаулар мен шағымдарға көніп, 1844 жылы Брансвик қаласында өткен раввиндер конференциясы бір ауыздан формуланың қажетті емес екендігіне және конвенция мүшелері оның жылдам жойылуын қамтамасыз ету үшін бар ықпалын жұмсауы керек екендігіне келісті. Конференция шешімін Батыс Еуропаның көптеген қауымдары мен Американың барлық реформалық иудаизм қауымдары қабылдады. Олар әуенін сақтап, формуланың орнына неміс тіліндегі ән немесе еврей псальмы (әсіресе 130-шы псалм) немесе ескі мәтінді "Израиль ұлдарының Сенізге берген уәделерінің бәрі де қабыл болсын, О, Раббым, олар барлық жүректерімен Сенізге қайта оралады, және осы Күнәтар күнінен бастап келесі күнге дейін" деген сөздерге ауыстырды. Әрине, бұл жаңалыққа қарсы шыққан көптеген ортодоксалдық оппозиция болды, олардың ішінде "Исраилит" журналының редакторы М. Леман ерекше көзге түсті. 1961 жылы "Кол Нидрей" толық арамей мәтінімен реформалық құлшылыққа қайта оралды, себебі оның эмоционалдық тартымдылығы өте күшті болды. Реконструкционист яһудилер арасында ол қысқа мерзімге құлшылықтан алынып, кейін қайта қосылды, бірақ мәтіні сәл өңделді, ол тек "бізді ренжіткендерден алыстауға немесе бізді ашуландырғандарға қиындық тудыруға" қатысты уәделермен ғана шектелді. XIX ғасырдың басқа уақыттары мен жерлерінде жиі айтылғандай, "Кол Нидрейде" тек ерікті түрде қабылданған және Құдай алдында берілген уәделер мен міндеттемелер ғана еске алынады, осылайша олардың мазмұны тек діни сипатта болады; бірақ басқа адамдарға немесе діни емес қатынастарға қатысты міндеттемелер мүлдем қамтылмайды. 1844 жылға дейін кейбір раввиндер мен қауымдар (барлығы да либералды емес) "Кол Нидрейді" оқуды тоқтатқан: Ол 1817 жылғы Берлин дұғалық кітабында, 1819 және 1841 жылғы Гамбург дұғалық кітабында кездеспейді, ал жаңаша ортодоксияның белгілі негізін қалаушысы, раввин Самсон Рафаэль Хирш, оны Йом Кипур күнінде кем дегенде екі рет оқымаған. 1840 жылы раввин Леопольд Штайн (кейіннен Франкфурт-на-Майн раввині болған) дәстүрлі дұғаларға қосымша немесе балама ретінде ұсынылған неміс тіліндегі дұғалар мен әнұрандар жинағын жариялады, ал "Кол Нидрейге" балама ретінде "О Tag des Herrn!" (О, Иеміздің күні!) әнін ұсынды; ол ұзын түсіндірме қосты, онда "Бір нәрсе анық және ешкім жоққа шығара алмайды, [Кол Нидрей] формуласы барлық күндердің ең қасиеттісін бастауға ешқандай сәйкес келмейді және ол жоғары Күннің қарсаңынан гөрі кез келген жағдайға көбірек сәйкес келеді" делінген. Штайннің әнұранының "Ой, Құдай күні" деген ағылшынша аудармасы Америкалық реформалық Одақтың Дұға кітабында (1945 және 1963) "Кол Нидрейдің" орнына қолданылды. 1894 жылғы Одақтың Дұға кітабында ағылшынша аудармасы сәл өзгеше болды, бірақ сол кезден бастап 1945 жылға дейінгі кейбір басылымдарда кемшіліктер болды және қателікпен "Күнәтар күнінің" қарсаңындағы көптеген беттер (оның ішінде осы бет) алынып тасталды, бірақ "Кол Нидрей" кейінгі дұғалық кітаптарда реформалық құлшылыққа қайта оралды. Кейбір еврей жазушыларының пікірінше, "Кол Нидрейдің" діни беделін сақтаудағы басты фактор - оның қайғылы әуені.
Ашкенази әуендері
Бір тарихқа қатысы жоқ аңыз бойынша, Кол Нидре әуені Мұса Синай тауынан түскеннен бері өзгермеген делінеді. 17 ғасырдың басында Левуш атанған Прагалық раввин Мордехай Яффе, барлық канторлар Кол Нидре үшін дәстүрлі әуенді білетінін айтқан. Яффе, шындығында, осы әуенге кеңінен орындалуы мен берік ұстануы сөздерді түзетуге жасаған тырыстықтарына кедергі келтіріп отырғанына шағымданыпты. Дегенмен, әуен нотадан нотаға бірдей орындалатын екі синагог табылмауы мүмкін. Расында, нұсқаларды жан-жақты қарастырғанда, әуеннің бірінші бөлігінде ғана маңызды келісім байқалады, ал қалған бөлімдерде үлкен әртүрліліктер кездеседі. Алайда, бұл айырмашылықтар радикалды емес, және бір авторға емес, көптеген адамдар кезегімен құрастырып, жетілдіріп, одан кейін әртүрлі дәстүр желілері арқылы жеткізген туындының ерекшелігі. Олардың барлығында хаззанаттың рапсодиялық әдісі сақталған. Ашкеназдық Кол Нидрейдің музыкалық құрылымы қарапайым негізге құрылған, әуен қарапайым ән мен бай безендірудің үйлесімінен тұрады. Кол Нидренің басталуы – католик әншілерінің «пневма», яғни жан тынысы деп атаған нәрсесі. Алғашқы сөздерді монотонды немесе таныс сөздермен жариялаудың орнына, Оңтүстік Германияның хаззандары ұзақ, қайғылы үнді бастады, ол төменгі нотаға түсіп, қайта көтерілді, егер дін қызметшісі Күнәнің кешірілу күнін бастамас бұрын, тек ағылап жылау мен зарлауға мүмкіндік болса.
Христиандық әнге ұқсастықтар
XIX ғасырдың пианині Эмиль Бреслауэр осы үлгілердің Бетховеннің C диез минор квартетінің алтыншы бөлімінің алғашқы бес тактысымен ұқсастығына алғашқылардың бірі болып назар аударды, op. 131, "adagio quasi un poco andante". Ескі бір сәйкестік Кол Нидренің негізгі элементінің қайдан пайда болғанын көрсетеді. Сарум және Ратисбон антифонарияларында (немесе Рим-католик әдебиеттерінде) григориандық режимде берілген пневма (немесе "d" - "d" ["re" - "re"] табиғи гаммадағы ноталар) еврей әуенінің барлық түрлерінде басым болатын фигураны дерлік толықтай көрсетеді және бір сүйікті үлгіні одан да жақын үйлесіммен қайталайды. Бұл фразалардың бастапқы үлгісі – қазіргі Кол Нидре нұсқаларында әр сөйлемнің басында жиі қайталанатын әуен. Шындығында, мұндай үлгілік фраза итальяндық дәстүрде мәтіннің алғашқы сөйлемінде бес рет тікелей қайталанады, ал "nidrana lo nidre" сөздерінен бастап төрт рет қайталанады. Солтүстік дәстүрлері мұндай жағдайларда екінші шіркеулік режимдегі оның толықтыруын пайдалануға бейім, ол негізгі "re" нотасынан жоғары да, төмен де кеңейеді. Бұл үлгінің екі түрі де, әрине, ерте ортағасырлық кезеңде, XI ғасырға дейін пайда болған болуы керек, сол кезде Санкт-Галл ән мектебінің практикасы мен теориясы, осындай типтік өрнектерді жасаған, Кол Нидре әуені қалыптасқан Франция және Германия жерлеріндегі барлық музыкаға әсер еткен. Осылайша, ғасырлар бұрын Рейн өңіріндегі яһудилердің күнделікті естіген, діни де, діни емес музыкада да қолданылған, ең танымал григориандық режимдегі әдеттегі фраза Кол Нидрейді оқуға лайықты деп есептелді, ал кейін оған орындаушының талғамы мен қабілетіне байланысты кіріспе интонация қосылды. Көп рет қайталанған бұл орталық фразаның фигурасы кейде гамманың жоғарырақ сатысында, кейде төменгі сатысында орындалды. Содан кейін олар байланысты; және осылайша мелодияның ортаңғы бөлігі бірте-бірте қазіргі формаларға айналды.
Басқа музыкалық шығармаларға шабыт
Бұл дұға мен оның әуені көптеген классикалық музыка туындыларының негізі болды, оның ішінде Арнольд Шенбергтің осы дұғаға жасаған музыкалық қойылымы, Макс Брухтың соло виолончель және оркестрге арналған шығармасы, Эмиль фон Резничек оркестр үшін симфониялық вариациялары, Джон Зорнның саптық квартеті және тағы да басқалары. Electric Prunes тобының "Release of An Oath" альбомы, "The Kol Nidre" деп аталатын және осы атаумен танылатын, оның бірінші және мазмұны жағынан ең маңызды трегінің атымен аталған, христиан және еврей діни рәсімдерінің үйлесіміне негізделген.
Танымал мәдениет
Композитор және виолончельші Аугуст ван Биен 1908 жыл шамасында белгісіз пианистпен бірге Kol Nidre-дің өзінің әдестемесін жазды. Комедияшы Льюис Блэк кейбір өнернамаларында және өзінің "Ештеңе қасиетті емес" атты тұңғыш кітабында Kol Nidre туралы жиі айтады, оны жазылған ең қорқынышты музыка туындысы деп сипаттайды және Альфред Хичкоктің барлық музыкалық қосымшаларына осы туынды шабыт берген болуы мүмкін деп санайды. Kol Nidre Самсон Рафаэльсонның бастапқыда жазған "Джаз әншісі" пьесасының бірнеше фильм және теледидар бейімдемелерінде маңызды рөл атқарады. 1927 жылғы фильмде бұл әнді танымал еврей артисі Ал Джолсон орындайды. 1952 жылғы фильмде оны шын мәнінде ливандық тегі бар, сенімді христиан болған Дэнни Томас орындайды. 1959 жылғы теледидарлық нұсқасында әнді еврей комедияшысы Джерри Льюис орындайды. Еврей поп-эстрада әншісі Нил Даймонд 1980 жылғы фильмде осы әнді орындайды.