Кіріспе

12 ғасыр Англо-нормандық Йорк архиепискобы

Бұл бетте Йорк архиепискобы болған Баеуский Терстан (1070 – 1140) туралы. Қаендік Турстан шамамен 1077 жылы Гластонберидің алғашқы норман аббаты болды. Баеуский Турстан немесе Турстин (шамамен 1070 – 6 ақпан 1140) – ортағасырлық Йорк архиепискобы, дін қызметкерінің ұлы. Ол 1114 жылы Йорк кафедрасына сайланғанға дейін Англия корольдері Вильгельм II және Генрих I-ге қызмет етті. Сайланғаннан кейін, оның қасиеттілікке бекітілуі бес жылға кейінге шегерілді, ол Кентербери архиепискобының Йорк үстінен билік орнату әрекеттеріне қарсы күресті. Ақырында, оны папа қасиеттілікке бекітіп, Англияға оралуға рұқсат берді. Архиепископ болып қызмет еткен кезінде ол өзінің провинциясына екі жаңа суфраган епископын қосты. Генрих I қайтыс болғанда, Турстан Генрихтің жүрегінен туған немересі Блуалық Стефанды патша ретінде қолдады. Турстан сонымен қатар Англияның солтүстік бөлігін шотландтардың шапқыншылығынан қорғады, 1138 жылғы Стандарт шайқасында ағылшын әскерін ұйымдастыруда басты рөл атқарды. Өліміне аз уақыт қалғанда Турстан лауазымынан бас тартып, клюнийлік монахтың киімін киді.

Ерте өмір

Турстан Лондондағы Сент-Полс шіркеуінің каноны Ангер, Аугер немесе Ансгардың ұлы болды. Ангердің тағы бір ұлы Ауден кейін Эврэ епископы болды. Турстанның анасы Попелина еді, ол Нормандияның Бессин аймағынан шыққан. 1104 жылға дейін Лондон епискобы Морис оның әкесіне Кантлерс пребендін сыйлады, содан кейін отбасы Англияға көшті. Мансабының басында Турстан Лондон епархиясында Consumpta per mare пребендісін иеленді және Уильям Руфус пен Генрих I-ге патшалық хатшы ретінде қызмет етті. Турстан мансабының алғашқы кезеңінде Клюниге сапар шекті, онда өмірінің соңында клюнийлік монах болуға уәде берді. 1114 жылдың тамыз айында Генрих Турстанды Йорк архиепископы етіп сайлауға қол жеткізді. Ол 1114 жылдың желтоқсанында диакенге, ал 1115 жылдың 6 маусымында дін қызметкеріне тоғыстырылды.

Дау-жанжал және жер аударылу

Кентербери архиепископы Ральф д’Эскур, егер архиепископ оңтүстік кафедраға бағынышты екенін мойындамаса, Турстанды қасиеттілікке бекітуден бас тартты. Турстан мұндай міндеттеме беруден бас тартты және Рим папасы Паскаль II-ге кеңес алу үшін Римге баруға рұқсат сұрады. Генрих I оған сапарға рұқсат бермеді, бірақ Турстанның тікелей өтініші болмаса да, Паскаль Кентербериге қарсы шешім қабылдады. 1116 жылы Солсбери соборында ағылшын корольі Турстанға Кентербериге бағынуға бұйрық берді, бірақ оның орнына Турстан архиепископтықтан бас тартты. Соборға жол тартқанда, Турстан Паскаль II-ден Йоркқа қолдау білдіретін және оны бағынышсыз қасиеттілікке бекітуді бұйрықтайтын хаттар алды. Папа Ральф д’Эскурге де ұқсас хаттар жіберіп, оған Кентербери архиепископы ретінде Турстанды қасиеттілікке бекітуді бұйырды. Хаттар жарияланғаннан кейін Турстанның отставкасы ескерілмеді және ол архиепископ сайланған болып саналды. Каликст бұрын Генрихке Турстанды корольдың рұқсатысыз қасиеттілікке бекітпейтінін уәде берген еді, бірақ рұқсат әлі берілмеген. Ол 1121 жылдың басында Англияға қайтарылды. Турстан Галлоуэй діни округін қайта жандандыруға қол жеткізді. 1133 жылы Турстан, жаңа діни округ құруға папалық рұқсат алғаннан кейін, Этельвольдты жаңа Карлайл діни округінің алғашқы епископы етіп қасиеттілікке бекітті. Папаның бұл шешімі Кентербери ұсынған құжаттардың жалған екеніне негізделген. Генрих I 1135 жылы қайтыс болғаннан кейін Турстан король Стефанды қолдады және Вестминстерде өткен Пасхада Стефанның алғашқы сотында болды. 1138 жылы Турстан Англия мен Шотландия арасында Роксбургтағы келісімге келісті. 1138 жылдың 22 тамызында Нортхеллтонның жанында шотландтарды жеңген армияны жинаған – Турстан болды. Турстан шайқасқа тікелей қатыспады, бірақ ол кеме мачтасын көлікке орнатып, Йорк қасиетті Петрі, Беверли қасиетті Жоаны және Рипон қасиетті Уилфридтің туларын мачтаға ілді, соның арқасында шайқасқа есім қойылды. Шотландтар Генрих I-нің қызы және Стефанның таққа талас жасаған қарсыласы император Матильдаға көмектесу үшін басып кірді. 1140 жылдың 21 қаңтарында Турстан архиепископтықтан бас тартып, Понтефракттағы Клюнийліктер орденіне қосылды.

Мұра

Турстан өзінің епархиясындағы көптеген шіркеулерге жер берді және бірнеше діни орындарды құрды. 1125 және 1133 жылдар аралығында Санкт-Клемент шіркеуін құрғанда Йоркширдегі алғашқы қатындар монастырының негізін қалады. Ол Уитби аббаттығына паптық қорғау құқығын алып берді, сондай-ақ өзінің жеңілдігін де сыйлады. Ол Цистерциандық Фонтен аббаттығының құрылысына да көмектесті, Турстан Маркиаттық Кристинаның мансабында бірнеше рет көмектесті және оны өзінің Санкт-Клемент негізінің алғашқы приорессасы болуға көндіруге тырысты. Ол Йорктегі өзінің ізашары құрған Августиндік Хексем монастырының меценаты болды, сондай-ақ тағы бір Августин орыны – Бридлингтон монастырының негізін қалауға көмектесті. Ол шын ниетпен реформатор болды және лайықсыз адамдардың епископтыққа сайлануына қарсы болды. Рим папасы Иннокентий II Анзельмді Санкт-Сабадан Лондон епископы етіп тағайындау туралы Турстанның пікірін сұрағанда, ол: «Егер біз оның өмірін және беделін ескерсек, оны Лондон епископы етіп көтеруден гөрі аббаттығынан шеттетуіміз дұрыс болар еді», – деп жауап берді. Анзельм епископ ретінде бекітілмеді. Турстанның туысы Осберт де Байо болды, ол Йоркте архидиакон болды және 1154 жылы Турстанның Йорктегі ізбасарларының бірі Уильямды өлтірді деген айып тақты.