Кіріспе
Просопон - христиан теологиясында құдайлық тұлға ұғымына арнап қолданылатын теологиялық термин. Бұл термин христиандық триадологияда (Үштік туралы зерттеу) және христологияда ерекше мәнге ие. Ағылшын тілінде просопон формасы негізінен теология, философия немесе дін тарихымен байланысты ғылыми еңбектерде қолданылады, сонымен қатар ол әдетте адам ретінде аударылады, ғылыми немесе ғылыми емес жазбаларда. Прозопон терминін ұқсас теологиялық ұғымдарға қатысты, бірақ мағынасы жағынан ерекшеленетін гипостаз терминімен шатастыруға болмайды. Батыс христиан дінінде дәстүрлі түрде қолданылатын просопон үшін латынша термин, және ағылшынша адам термині алынған, бұл персона.
Prosopon is a theological term used in Christian theology as designation for the concept of a divine person. The term has a particular significance in Christian triadology (study of the Trinity), and also in Christology. In English language, the form prosopon is used mainly in scholarly works, related to theology, philosophy or history of religion, while it is also commonly translated as person, both in scholarly or non scholarly writings. The term prosopon should not be confused with the term hypostasis, which is related to similar theological concepts, but differs in meaning. The Latin term for prosopon, traditionally used in Western Christianity, and from which the English term person is derived, is persona.
Шолу
Ежелгі грек тілінде просопон деген термин бастапқыда адамның "бетін" немесе "бұлақ" дегенді білдірген. Осы мағынада, ол грек театрында қолданылған, өйткені актерлер сахнада белгілі бір маска киіп, көрерменге өздерінің мінез-құлқы мен эмоциялық күйін көрсету үшін. Просопон термині Үштік ілімінің дамуында маңызды болды. Бұл мәселе көптеген теологиялық пікірталастар мен дау-дамайлардың тақырыбы болды, әсіресе христиан тарихының алғашқы ғасырларында. Бұл мәселе Мелетийдің шиеленісі кезінде екі Никеялық топтың арасындағы маңызды мәселе болды. Мелетиандар мен ескі Никеялықтардың ілімдік айырмашылығы негізінен мынадан тұрады: соңғылары Құдайдың үшеулік қасиетінде үш гипостазды мойындады, ал бұрынғылары тек үш просопаны; біреуі Құдайдың үштік болмысына, екіншісі оның бірлігіне баса назар аударды. (Филип Шафф) Просопон гипостазды білдірсе де, ол театрдағы рөлді де білдіре алады. Бұл сөз Үштікке қатысты қолданылса, бір Тұлғаның әртүрлі рөлдерін білдіреді. Сол себепті сабельдіктер бұл терминді қабылдады, бірақ Кесариялық Василий оны қабылдамады. Василий әр тұлғаны (Әке, Ұл және Рух) гипостаз ретінде сипаттау керек деп талап етті. Ол былай деп жазды: "Адамдардың (просопа) айырмашылықтарын санау жеткіліксіз. Сондай-ақ, әрбір тұлға (просопон) шынайы гипостазда бар екенін мойындау қажет. Тіпті Сабеллиус да гипостазиссіз тұлғалардың (просопа) көзқарас-қасиеттерін жоққа шығармайды, ол бір Құдай, ол бір субъект болса да, әр жағдайдың қажеттілігіне сәйкес өзгеріп отырады және осылайша қазір Әке, қазір Ұлы және қазір Киелі Рух ретінде айтылады. Басқаша айтқанда, Иероним үшін гипостаз мен просопон (грек) / персона (латын) арасында нақты және маңызды айырмашылық болды. Елші Пауыл бұл терминді Мәсіхтің бет-жүзіне (просопонына) тікелей көз жеткізу туралы айтқан кезде қолданады .
While prosopon can mean hypostasis, it can also indicate a role played in a theatre. Applied to the Trinity, it can indicate different roles played by a single Person. For that reason, the Sabellians accepted the term but Basil of Caesarea rejected it. Basil, insisted that each Person (Father, Son, and Spirit) must be described as a hypostasis. He wrote:"It is not enough to count differences in the Persons (prosōpa). It is necessary also to confess that each Person (prosōpon) exists in a true hypostasis. The mirage of persons (prosōpa) without hypostaseis is not denied even by Sabellius, who said that the same God, though he is one subject, is transformed according to the need of each occasion and is thus spoken of now as Father, now as Son, and now as Holy Spirit.”As another example of the distinction, Jerome, writing in Latin, strongly opposed Basil's three hypostaseis and explained "the tri unity as ‘one substance, three persons' (una substantia, tres personae)." In other words, for Jerome, there was a real and important distinction between hypostasis and prosopon (Greek)/persona (Latin). Paul the Apostle uses the term when speaking of his direct apprehension in the heart of the face (prosopon) of Christ .
Мандайлық
Гинза Раббаның мандайлық жазбасында (Дұрыс Гинзаның 1 және 2.1-кітаптарында) Хайи Раббидің бет-әлпеті "Ұлы даңқ бет-әлпеті" деп аталады. Бұл арамей сөзі грекше prosopon сөзінен алынған.