Кіріспе

Просопон - христиан теологиясында құдайлық тұлға ұғымына арнап қолданылатын теологиялық термин. Бұл термин христиандық триадологияда (Үштік туралы зерттеу) және христологияда ерекше мәнге ие. Ағылшын тілінде просопон формасы негізінен теология, философия немесе дін тарихымен байланысты ғылыми еңбектерде қолданылады, сонымен қатар ол әдетте адам ретінде аударылады, ғылыми немесе ғылыми емес жазбаларда. Прозопон терминін ұқсас теологиялық ұғымдарға қатысты, бірақ мағынасы жағынан ерекшеленетін гипостаз терминімен шатастыруға болмайды. Батыс христиан дінінде дәстүрлі түрде қолданылатын просопон үшін латынша термин, және ағылшынша адам термині алынған, бұл персона.

Шолу

Ежелгі грек тілінде просопон деген термин бастапқыда адамның "бетін" немесе "бұлақ" дегенді білдірген. Осы мағынада, ол грек театрында қолданылған, өйткені актерлер сахнада белгілі бір маска киіп, көрерменге өздерінің мінез-құлқы мен эмоциялық күйін көрсету үшін. Просопон термині Үштік ілімінің дамуында маңызды болды. Бұл мәселе көптеген теологиялық пікірталастар мен дау-дамайлардың тақырыбы болды, әсіресе христиан тарихының алғашқы ғасырларында. Бұл мәселе Мелетийдің шиеленісі кезінде екі Никеялық топтың арасындағы маңызды мәселе болды. Мелетиандар мен ескі Никеялықтардың ілімдік айырмашылығы негізінен мынадан тұрады: соңғылары Құдайдың үшеулік қасиетінде үш гипостазды мойындады, ал бұрынғылары тек үш просопаны; біреуі Құдайдың үштік болмысына, екіншісі оның бірлігіне баса назар аударды. (Филип Шафф) Просопон гипостазды білдірсе де, ол театрдағы рөлді де білдіре алады. Бұл сөз Үштікке қатысты қолданылса, бір Тұлғаның әртүрлі рөлдерін білдіреді. Сол себепті сабельдіктер бұл терминді қабылдады, бірақ Кесариялық Василий оны қабылдамады. Василий әр тұлғаны (Әке, Ұл және Рух) гипостаз ретінде сипаттау керек деп талап етті. Ол былай деп жазды: "Адамдардың (просопа) айырмашылықтарын санау жеткіліксіз. Сондай-ақ, әрбір тұлға (просопон) шынайы гипостазда бар екенін мойындау қажет. Тіпті Сабеллиус да гипостазиссіз тұлғалардың (просопа) көзқарас-қасиеттерін жоққа шығармайды, ол бір Құдай, ол бір субъект болса да, әр жағдайдың қажеттілігіне сәйкес өзгеріп отырады және осылайша қазір Әке, қазір Ұлы және қазір Киелі Рух ретінде айтылады. Басқаша айтқанда, Иероним үшін гипостаз мен просопон (грек) / персона (латын) арасында нақты және маңызды айырмашылық болды. Елші Пауыл бұл терминді Мәсіхтің бет-жүзіне (просопонына) тікелей көз жеткізу туралы айтқан кезде қолданады .

Мандайлық

Гинза Раббаның мандайлық жазбасында (Дұрыс Гинзаның 1 және 2.1-кітаптарында) Хайи Раббидің бет-әлпеті "Ұлы даңқ бет-әлпеті" деп аталады. Бұл арамей сөзі грекше prosopon сөзінен алынған.