Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргайл мен Бьюттегі Ішкі Гебридтер аралы, Шотландия.
Island of the Inner Hebrides in Argyll and Bute, Scotland
Стаффа Мулл аралының шамамен батысында жатыр; оның ауданы шамамен алғанда және ең биік нүктесі теңіз деңгейінен жоғары. Арал 18 ғасырдың соңында сэр Джозеф Банкс сапардан кейін танымал болды. Ол және оның серіктері базальт бағаналарының және аралдың негізгі теңіз үңгірінің табиғи сұлулығын жоғары бағалады, ал Банкс оны «Фингал үңгірі» деп атады. Олардың сапарынан кейін келесі екі ғасыр бойы королева Виктория және Феликс Мендельсон сияқты көптеген танымал тұлғалар да келді. Соңғысының «Гебридтер овертюрасы» сол кезде адам тұрмаған аралға одан әрі даңқ әкелді. Қазір ол Шотландияның Ұлттық қорының қамқорлығында. Теңіз деңгейінің үнемі көтерілуі осы кішкентай аралды оқшаулады, ол толығымен жанартаулық шығу тегінен пайда болған. Ол қара, ұсақ түйірлі үшінші базальттың колоннадаларының астында кристалдық құрылымы жоқ базальттық лаваның үшінші қабаты бар туфтың негізінен тұрады. Ал екінші базальтты қабатының баяу салқындауы басты үңгірлердің бетін және қабырғаларын құрайтын, негізінен алтыбұрышты бағаналардың ерекше үлгісіне әкелді. Бұл бағана тәрізді бөліктер жеке лава ағындарының жоғарғы және төменгі бөліктерін көрсетеді. Бұл бөліктердің арасында одан да хаотикалық жарылымдар орналасқан, олар энстаблатура деп аталады. Энстаблатураның пайда болуы белгісіз, бірақ лава ағынының су басуынан немесе екі бағаналы жарылым аймағының бір-біріне жақындағандағы кернеудің әрекеттесуінен туындауы мүмкін. Осыған ұқсас құрылымдар Солтүстік Ирландиядағы «Гиганттар жолынан», Ульва аралынан және Мулл аралындағы Ардмеанахтан табылды. Маккиннон үңгірінің төбесіндегі ойыстар пирокластикалық ағынды немесе бағана тәрізді базальттың үстіндегі жыныста эрозияға ұшыраған күлдің сериясын көрсетеді. «Стаффа тобы» – Мулл аймағында 55–58 миллион жыл бұрын атқан оливин толеиттік базальттар сериясына берілген атау.
Staffa lies about west of the Isle of Mull; its area is and the highest point is above sea level. The island came to prominence in the late 18th century after a visit by Sir Joseph Banks. He and his fellow travellers extolled the natural beauty of the basalt columns in general and of the island's main sea cavern, which Banks renamed 'Fingal's Cave'. Their visit was followed by those of many other prominent personalities throughout the next two centuries, including Queen Victoria and Felix Mendelssohn. The latter's Hebrides Overture brought further fame to the island, which was by then uninhabited. It is now in the care of the National Trust for Scotland. Steadily rising sea levels then further isolated this little island, which is entirely of volcanic origin. It consists of a basement of tuff, underneath colonnades of a black fine grained Tertiary basalt, overlying which is a third layer of basaltic lava without a crystalline structure. By contrast, slow cooling of the second layer of basalt resulted in an extraordinary pattern of predominantly hexagonal columns which form the faces and walls of the principal caves. These columnar jointed sections represent the tops and bottoms of individual lava flows. Between these sections lie regions of much more chaotic jointing, known as the entablature. The origin of the entablature is unknown, but could be due to flooding of the lava flow, causing much more rapid cooling, or the interaction of stress fields from the two regions of columnar jointing as they approach one another. Similar formations are found at the Giant's Causeway in Northern Ireland, on the island of Ulva and at Ardmeanach on the Isle of Mull. Grooves in the roof of MacKinnon's cave indicate either a pyroclastic flow or a series of eroded ash falls in the rock above the columnar basalt. The 'Staffa Group' is the name given to the series of olivine tholeiite basalts found in the vicinity of Mull which erupted 55–58 million years ago.
География
Стаффа Мулл аралынан батысқа қарай 10 шақырым, ал Айона аралынан солтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым жерде орналасқан. Оның солтүстік-оңтүстік бағытта созылған ұзындығы 1 шақырымға жуық, ал ені шамамен жарты шақырымды құрайды. Айналының ұзындығы 3,8 шақырым шамасында. Солтүстік-шығыс жағында арал жағалауға дейін тіктеу болып келеді, ал қалған жағалауы тізімді және ойыс-құлақты; жаңбыр, өзендер және теңіздің әсерінен көптеген үңгірлер пайда болған. Арада бірнеше малға шамалы шөп бар, сондай-ақ аралда бұлақ та бар. Шығыс жағалауында Есек үңгірі мен Қабықша үңгірі орналасқан. Соңғысының биіктігі 10 метр, кіреберісіндегі ені 6 метр, ал ұзындығы 45 метрдей. Оның бір жағында базальттың тік қырқалары кеменің қабырғалары сияқты көрінеді. Осы үңгірдің жанында Ам Буачайль ("Малшы") деп аталатын пирамида пішіндес жартас аралы орналасқан, ол тек төмен суда ғана толық көрінеді. Басқа шеткі тау жыныстарының ішінде солтүстік-батысқа қарай Eilean Dubh және оңтүстік-батысқа қарай жарты шақырымға созылатын аралдар тізбегі бар. Оңтүстік-батыс жағалауында Қайық үңгірі мен Маккиннон үңгірі (Ионаның 15 ғасырдағы аббатының құрметіне аталған) орналасқан, олардың арасында Корморант үңгіріне дейін туннель салынған. Бұл үңгірлер оңтүстік-батысқа қарай орналасқан және төмен су кезінде Порт ан Фасгахт шығанағынан қол жеткізуге болады. 1945 жылы Қайық үңгірінің жанында мина жарылып, жартастың бетіне зақым келтірді, ол әлі де көрініп тұр. Ол 1832 жылы Лондонда тұңғыш рет көрсетілді. Фиңгел үңгірінің түпнұсқа гэль тіліндегі атауы – An Uamh Bhin, яғни «сазды үңгір», бірақ кейіннен ол 3 ғасырдағы ирланд батыры Фионн Маккулдың есімімен аталып кетті. Мендельсон үңгірдегі толқындардың дыбысынан шабыттанып, сапары туралы лирикалық өлеңдер жазды, Шотландияға «халық әндерін іздеумен, әдемі, хош иісті елге құлақ түрумен және жергілікті халықтың ашық аяқтарына сүйіспеншілікпен» келгенін айтты.
Staffa lies about 10 kilometres (6 mi) west of Mull, and 9 km northeast of Iona. It is longitudinally oriented north–south, and is a kilometre long by about half a kilometre wide. The circumference is about 3.8 km in extent. In the northeast the isle shelves to a shore, but otherwise the coast is rugged and much indented; numerous caves have been carved out by rain, streams and sea. There is enough grass to feed a few cattle, and the island has a spring. On the east coast are Goat Cave and Clamshell Cave. The latter is 10 m high, about 6 m wide at the entrance, and some 45 m long, and on one side of it the ridges of basalt stand out like the ribs of a ship. Near this cave is the pyramidal rock islet of Am Buachaille ('The Herdsman'), a pile of basalt columns seen fully only at low tide. Other outlying rocks include Eilean Dubh to the north west and a series of skerries stretching for half a kilometre to the south west. On the southwest shore are Boat Cave and Mackinnon's Cave (named after a 15th century abbot of Iona), which has a tunnel connecting it to Cormorant Cave. These caves lie to the south west and can be accessed from the bay of Port an Fhasgaidh at low tide. In 1945 a mine exploded near Boat Cave, causing damage to the cliff face which is still visible. which was premiered in London in 1832. The original Gaelic name for Fingal's Cave is An Uamh Bhin – "the melodious cave" – but it was subsequently renamed after the 3rd century Irish warrior Fionn MacCool. Mendelssohn was nonetheless inspired by the sound of the waves in the cave and waxed lyrical about his visit, claiming that he arrived in Scotland "with a rake for folk songs, an ear for the lovely, fragrant countryside, and a heart for the bare legs of the natives."
Жалға алушылар мен меншік иелері
Бұл жердің көрінісі қаншалықты шабыттандырса да, онда өмір сүру оңай болған жоқ. 1772 жылы тек бір отбасы ғана тұрды, олар арпа, сұлы және картоппен, жайылымдық малдарынан алатын өнімдермен және зығыр өсірумен күн көріп жатқан. 1800 жылы арал Лохбоисдейлдің Колин Макдональдінің меншігіне өтті. 1816 жылы оның ұлы Рональд Макдональд Стаффаны сенімгерлерге сатты. 1821 жылы осы сенімгерлер аралды Александр Форманға сенімгер ретінде сатты, ал сатып алу құны оның ағасы Джон Форман WS төледі. 1968 жылы Бернард Гилпин Винсент "Пэт" Форман сатқанға дейін арал Форман отбасының меншігінде болды. Содан кейін бірнеше жеке меншік иелері болды, олардың ішінде Колин Макдональдтың ұрпағы Алястер де Уоттвилл де бар еді. Ақырында, 1986 жылы Нью-Йорктік Джок Эллиотт-младший оны әйелі Элеонораның 60 жылдығын құрметтеп, Шотландияның Ұлттық қорына сыйға берді. Алғыс айтқан Ұлттық қор оған "Стаффаның сақшысы" деген құрметті атақ берді. 2005 жылы Radio Times оқырмандары жүргізген сауалнамада Стаффа Ұлыбританиядағы ең керемет табиғи құбылыстардың сегізіншісі деп танылды. 20-шы ғасырда Стаффа атын жазылған жалған пошта маркалары пайда болды.
However inspiring the scenery, it was not an easy place in which to live. In 1772 there was only a single family, living on a diet of barley, oats, and potatoes, and whatever their grazing animals could provide, and growing flax. By 1800 the island was under the ownership of Colin MacDonald of Lochboisdale. In 1816 his son Ranald MacDonald sold Staffa into the care of trustees. In 1821 these trustees sold the island to Alexander Forman as trustee, the purchase money being paid by his brother John Forman WS. It remained in the Forman family until sold by Bernard Gilpin Vincent "Pat" Forman in 1968. There were several private owners after that, including Alastair de Watteville, a descendant of Colin MacDonald until finally Jock Elliott Jr. of New York gifted it to the National Trust for Scotland in 1986 to honour the 60th birthday of his wife, Eleanor. A grateful National Trust bestowed upon her the honorific "Steward of Staffa". In a 2005 poll of Radio Times readers, Staffa was named as the eighth greatest natural wonder in Britain. During the 20th century there were issues of bogus postage stamps bearing Staffa's name.
Стаффаға бару
Тире, Тобермори, Обан, Ульва Ферри және Мулл аралындағы Фионнфорт пен Айонадан қайық саяхаттары келушілерге мамыр мен қыркүйек айлары аралығында аралда ұялайтын пуффиндерді және үңгірлерді көруге мүмкіндік береді. Ам-Буашайлдің солтүстігінде туристік қайықтарға арналған қону орны бар, бірақ жағдай тыныш болғанда ғана жағаға түсуге болады. Аралда нақты тікелей тоқтау орны жоқ.
Boat trips from Tiree, Tobermory, Oban, Ulva Ferry and Fionnphort on Mull, and Iona allow visitors to view the caves and the puffins that nest on the island between May and September. There is a landing place used by the tourist boats just north of Am Buachaille, but disembarkation is only possible in calm conditions. The island lacks a genuine anchorage.