Кіріспе

Абдул-Вейхаб Ильхамия Жепчеви (1773-1821) - босниялық дервиш және проза жазушы. Босния тілінен басқа, оның еңбектері түрік, араб және парсы тілдерінде жазылған.

Атауы

Оның аты Абдул-Ваххаб "Жомарттың құлы" деген мағынаны білдіреді. Ильхамиджа, оның дервистік аты "илхам алу" дегенді білдіреді.

Ерте өмір

Ильхамия Осман империясының Босния Санжак ауданындағы Жепче қаласында мұсылман отбасында дүниеге келген. Әкесі Абдул-Вейхаб еді. Оның екі ата-анасы да жас кезінде қайтыс болды. Оның бір өлеңінен: "Менің анам жоқ, әкемді есімде жоқ" деген сөз бар. Ильхамия өзінің туған қаласында және Тешань мен Фойницада білім алған. Сондай-ақ, Тешаньдегі Ферхадиджа мешітіне де барған. Оның соңғы еңбегі Босниялық мінез-құлық ғылымы кітабында исламның әрбір ізбасары білуі, сенуі және орындауы керек 54 діни міндет тізімі берілген. Ол 1831 жылы, ол қайтыс болғаннан кейін он жыл өткен соң, жарық көрді. Кітап босниялық тілді жазу үшін пайдаланылған перс-араб жазуының түріне, негізінен 15-19 ғасырлар аралығында, Осман империясы Боснияны жаулап алғаннан кейін, Аребикада басылған.

Атқару

1820 жылы Джелалудин паша деген адам Осман империясының Босния пашасы болды. Ол 1821 жылы өлгенге дейін осы атақты ұстады. Басында Абдул-Вейхаб Ильхамиджа Джелалудинді әділ билеуші деп санайды. Бірақ аз уақыттан кейін бұл иллюзия жоғалып, Абдул-Вейхаб Ильхамиджа өзінің өлеңдері мен жазбаларында Джелалудиннің босниялықтарға қатаң билігін ашық сынға алды. 1821 жылы Джелалудин Ильхамиджаның сын-пікірлерін біліп, оны Травниктегі үйіне шақырды. Ильхамия Жепчеден Травникке дейін атсыз, жаяу жүрді. Ол кетер алдында, өзінің отбасы мен достарымен соңғы қоштасуын жасады, пашамен кездесуінің аяғы ауыр болады деп күтті. Осы күнге дейін Травниктегі оқиғалар болжамның шеңберінде қалып отыр. Бір аңыз бойынша, Джелалудин паша Ильхамиджадан өзінің сын жазбаларынан бас тартуды өтінді. Оның өлімі туралы хабар халық арасында қайғы-қасірет пен бүлік тудырды. Ол Травникте бұрынғы теміржол вокзалы мен бұрынғы аурухананың мазарына жерленді, онда ол 138 жыл бойы 1959 жылға дейін, оның сүйектері мен қабір тасы басқа қабірге ауыстырылғанға дейін жерленген.

Танымал мәдениетте

Босниялық жазушы Мұхамед Хаджижамакович Абдулвехаб Ильхамияның өмірбаянын жазды. Решад Кадич (1912-1988) Абдул-Вейхаб Ильхамиджаның өлімі туралы Ilhamijin put u smrt (Илхамиджаның өлімге саяхат) атты кітап жазды, ол 1976 жылы басылып шықты.