Кіріспе
Малайзиядағы креол тілі – Малайзиядағы креол тілі. Манглиш – Малайзия ағылшын тілінің бейресми түрі, негізінен Малайзияда қолданылатын, ағылшын тіліне негіделген креол тілі. Оған елдің басты тілдері – малай, қытай және тамил тілдері зор ықпал етеді. Малайзиядағы ресми тілдердің бірі емес. Батыс Малайзияда қолданылатын манглиш, сондай-ақ ұқсас түбірлерге ие креол – синглишке өте ұқсас және өзара түсіністік деңгейі жоғары. Екі креол тілінің арасында айырмашылықтар бар, бірақ манглиште малай сөздері басым, ал синглиште хоккиен (мин-нан) және теочев сөздері көбірек кездеседі. Манглиш сөздігі ағылшын, малай, хоккиен, мандарин, кантон, тамил және, аздап болса да, басқа да еуропалық тілдер мен араб тілдерінен алынған сөздерден тұрады, ал манглиш синтаксисі қытай тілінің оңтүстік диалекттеріне ұқсас. Сонымен қатар, американдық және австралиялық сленг элементтері импортталған телесериалдар арқылы келген. Малайзия манглиші кейде рожак немесе бахаса рожак деп те аталады, бірақ ол рожак тілінен ағылшын тілін негізгі тіл ретінде пайдалануымен ерекшеленеді. Роджак термині малай тіліндегі «қоспа» немесе «әр түрлі қоспа» деген мағынаны білдіреді. Манглиштің Шығыс жағалауындағы (Келантан және Теренггану) нұсқалары Батыс жағалауындағы малайзиялықтардың тілінен айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Тілдерді араластырудан басқа, манглиш әр тілдің синтаксисін де араластырады. Сондықтан малайзиялықтар ағылшын тілін малай немесе қытай тілінің синтаксисімен сөйлейді. Идиомалар, мақал-мәтелдер мен фразалар көбінесе малай, қытай және тамил тілдерінен тікелей ағылшын тіліне аударылады. Акцент пен қолданылатын сөздік контекстің ресмилігіне және сөйлеушінің тілдік басымдығына байланысты. Сөйлеуші өз әңгімелесушісіне қарай манглиштің қолданылу деңгейін де өзгертеді. Шетелдіктер көбінесе манглишті түсінбейді, себебі ол көптеген тілдер мен тілдік ережелердің қоспасы, оны тек малайзиялықтар ғана түсіне алады. Көптеген малайзиялықтар өз ана тілінде еркін сөйлей алады, бірақ күнделікті өмірде және әңгімелерде манглишті қолдануды жөн көреді.
the creole language in Malaysia
Manglish is an informal form of Malaysian English with features of an English based creole principally used in Malaysia. It is heavily influenced by the main languages of the country, Malay, Chinese languages, and Tamil. It is not one of the official languages spoken in Malaysia. Manglish spoken in West Malaysia is very similar to and highly mutually intelligible with Singlish, a creole of similar roots. There is little distinction between the two creoles except that Manglish vocabulary contains more Malay words while Singlish contains more words of Hokkien (Min Nan) and Teochew origin. The vocabulary of Manglish consists of words originating from English, Malay, Hokkien, Mandarin, Cantonese, Tamil, and, to a lesser extent, various other European languages and Arabic, while Manglish syntax resembles southern varieties of Chinese. Also, elements of American and Australian slang have come through from imported television series. The Malaysian Manglish is sometimes known as Rojak or Bahasa Rojak, but it differs from the Rojak language by the use of English as the base language. The term rojak derives from "mixture" or "eclectic mix" in colloquial Malay. The East Coast versions (Kelantan and Terengganu) of Manglish may differ greatly from that of West Coast Malaysian speakers. Besides mixing multiple languages, Manglish includes mixing the syntax of each language. Hence, Malaysians often speak English in Malay or Chinese syntax. Idioms, proverbs and phrases are also often translated directly to English from Malay, Chinese, and Tamil. The accent and vocabulary used is highly dependent on the formality of the context and language dominance of the speaker. The speaker would also vary the quantity of Manglish spoken depending on their counterpart. Foreigners are generally unable to understand Manglish as it is a mix of so many languages and multiple language rules, it is understandable only to Malaysians. Many Malaysians are able to speak their native language fluently but choose to speak Manglish in their daily lives and conversations.
Тарих
Манглиш термині алғаш рет 1989 жылы тіркелген. Манглиштің басқа да тілдік сөздері (хронологиялық ретпен): Малиш (1992), Малайлиш (1992), Маленглиш (1994), Мальглиш (1997), Малайглиш (2005) және Маланглиш (2013). Манглиш Сингапурдағы Синглишпен маңызды тілдік ұқсастықтарға ие, бірақ айырмашылықтар да болуы мүмкін, әсіресе сөздік құрамында. Бастапқыда "Синглиш" және "Манглиш" бір тілдің нұсқалары болған, бұл кезде Сингапур және қазіргі Малайзия түбегін құрайтын штаттардың барлығы әртүрлі тікелей және жанама британдық үкімшілік басқаруда болған, бірақ 1963 және 1965 жылдар аралығында ғана біртұтас әкімшілік бірлік құрамаған. (Малайяға қараңыз.) Ескі Британдық Малайяда ағылшын тілі британдық әкімшіліктің тілі болса, малай тілі көшедегі лингва франка еді. Тіпті қытайлар да бір-бірімен, әсіресе басқа қытай тілін білмейтін қытайлармен сөйлескенде малай тілінде сөйлейтін. Малайзияда қолданылатын ағылшын тілі британдық ағылшын тіліне негізделген және малайзиялық ағылшын деп аталады. Британдық правописание көбінесе сақталады. 1968 жылдан бері малай тілі елдің жалғыз ресми тілі болып табылады. Ағылшын тілі кеңінен қолданылса да, көптеген малай сөздері бейресми ағылшын тіліне немесе манглишке енген. Мысалы, сөйлемдерді "лах" жұрнағымен аяқтау, мысалы, "Олай уайымдамаңыз лах", сөйлемді жеңіл және аса маңызды емес етіп беру үшін қолданылады; бұл жұрнақтың нақты мағынасы жоқ. Дегенмен, қытай тілдерінде де "лах" жұрнағы жиі қолданылады және оның қай тілден алынғаны туралы пікірталас бар. Малай, хоккьин, кантон, мандарин және тамил тілдері де Малайзияда кең таралған және манглишке зор ықпал етеді. Манглиш британдық үкімшілік кезеңінен қалған кейбір ескі британдық терминдерді де қолданады (төменде "гостан" және "оутстанция" терминдерін қараңыз).
Малайзия ағылшын және манглиш тілдері
Малайзияда манглиш толыққанды креол тілі емес, пиджин немесе креолдық белгілері бар, Малайзия ағылшын тілінің ресми емес түрі саналады. Кейбір адамдар малайзиялық ағылшын тілі мен манглишті ажыратады: малайзиялық ағылшын тілі ағылшын грамматикасының стандартты ережелерін көбінесе сақтайды, бірақ жергілікті ерекшеліктері бар, ал манглиш – ағылшын тілінің грамматикалық ережелері мен құрылымын ұстанбайтын пиджин. Бірқатар адамдар базилекті форманы немесе пиджинді «нағыз» малайзиялық ағылшын тілі деп санайды. Лексикалық деңгейде шектеулі сөздік қолданылады, нәтижесінде көптеген сөздер түрлі функцияларды атқарады, стандартты британ ағылшын тілінде қалыпты емес, кеңейтілген мағыналарды білдіреді. Малайзия мен Ұлыбританияда қолданылатын заманауи сөздерде де кейбір айырмашылықтар бар. Мектептерде манглишті қолдануға рұқсат етілмейді, онда тек Малайзия стандартты ағылшын тілі оқытылады. «Малайзия ағылшын тілі» термині ағылшын тілін меңгеруді жақсарту мақсатындағы мектеп оқу бағдарламасының модульдерін өзгертуден басқа, ешқандай ресми контексте қолданылмайды. Дегенмен, ағылшын сөздерін басқа тілдің сөздерімен алмастырмастан манглиште сөйлеуге болады.
Басқа тілдердің әсері
Елдің әр түрлі этникалық топтарының манглиш тілінде сөйлейтін адамдары өз ана тілінен – малай, қытай немесе үнді тілдерінің бірінен – әртүрлі сөздер мен тіркестерді қолданады, бұл кейде код ауыстырудың бір түрі саналады. Басқа тілдердегі етістіктер мен сын есімдерге ағылшын тіліндегі жұрнақтар қосылуы мүмкін, ал керісінше, ағылшын сөздері басқа тілдің грамматикалық құрылымымен қолданылуы мүмкін. Адамдар әдетте фразаларды өз ана тілінен тікелей ағылшынға аударады, мысалы, "turn on the light" орнына "жарықты қосу", немесе қытай тілінен аударғанда "жарықты ашу". Сөздік қоры мен тіркестерді сөйлеушінің ана тіліне қарай алудан басқа, малай, қытай және тамил тілдері манглиштің сөйлем құру деңгейіне де әсер етеді. Мысалы, қытай тілдерінде етістікке уақыт көрсеткіші қосылмайды. Оның орнына, уақыт туралы ақпарат көбінесе контекст арқылы немесе "кеше", "бүгін" және "ертең" сияқты уақыттық көрсеткіштер арқылы білдіріледі. Бұл манглиште де "Ол кеше дүкенге барды" және "Мен күн сайын осында келемін" сияқты сөйлемдерде көрініс табады. Қытай тілінде сөйлеудің ырғағы ағылшын тілінен өзгеше, әрі әлсіз әуенді болып келеді, себебі қытай тілі буынға негізделген, ал ағылшын тілі – стресске негізделген.
Есімдіктер
"ang mo" – Ақ адамдар, хоккиен тілінен "қызыл шаш" (lang=zh). Қытайлар қолданады, ал малайлар Mat Salleh {төменде қараңыз} қолданады. Лаан си – кантондық. "ең жақсы" – өте жақсы, сондай-ақ syok/shiok қараңыз. "Генг" – керемет, таңғажайып, адамды сипаттау үшін қолданылады. Мысалы: "Уа, ол өте генг екен!" "lang=ms" – ашулану, қынжыру, ызалану. Алғашқыда малай тілінен шыққан, "ашу" немесе "көңіл күйінің тоңқуы" деген мағынаны білдіреді. Мысалы: "Ей, оның мінез-құлқына қарашы, ғана герам!" Мысалы: "Бұл дәл келеді." (Бұл өте жақсы.) "Пай сех" – ұялу, қысылу/ұялтқыш. 'Пай сех' (lang=zh) хоккиен тілінен шыққан [Мысалы: Мен жазаландым, өте пай сех еді!] "slumber" – тыныш, салмақты; мүмкін, малай "selamba" сөзінің ("жайбарақат") және ағылшын "slumber" сөзінің бірігуі. "sup sup sui" – оңай, мәселе емес. 'Sup sup sui' (lang=zh) кантондық. "tidak apa" – бейжай қарау, мән бермеу. Малай тілінен. "yellow" – арам ойлы, бұзық. Қытай тіліндегі "сары" сөзінің тікелей аудармасы, бұзық немесе арам ойлы адамды сипаттау үшін қолданылады. Мысалы: "Айер, ол өте сары, одан аулақ болған жөн." (Ол өте бұзық, одан аулақ болу керек.)
Алюминийлер
"lang=ms" шамамен, жуық түрде, малай тілінен "болжам" мағынасында. "сибех" – қатты, өте. Хоккиен тілінен (lang=zh). Бір нәрсені баса көрсетіп, оның үлкен немесе керемет екенін білдіру үшін қолданылады – жақсы немесе жаман екені маңызды емес, ең бастысы ол "үлкен" болуы керек. Мысалы: "Сол жігіт қатты ашуды келтіреді ғой."
Грамматика
"(Тақырып + болжам), солай ма?" – бұл сұрақ ретінде жиі қолданылады. "Ол" деген сөз тақырыпқа емес, алдыңғы тұтас сөйлемге қатысты ("Ол рас па?") Бұл француз тіліндегі "n'est ce pas?" (сөзбе-сөз "олай емес пе?") және неміс тіліндегі " , oder?" (сөзбе-сөз " , немесе?") тұжырымымен салыстыруға болады.
Есімдіктер
Сандар есімдерін қолдануға қатысты, есептеуге келмейтін зат есімдерді көпше түрінде қолдануға бейімділік бар, мысалы, 'staffs', 'equipments', 'informations', 'criterias' және 'phenomenons'. Сонымен қатар, кейбір артикльдер жиі жіберіліп қалады.
Синглишпен салыстыру
Манглис пен синглистің ортақ тарихы мен кейбір ортақ ерекшеліктері бар. Манглиш пен синглиш арасындағы айырмашылықтар көбінесе сезілмейді, тіпті жергілікті тұрғындардың өзі оларды ажыратуда қиындық көреді. Дегенмен, манглиш тіліне малай тілі күштірек әсер етеді, себебі Малайзияның көпшілік бөлігін этникалық малайлар құрайды; ал синглиш тіліне хоккиен диалектісі немесе мандарин қытай тілі көбірек әсер етеді, себебі Сингапурдың көпшілік бөлігін этникалық қытайлар құрайды. Мысалы, "kena" (малай сөзі, көбінесе етістікті пассивтік етіп өзгерту үшін қосылатын жұлақа) манглиште жиірек қолданылуы мүмкін; ал синглиште "liao" (хоккиен тілінде "дайын" дегенді білдіреді), "nia" (хоккиен тілінде "ғана" дегенді білдіреді) сияқты сөздер жиірек қолданылады. Алайда, жоғарыдағы мысалға сүйенсек, "kena" сөзі синглиште де, ал "liao" сөзі манглиште де қолданылады, бірақ олардың жиілігі азырақ. Бұл екі тілдің бір-біріне күшті әсер ететінін көрсетеді. Сырттан келген адам үшін бұл екі тілдің арасындағы айырмашылықты анықтау мүмкін емес.
Басқа қолданылу
"Манглиш" сөзі сондай-ақ Үндістанның Керала штатынан шыққан малаялам тілінде сөйлейтін адамдардың ағылшын тілінде сөйлеуін, әсіресе малаялам тілінде оқыған мектептерде білім алғандардың малаялам акцентін сипаттау үшін де қолданылады. Бұл туралы малайяламдық бұқаралық ақпарат құралдары да таратуда. Manglish (ағылшын тілінде "манга") - Жапонияның жетекші ағылшын тіліндегі онлайн газеті Mainichi Daily News-тегі интерактивті мультфильмнің атауы. Манга, яғни жапон комикстері веб-сайтта түпнұсқа форматында көрсетіледі, бірақ жапон тіліндегі кейіпкерлердің ағылшын тіліндегі аудармаларын сөйлеу тізбектерінің үстіне тышқан курсорын жеткізу арқылы көруге болады.