Кіріспе

Неміс композиторы (1866–1946)
американдық актер

Карл Эмиль Пол Линкке (7 қараша 1866 – 3 қыркүйек 1946) – неміс композиторы және театр дирижері. Ол Берлин опереттасының «әкесі» деп есептеледі. Оның ең танымал шығармаларының қатарында «Berliner Luft» («Берлин ауасы») – Берлиннің ресми емес әнұраны, «Фрау Луна» опереттасынан; және «Жылырақ құрт» – «Лисистрата» опереттасынан.

Ерте өмір

Линкке 1866 жылдың 7 қарашасында Берлиндегі Юнгфернбрюке ауданында дүниеге келді. Ол судья Август Линкке мен оның әйелі Эмилидің ұлы еді. Оның әкесі бірнеше шағын оркестрде скрипкада ойнаған. Пауыл бес жасқа толғанда әкесі қайтыс болды. Эмили үш баласымен Адалбертштрассеге, кейін Лаузицер-Плацқа жақын орналасқан Айзенбанштрассеге көшіп барды. Линккедің алғашқы музыкалық ұмтылыстары әскери музыкаға ерекше бейімділік танытты. Орта мектепті бітірген соң анасы оны Виттенбергке жіберді. Мұнда ол Виттенберг қалалық оркестрінде Рудольф Клайновтан бас-фаготшы ретінде тәлім алды. Ол сонымен қатар тенор горны, барабан, фортепиано және скрипкада ойнауды да үйренді.

Орындау және алғашқы композициялар

Әскери музыканттық мансапты қуырудың орнына, Линкке Берлиндегі Адольф Эрнст басқаратын Орталық театрдың фагонисті қызметіне орналасты. Бір жыл өткен соң, ол Остенд театрының оркестріне қосылды. Линкке Кенигсштадтишен театрында, Белль Альянс театрында және Пародия театрында ойын-сауық және би музыкасы саласында құнды тәжірибе алды. Ол музыкалық водевильдерге сүйемелдеу жасады және танымал әншілерге өзінің шығармаларын ұсынды. Оның 1897 жылы Фридрихштрасседегі Аполлон театрында жарық көрген "Venus auf Erden" ("Жердегі Венера") атты бір актілік пьесасы ревю сияқты болды.

Жетістік

Екі жыл бойы Пол Линк Париждегі ең танымал еуропалық водевиль үйі – "Фоли Бержере" театрында жұмыс істеді. Одан кейін ол жаңа композицияларымен Аполлон театрына оралды, онда 1899 жылы зор табыспен "Мисс Мун" (Ай мырза) премьерасы болды. Сол жылы "Им Рейхе дес Индра" (Индра патшалығында) қойылымы, ал 1902 жылы "Лизистрата" операсы жарық көрді. Олардың либреттоларын Генрих Болтен Бейкерс жазған. 1908 жылы Пол Линкке елорданың ең ірі көрінісі болған "Метрополь" театрының бас дирижері және композиторы болды.

Нацистік режим мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде

1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін Линкке өзінің позициясын сақтап қалды және нацистік режим оны құрметпен қабылдады. 1937 жылы ол туған қаласының күміс медалімен марапатталды, ал 75 жылдығында Берлиннің құрметті азаматы атанды. Оның опереттасы «Фрау Луна» (Ай ханым) 1941 жылы Лиззи Вальдмюллер, Айрин фон Мейендорф және Георг Александрдың қатысуымен, Тео Лингеннің режиссерлігімен «Фрау Луна» (фильм) [de] болып бейімделді. 1943 жылы Линкке Мариенбадқа (Богемия) «Фрау Луна» операсын қою үшін барды, оның 1899 жылғы тұңғыш қойылымы қазір Берлин опереттасының бастауы деп есептеледі. Оның болмаған кезінде Берлиндегі үйі мен музыка баспасы бомбаланды. Соғыс аяқталғаннан кейін Линкке Берлинге қайтып оралуды қалады. Ол сол кезде туған берлиндік болғандықтан, одақтастардың мақұлдауын алуға тырысты, бірақ нәтижесіз болды. Америкалық генерал Пирстің көмегімен ол 35 жыл бойы оған қызмет еткен үй шаруасынан қараушы Йоханна Хильдебрандтпен бірге Арцбергке (Бавария) көшіп барды. Линккедің нашарлаған денсаулығы сол жердегі климаттың салдарынан одан да нашарлап, ол тағы да Ханенклеге көшіп барды. Ол 80 жасқа толуға аздай қалғанда қайтыс болды. Оның қорымы Ханенкледе өткізілді және оның қабірі бүгінгі күнге дейін күтіліп келеді.

Жеке өмір

1885 жылы Гранд Театрының оркестрінде болғанда Линкке 16 жасар субрет Анна Мюллерге ғашық болды және бір жылдан кейін оған үйленді. Кейіннен оның әйелі Анна Мюллер Линкке атымен Берлин көрермендерімен үлкен жетістіктерге жетті. 1901 жылы Линкке алғашқы әйелі Аннадан ажырасты. Сол жылы ол сахналық аты Элен Суза болған жас актрисамен танысты. Ол Фридрих Вильгельмштадт театрында ойнады және Линккені бірінші күнінен бастап баурап алды. Суза оның ұсыныстарын бастапқыда қабылдамады, бірақ Линкке табандылық танытты. Бірнеше апта ішінде ол оның үйіне келді, олардың арасында терең сезім пайда болды, нәтижесінде ол Аполлон театрында Фрау Луна рөліне түсуді сұрады. Суза осы қарым-қатынас оның мансабын көтереді деп үміттенеді, бірақ олай болмады. Ол жүкті болды және ұл туғанға дейін сахнаны тастады. Линкке енді Сузадан аналық міндеттерін орындауын және сахнадағы жұмысын тоқтатуын талап етті. Алайда, үш айдан кейін Суза Аполлон театрында қайтадан Фрау Луна әнін орындады. Линкке Элен Сузаға сахнаны тастаған жағдайда үйленуді ұсынды. Ол өз кезегінде әйел және ана ретіндегі жаңа рөлін ойластыру үшін біраз уақыт беруді сұрады. Линкке Парижде тағы да сәттілікке қол жеткізді, осыдан кейін ол көптеген түндерін әлеуметтік шараларда өткізіп, Сузаны аналық міндеттерін орындау үшін үйде қалдырды. Линкке енді Сузаға оны таңдауын немесе сахнаға оралуын талап етті, оған он күн ойлануға уақыт берді, ал өзі қаладан шығып, қонақ ретінде өнер көрсетті. Алты күннен кейін ол келгенде Суза мен баласы үйден көшіп кеткен екен. Бірнеше жылдан кейін Элен Суза көтерме саудагерге үйленді, оны Дрезденге ертіп келді және Линкке қарсылық білдірмей, ұлын асырап алды. Осылайша Линккенің Элен Сузамен және оның ұлымен арадағы қарым-қатынасы аяқталды. Осы оқиғалардың нәтижесінде оның "Verschmähte Liebe" (Мәңгілік махаббат) атты танымал аспаптық вальсі дүниеге келді.

Мұра

Линккедің "Berliner Luft" ("Берлин әуесі") атты маршы Берлиннің ресми емес әнұраны болып саналады. Ол Берлин филармониясының дәстүрлі қосымша нөмірлерінің бірі. Ария Линккенің 1899 жылғы "Фрау Луна" опереттасының 1922 жылғы жаңартылған нұсқасынан алынған. Опера айға ауа шармен жасалған саяхат туралы, онда белгілі берлиндіктер Фрау Луна және оның сарайымен кездеседі. Марш бастапқыда Линккенің 1904 жылғы екі актілі бурлескісі "Berliner Luft" операсынан шыққан. Линккенің басқа оперетталарына "Im Reiche des Indra" ("Индра патшалығында") және "Lysistrata" кіреді. Соңғысында "Das Glühwürmchen" әні бар, ол ағылшын тілінде "The Glow Worm" деп белгілі. Оны алғашқыда ХХ ғасырдың басында Лилла Кейли Робинсон ағылшын тіліне аударған, бірақ америкалық лирик Джонни Мерсер кейіннен оның мәтінін кеңейтіп, жақсартқан. Оның нұсқасы 1952 жылы Миллс бауырлары үшін хитке айналды және көптеген орындаушылармен орындалды. Линкке 1997 жылғы "Титаник" фильмінде ойналған үйлену биін де жазған; ол кеме батып бара жатқанда және алдыңғы сахналардағы асханада орындалады.