Кіріспе

Фрэнк Герберттің 1956 жылғы романы "Диңгездегі айдаһар" (1956), сонымен қатар сериалдық жариялануынан кейін "Қысым астында" деген атпен де белгілі. Ол алғаш рет 1955-1956 жылдары "Astounding" журналында бөлім-бөлім жарияланды, содан кейін қайта өңделіп, 1956 жылы жеке роман ретінде шығарылды. 1961 жылғы Avon баспасының екінші басылымы, каталог № G 1092, "21st Century Sub" деп аталды, бұрынғы атауы жақша ішінде көрсетілді, ал романның 36 беттен тұратын қысқа нұсқасы кейіннен "Eye" жинағына енгізілді. Бұл роман көбінесе психологиялық туынды ретінде саналады.

Сюжет

Жақын болашақтағы Жерде Батыс пен Шығыс он жылдан астам уақыттан бері соғысып келеді, ал ресурстар азайып барады. Батыс Шығыстан мұнайды арнайы ядролық су асты кемелері ("субтангтар") арқылы ұрлап жатыр. Бұл кемелер Шығыстың су асты мұнай кендеріне жасырын түрде кіріп, мұнайды сорып алып, қайта әкеледі. Әрбір кемеде төрт адамнан тұратын экипаж болады, және олар ең қауіпті, ең қиын міндеттерді орындайды. Соңғы кездегі миссиялар сәтсіз аяқталып, соңғы жиырма су асты кемесінен хабар жоқ. Шығыс Батыстың әскери және басқару құрылымдарына тыңшыларды орналастыруда үлкен жетістікке жеткен, сондықтан кемелердің саботажға ұшырап жатыр деген күдік туындады, немесе теңізде жүргенде олардың орналасқан жері ашылып жатыр. Психология бюросының (BuPsych) жас психологы Джон Рамси электронды оператор ретінде дайындалып, ақыл-есінен айырылған бұрынғы офицердің орнына келесі миссияға жіберіледі. Оның құпия миссиясы – тыңшыны табу немесе экипаж неліктен ақыл-есінен айырылып жатқанын анықтау.

Негізгі тақырыптар

Герберттің жасырын түрде сорылған майға толтырылған үлкен қаптарды сүйреп жүретін су асты кемелерін бейнелеуі, "Дракон" деп аталатын өнертабысқа шабыт берген деп есептеледі, оның әзірлеме жұмыстары Герберттің туындысы жарық көрген жылдан кейін басталды.

Қабылдау

Галактика сыншысы Флойд Гейл «Теңіздегі айдаһар» романын «драмалық түрде қызықты оқиға, жанды және жақсы жазылған роман» деп бағалаған. Алгис Будрис оны «гипнотикалық түрде тартымды» деп сипаттап, Герберттің «зор ақыл-парасаты, күрделілігі және зерттеуге қабілеті» сондай-ақ оның «таза стильде жазу шеберлігін, оқиғаны анық баяндау үшін тиімді құрал ретінде пайдалануын» жоғары бағалаған. Энтони Бучер романды «Хал Клементтің «Гравитация миссиясынан» бері ғылыми негізді жан-жақты бейнелеуімен тең келдіретіндей әсерлі» деп тапқан. Спайдер Робинсон 1970 жылдардың ортасында қайта басылған романның кейіпкерлерін сынап, «онда нақты адамдар жоқ, тек психологиялық типтер мен синдромдар аяқтап жүр» деген пікір білдірген. Дж. Фрэнсис Маккомас романды «Нью-Йорк Таймс» газетінде мақтап, оны Форестер мен Вукпен салыстырып, «Бұл жорамал мен әрекеттің керемет үйлесімінде Герберт мырза қазіргі заманғы ғылыми фантастиканың ең жақсы туындыларымен бірдей деңгейдегі роман жазды» деп мәлімдеген.

Марапаттар

"Диңгездегі айдаһар" 1975 жылғы Locus All Time Poll-де 34-орынды бөлісті.