Кіріспе

1965 жылы Франк Герберттің романы

"Мақсат: Бос" – американдық автор Франк Герберттің ғылыми-фантастикалық романы, "Пандора" сериясындағы төрт кітаптың біріншісі. Алғаш рет 1965 жылғы тамызда "Галакси" журналында Джон Джунта салған суреттермен бірге "Оянамын ба, жоқ әлде арманда ма?" деген атпен жарияланды, бірақ келесі жылы "Мақсат: Бос" деген атпен кітап ретінде басылды. 1978 жылы автор өзі өңдеп, жаңартып, қайта жаңартылған басылымы шықты. Бұл кітап жеке тұрғанмен, оқиғасы Герберттің "Иса оқиғасы", "Лазарь әсері" және "Көтерілу факторы" атты кітаптарында, Билл Рэнсомпен бірлесіп жазылған, Ай базасы жобасының толыққанды мәліметтерімен және клондар тарихымен жалғасады және толықтырылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Болашақта адамзат жасанды интеллект жасауға тырысты, бірақ бір ғана рет сәттілікке жетті, ол да апатқа ұшырады. Пьюджет шығанағындағы аралда орналасқан жоба алаңынан келген хабарлама: "Басқұмарлық сана! " дегеннен кейін, қырғын мен құрып-қанау орын алып, арал жер бетінен жоғалып кетті. Қазіргі жоба Айға көшірілді, ал кітапта жасанды сана құру бойынша жасалған эксперименттердің жетінші әрекеті туралы айтылады. Әр әрекет үшін ғалымдар клондар тобын өсіреді. Бұл клондар оқшауланған күйде өсіріліп, олар Тау Сети (Tau Ceti) жүйесіндегі планетаны мекендейтін ғарыш кемесінің экипажы болатынына сендіріледі (Тау Сетиде мекендеуге жарамды планета жоқ; егер олар оған жетуге тырысса, бұл таңдау экипажға қасақана қиындық тудырудың бір бөлігі). Кеме жүйеге жету үшін жүздеген жылдар сапалы, ал экипаж уақытының көп бөлігін гибернацияда (қыстамада) өткізеді. Алты мүшеден тұратын экипажбен бірге кемеде мыңдаған басқа клондар да бар, олардың міндеті – жаңа колонияны толтыру және жол жүзінде қаза тапқан экипаж мүшелерінің орнын басу. Экипаж – тек күтушілер: кеме "Органикалық Ақыл-Ой Ядросы" немесе "ОАЯ" деп аталатын денесіз адам миымен басқарылады, ол кеменің күрделі операцияларын орындайды және оны ғарышта жылжытады. Бірақ алғашқы екі ОАЯ (Миртл және Кішкентай Джо) кататонияға түседі, ал үшінші ОАЯ ақылдан адасып, экипаждың екі мүшесін өлтіреді. Экипажтың қолында бір ғана мүмкіндік қалады: кеменің жалғастырып жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін жасанды сана жасау. Экипаж кері қайтуға тырысса, өзін-өзі жою бұйрығы берілетінін жақсы біледі. Клондар психологиялық тұрғыдан нығайту үшін, сондай-ақ оларға сәттілікке жетуге көмектесетін арнайы дағдыларды беру үшін селекцияланып, мұқият таңдалды. Экипаж құрамында олардың нағыз мақсатын білетін және "ОАЯ" бұзылуының жоспарланғанын сезген дін қызметкері, психиатр Раджа Флаттери де бар. Ол олардан бұрын алты кеме ұшып кеткенін және олардың барлығы да сәтсіз аяқталғанын біледі. Ол сынақтың мәнін түсінеді: қажеттілік туғанда дарындылықтың шығуына мүмкіндік беретін жоғары қысымды орта құру, және Жерде қауіпсіз жасауға болмайтын нәрсені бос кеңістікте жасау. Жетінші ғарыш кемесі ақыры сәттілікке жетеді, ал олардың табысының салдары алдағы романдардың сюжетіне негіз болады.