Кіріспе

Свенелд (Сандық норвег: Sveinaldr, Кириллица: Свенельд) - 10-ғасырдағы Святслав I және оның отбасының қызметіндегі жартылай аңыздағы варяг әміршісі. Ол билік басына келгенден кейін ең бай және ықпалды Рус басшысы болған көрінеді, бірақ оның Рюрик әулетімен қарым-қатынасы, егер ол болса, нақты анықталмаған. Свенльд туралы ақпараттың көпшілігі аз. Свенльд өзінің әскери мансабын Киевтің Игорьінің қол астында (немесе мүмкін, тәуелсіз) бастады, ол Уличтер тайпасын семсермен өлтіріп, өздеріне және Древляндықтардан алым-салық алу құқығын қамтамасыз етті. Тарихшы Лев Гумилевтің айтуынша, 945 жылы алғашқы хроникада жазылған Свенелдтің орасан зор байлығы 944 жылы Кавказ Альбаниясындағы Берда қаласына қарсы Рустың жорығы кезінде жиналған, қазіргі Әзірбайжан, онда Свенелд бас қолбасшы болған деп болжанады. Игорьдің дружинасы Свенелдтің байлығына қызғанышпен қарап, оның жерінен алым-салық алуға тырысты, бірақ Древляндықтар көтеріліп, Игорьді өлтірді. Алексей Шахматов Древляндықтардың Игорьге қарсы көтерілісін Свенелдтің ұлы Мстиша басқарды деп болжайды. Алайда бұл теорияға барлығы бірдей келіспейді. Игорьдің орнын басқан Святослав Болгария мен Византиядағы жорықтарында екінші болып тұрған Свенелдпен жақсы қарым-қатынаста болған көрінеді. 971 жылы ол Преславты гректерге қарсы қорғауға жауапты болды. Византиялық тарихшылар Джон Скайлицес пен Лео Диакон Сфангелдің (олар оны қалай білген болса, солай білген) сол жылы Доростолон қаласында өлгенін растаса да, славян хроникаларында Свенелдтің қызметі бірнеше рет аталады. Тіпті Свенелдтің өз ертегілері летописьтің Святославтың жорықтары туралы баяндамасында көрініс тапқан деген болжам бар. Мысалы, Свенльдтің Киевке қайтып бара жатқанда Днепрдің катарактасынан аулақ болу туралы Святославты ескертуге тырысқаны туралы үзінді мүлдем бейтарап емес. Хроникаға сәйкес, Святослав Свенелдтің дана кеңесін елемеді және печенегтер оны қоршап, өлтірді, ал ескі генерал құрлық арқылы Киевке сәтті оралды. Свенльд Святславтың ұлы Ярополк кіші болған кездегі биліктің көп бөлігін ұстаған сияқты. Хроникада ол Ярополк пен оның ағасы Олег Древлянскийлер арасындағы ағайынды соғысты қоздырған деп айыпталады. Шын мәнінде, Свенльд Олегтің Древлян жерлерін өзінің ежелгі иелігі ретінде аңсаған болуы мүмкін. Кейінгі ғасырларда соғыс Олегтің Свенелдтің ұлы Лютты (Льотр) Олег өзінің меншігі деп санайтын Древлян жерінде аң аулаған кезде өлтіру туралы бұйрығынан басталды деп айтылды. Лют Свенльд қайтыс болғаннан кейін жылнамаларда одан әрі аталмайды. Оның орнына, бұл Блад, оның орнын басып, Ярополк әскерінің қолбасшысы ретінде әрекет етеді, осы принстің түпкілікті сатқынға айналады. Тарихшылардың көпшілігі 970-ші жылдардың соңында өте қарт болған Свенелд Ярополк пен Владимир I арасындағы соғыстан бұрын қайтыс болуы керек деген қорытындыға келеді.

Танымал мәдениет

Свенелд - украиндық актер Константин Степанков ойнаған "Принцесса Ольга туралы аңыз" атты совет тарихи фильміндегі негізгі кейіпкер. Свенльд сондай-ақ 2016 жылы "Викинг" фильмінде ресейлік театр актері Максим Суханов ойнаған антагонистік кейіпкер ретінде көрінеді.