Кіріспе

1857 жылғы Мурри көтерілісі 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің бір бөлігі болды. Бұл - Мурридің (қазіргі Пәкістан) таулы тайпалары мен Британдық Үндістанның отаршыл үкіметінің арасындағы шайқас. Британдықтардың қоныстанғаннан кейін колониалды билікке деген наразылық көп жылдар бойы көбейіп келді. Кейде британдықтарға қарсы көтерілістер де болды. 1857 жылғы оқиғалардың маңызы, орталықтандырылған емес болғанымен, көтерілістер отарлық биліктің құлатылуының нақты күтімімен әлдеқайда үлкен нәрсенің сезімін білдірді. Мурри төбелерінде Карлал және Дхунд Аббаси тайпасының мүшелері ағылшындарға қарсы көтерілді.

Өмірбаян

Мурри тайпалары британдықтарға қарсы көтерілді, бірақ олардың барлығы британдық билікке қарсы болған жоқ. Британдықтар бұл аймақты билеуге дейін тайпалар сикхтерге қарсы соғысқан. Пласидің Пирі Мұхаммед Әли Шаһтың қолбасшылығымен олар Балакотта сикх армиясына қарсы шайқасты. Бұл жердегі әскерлерге Шах Исмаил Шахид пен Сайид Ахмад Шахид ("Шаһидтер" деп аталатын) қолбасшылық етті. Девалдың пирі, генерал Сайед Шудархан Моғолдың ұлы, девалда сикх армиясының басшысы Хари Сингх Налваға қарсы соғыста қайтыс болды. Ол 1815 жылы Пенджаб пен NWFP шекарасында қамал салды, қазір оны Аархи немесе Хадд деп атайды. Нальва әскерлері Бакоте түкпіріндегі тайпаларды аяусыз қырып-жойып, олардың көбісінің басын шауып тастады. Ол 1834 жылы осы тайпалардың әйелдерін Джаммудағы орталық базарда сатып жіберген. 1845 жылы британдықтар Равалпиндиде шайқасып, Ранжит Сингхтің жесірі Рани Джинданды тұтқындады. Бұл сикхтердің құлдырауына себеп болды және британдықтар Мурри аймағына аттанғанда, жергілікті тайпалар оларды сәтті қабылдады. Бірақ көп ұзамай тайпалардың көбі бір түрін басқа түріне ауыстырғанын түсінді және Үндістанның басқа жерлеріндегі оқиғалар да көтеріліске шақырды. Британдықтар сол аймақтағы тайпалардың көпшілігін өз армиясына жалдаған болатын. Мысалы, Сати тайпасының көптеген мүшелері Сепой ретінде жалдалды және британдық қолбасшылар (отарлаушылық Үндістанның басқа жерлерінде сияқты) бұл соғысты негізінен жергілікті жаяу әскерді пайдалану арқылы жеңді.

Соғыс Мурриге де жетеді

Шабуылға Шербаз хан Аббаси басқарды. Бұл тәуелсіздік жоспарының негізін салушылар - Сардар Хасан Али Хан Карлал және Деваль-Шарифтің Доке Сейданнан шыққан екі ағайынды. Сардар Хасан Әли хан өзінің тайпасымен бірге және басқа да кейбір Мурри тайпаларының көмегімен Мурри гарнизонына шабуыл жасауға тырысты. 1857 жылғы тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін британ үкіметі Ғалият пен Мүрені байланыстыратын жол салып, Бара Гали, Натия Гали, Дунга Гали, Чангла Гали және Куза Гали бес кантонментін құрып, оларды Мурэ гарнизонына кез келген болашақ шабуылдан қорғау үшін гарнизонға орналастырды.

Мурриге шабуыл

Тамыз айының соңында Мурри сияқты таулы аймақтарда орналасқан көптеген британдық әскерлер Делиге шабуылға қосылу үшін кетіп қалды. Көтерілісшілер Делиді британдықтардың бақылауынан алды; Делиге әскер жіберу шешімі Мурриді одан әрі қорғанышсыз мемлекетке айналдырды. Делиде британдықтарға қарсы тұрып, Дхунд тайпасының ер адамдары Мурридің басқа тайпаларымен одақтасып, Мурриді басып алуға тырысты. Мұсылмандық үстел қызметшілерінің бірнешеуі төбедегі адамдармен одақтасып, бірнеше сағат бойы Мурриге қауіп төнді. Қауіп туралы ескерту алған британдықтар қорғанысты ұйымдастырды және 55-ші Ұ.И. майоры Луард пен 5-ші Ұ.И. капитаны Х.С. Джонстон басқарған еріктілерді тез жинады. Қарауылдар станцияны қоршап алды, ал ең әлсіз үш нүкте белгілі бір күшпен ұсталды. Сондықтан Дхундтар (бұл қашқан таулылардың ерекше аты) түннің ыстығында төбе беттерін ұрлап, оларды бүкіл станцияның күтіп тұрғанын тапты. Көмекшілердің өздеріне қамап қоюға жақындады. Олар қиын да, құрғақ да далалық жерлерді басып өтуге мәжбүр болды. Мұраридің әр түрлі тайпаларына жататын тайпалар орманға шашырап, оларды кесіп тастау үшін аңдып қалады. Алайда тұзақ салынған жол жаңбырдан қашып өту мүмкін емес болды. Күші сөндірілді, ол кенеттен өткенше. Мюрри қосымша әскерлер мен азық-түлікпен қамтамасыз етілді; британдықтар көтерілісші ауылдарды өртеп жіберді, мал мен еркектерді тәркіледі.

Салдары

Көтерілісшілер сатқындыққа ұшырап, жазаға тартылды. Сардар Шербаз хан Аббасидің сегіз ұлы Мүрриде оқпен атылды, Сардар Шербаз хан Аббаси ату жазасына кесілді.