Кіріспе

"Арман патшасы" - Гримм ағайындыларының "Гримм ертегілері" жинағында (KHM 62) жинақталған неміс ертегісі. Ол 554 типті Аарн Томпсонның ("Шүкіршілік жануарлар") суреті.

Қысқаша мазмұны

Бір кезде патшаның екі ұлы бақ-даңқ іздеп, жолға шығып, азғындыққа түседі. Үшінші және кіші ұлы Симплтон оларды іздеп шықса, олар оны мазақтайды. Олар жолға шығып, Симплтон ағаларының құмырсқалар үйін қиратуына, бірнеше қаздың өліміне және аралардың ұясын түтінмен өшіруіне жол бермеді. Содан кейін олар қорадағы тас аттармен бірге қамалға келді, ешкімнің белгісі жоқ. Олар қорған арқылы аң аулады және кішкентай сұр адаммен бөлме тапты, ол оларды кешкі асқа көрсетті. Таңертең ол үлкен ұлына тас тақтайша көрсетті, оған үш тапсырма жазылған еді. Оларды жасаған адам қаланы азат етеді. Бірінші міндет - орманға шашырап кеткен ханшайымның мың інжу-маржандарын жинау. Кімде-кім сынап, сәтсіздікке ұшыраса, тасқа айналады. Үлкен ағаларының әрқайсысы тырысып, сәтсіздікке ұшырады, олар тасқа айналды. Ал ең кішкентайларының інжу-маржандарын құмырсқалар жинап алады. Екінші міндеті - князенің төсек бөлмесінің кілтін көлден алып келу, оны қаздар орындады. Үшінші міндет - үш ұйқылы қыздың ішінен ең кішісін таңдап алу. Бір ғана айырмашылық, ең үлкені ұйықтамас бұрын аздап қант жеген, екіншісі аздап сироп, ал ең кішісі бал жеген. Қызылша ең кішісін таңдап алды. Бұл қаланы оятып, тасқа айналғандарды қайта тірілтті. Кіші ұлы кіші қызға, ал екі інісі қалған қыздарға үйленді.

Нұсқалар

Людвиг Бекштейннің "Қолымдалған ханшайым" атты ертегісі осыған ұқсас. Гримм ертегісінен айырмашылығы, үш емес, екі ағайынды бар, үлкені Хеллмерих, кішісі Ханс, олар патша емес, тері шеберінің ұлдары. Қалдықта оларға сиқырды бұзатын тапсырманы орындайтын адам жұлдыз емес, қарт әйел. Үш сиқырлы ханшайымның орнына, тек біреуі ғана бар, ағайындыларға үш пердемен қапталған тұлғаны анықтау керек. Қалған екі сурет - ханшайымды сиқырлаған сиқыршының жасақтаған айдаһарлары. Самуэль Жак Брунның Лангедок нұсқасының әдеби қарауында ("Жас Англас маркиз қалай болды, немесе қаздар, құмырсқалар мен ұшқыштар туралы әңгіме") Англиялық жас шаруа Парижге келді. Англас өзінің балапандарына зиян келтірмеуге уәде берген қаздың көмегімен жеңіске жетеді. Көп ұзамай оған құмырсқалар мен шыбындар көмектеседі, ол қызға үйленіп, маркиз болады.