Байкал теңізінің естікшесі (Baykal teńiziń estikşesi)
Baikal seal
Байкал теңізінің естімеген иті – Сібірдің Байкал көлінде ғана кездесетін, дүниежүзіндегі жалғыз тұщы су аймағында тіршілік ететін иті. Тұқымын, мөлшерін біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тұщы су тұмсығының түрлері
Species of freshwater seal
Байкал тұмсығы, Байкал көлі тұмсығы немесе нерпа (Pusa sibirica) – Ресейдің Сібіріндегі Байкал көліне ғана тән құлақсыз тұмсық түрі. Каспий тұмсығы сияқты, ол да Арктикалық сақиналы тұмсыққа жақын туыс. Байкал тұмсығы – ең кішкентай нағыз тұмсықтардың бірі және тұщы суда ғана тіршілік ететін жалғыз жүйтіктілер (pinniped) түрі. Канаданың Квебек провинциясының Гудзон шығанағы аймағында тіршілік ететін ішкі портовый тұмсықтардың (Lacs des Loups Marins портовый тұмсықтары), сондай-ақ Сайма сақиналы тұмсығы және Ладога тұмсығы (екі сақиналы тұмсықтың да түршесі) да тұщы суда кездеседі, бірақ бұл тұмсықтар теңіз популяцияларына да жатады. Ең ірі өлшемі ұзындығы және салмағы бойынша тіркелген. Салмақта жылдық айырмашылықтар маңызды, көктемде салмақ ең төмен, ал күзде – көктемгіден 38–42% артық болады. Жануарлардың жыныстық ерекшеліктері өте аз байқалады; еркектер аналардан сәл ғана ірі. Байкал тұмсықтары алғаш қалай осы жерге келгені әлі де жұмбақ. Байкал тұмсығының бас сүйегінің құрылысы оның Каспий тұмсығымен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Сонымен қатар, екі түрдің де морфологиялық ерекшеліктері олардың Арктикалық сақиналы тұмсықтан тарағанын көрсетеді. Олар өзендер мен ағыстармен жүзіп келген болуы мүмкін, немесе Байкал көлі бұрынғы мұз дәуірінде Паратетис теңізі, Батыс Сібір мұздық көлі немесе Батыс Сібір жазығы сияқты үлкен су алабы арқылы мұхитпен байланысқан болуы мүмкін. Тұмсықтардың Байкал көлінде шамамен екі миллион жылдан бері мекендеп келе жатқаны естілетін. Байкал тұмсықтарының қоныстанған аймақтары маусымға және басқа да экологиялық факторларға байланысты өзгереді. Олар жылдың көп бөлігінде жалғыз тіршілік етеді, кейде басқа Байкал тұмсықтарынан шақырымдар қашықтықта болады. Әдетте, Байкал тұмсықтарының жоғары концентрациясы көлдің солтүстік бөлігінде кездеседі, себебі ұзақ қыс мұздың ұзаққа дейін қатып қалуын қамтамасыз етеді, бұл олардың бала туу үшін қолайлы жағдай.
The Baikal seal, Lake Baikal seal or nerpa (Pusa sibirica) is a species of earless seal endemic to Lake Baikal in Siberia, Russia. Like the Caspian seal, it is related to the Arctic ringed seal. The Baikal seal is one of the smallest true seals and the only exclusively freshwater pinniped species. A subpopulation of inland harbour seals living in the Hudson Bay region of Quebec, Canada, (Lacs des Loups Marins harbour seals), as well as the Saimaa ringed seal and the Ladoga seal (both ringed seal subspecies), are also found in fresh water, but these seals are part of species that also have marine populations. The maximum reported size is in length and in weight. There are significant annual variations in the weight, with lowest weight in the spring and highest weight, about 38–42% more, in the fall. The animals show very little sexual dimorphism; males are only slightly larger than females. It is something of a mystery how Baikal seals came to live there in the first place. The skull structure of the Baikal seal suggests it is closely related to the Caspian seal. In addition, the morphological structures in both species suggest they are descended from Arctic ringed seals. They may have swum up rivers and streams or possibly Lake Baikal was linked to the ocean at some point through a large body of water, such as the Paratethys Sea, West Siberian Glacial Lake or West Siberian Plain, formed in a previous ice age. The seals are estimated to have inhabited Lake Baikal for some two million years. The areas of the lake in which the Baikal seals reside change depending on the season, as well as other environmental factors. They are solitary animals for the majority of the year, sometimes living kilometres away from other Baikal seals. In general, a higher concentration of Baikal seals is found in the northern parts of the lake, because the longer winter keeps the ice frozen longer, which is preferable for pupping.
Азық-түлік жинау
Олардың негізгі тамақ көзі – голомянка, ол тек Байкал көлінде ғана кездесетін майлы балық. Байкал түлендері жыл сайын өндірілетін голомянка биомассасының жартысынан астамын, шамамен 64 мың тоннасын жейді. Бұл түленнің қалған тамақ көзі – әртүрлі балық түрлері, әсіресе Cottocomephorus (қыс және көктемде рационның шамамен 7%-ы) және Кесслердің шабағы (қыс және көктемде рационның шамамен 0,3%-ы), бірақ ол сондай-ақ Epischura baikalensis, гаммаридтер және моллюскалар сияқты кейбір жұмырқасыз жануарларды да жей алады. Байкал түлендерінің ерекше тістері бар, олар тамақтану кезінде суды шығарып тастауға мүмкіндік береді, соның арқасында жүзу кезінде көп мөлшерде амфиподтарды жинауға болады. 2004 жылғы Байкал түлендерінің азық іздеу тактикасы туралы мақалаға сәйкес, жазғы түндері бұл түлендер күндізгі және түнгі уақытта әртүрлі азық іздеу стратегияларын қолданады. Күндіз олар негізінен балықты іздеу үшін көру қабілетін пайдаланады, ал түнінде шабақтарды аулау үшін сезіну қабілетін қолданады. Күндіз жарық көп болғандықтан, түлендер балықты аулау үшін жақсы көреді. Түнде жарық болмағандықтан, олар сезіну арқылы аң аулауға мәжбүр. Түнде ауланатын шабақтардың тәуліктік миграциясы болады, сондықтан олар түнінде жағалауға жақын суларға шығады, ал күндіз жыртқыштардан қашу үшін терең суға жүзеді. Бұл түлендер таңертең және кешке қарай шабақтарға жету үшін терең суға түсетіні байқалды, олар тиісінше жағалауға жақын және терең суға жүзеді. Байкал түлені омулдың санының азаюына кінәлі деп айтылған, бірақ бұл дұрыс емес. Омул рационның шамамен 0,1%-ын құрайды деп есептеледі. Омулдың басты бәсекелесі – голомянка, және жылына тонналап осы балықты жей отырып, Байкал түлендері омулдың ресурстар үшін бәсекелесуін азайтады. Байкал түлендерінің бір ерекше әдеті бар. Күздің басында, көл тоңбас бұрын, олар шығанақтар мен шағын шығанақтарға көшіп, шөгінді жерлерде тіршілік ететін Кесслердің шабағын аулайды, сондықтан оның асқазан-ішек жүйесінде әдетте құм мен лай болады. Бұл құм түлендердің асқазан-ішек жолдарын тазартады және паразиттерді шығарып жібереді.
Their main food source is the golomyanka, a cottoid oilfish found only in Lake Baikal. Baikal seals eat more than half of the annual produced biomass of golomyanka, some 64,000 tons. The remaining food sources for this seal are various other fish species, especially Cottocomephorus (about 7% of the diet during the winter and spring) and Kessler's sculpin (about 0.3% of the diet in the winter and spring), but it may also take some invertebrates such as Epischura baikalensis, gammarids and molluscs. Baikal seals have specialized teeth that allow the seals to expel water while feeding, allowing them to gather large amounts of amphipods while swimming. According to a 2004 paper on the foraging tactics of Baikal seals, during the summer nights these seals are known to have different foraging strategies during night time and during day time. During the day, these seals use visual clues to search for their prey, which is mainly fish, while during the night they use tactile clues to hunt crustaceans. Since it is brighter during the day, the seals are able to see much better in order to hunt for the fish. Since there is no light at night, they have to hunt with tactile cues. The crustaceans they hunt at night have a diel migration, so they come up into shallower waters during the night, and swim to deeper waters during the day to escape predators. These seals were observed to dive deeper during dawn and dusk in order to get to these crustaceans as they were swimming shallower and deeper, respectively. The Baikal seal has been blamed for drops in omul numbers, but this is not the case. It is estimated that omul only comprises about 0.1% of its diet. The omul's main competitor is the golomyanka and by eating tons of these fish a year, Baikal seals cut down on the omul's competition for resources. Baikal seals have one unusual foraging habit. In early autumn, before the entire lake freezes over, they migrate to bays and coves and hunt Kessler's sculpin, a fish that lives in silty areas and, as a result, usually contains grit and silt in its digestive system. This grit scours the seals' gastrointestinal tracts and expels parasites.