Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адриатика жағалауының операциялық аймағы (Operationszone Adriatisches Küstenland, OZAK; немесе кең тараған тілмен: Operationszone Adria; ; ; ) - 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылған Адриатика жағалауының солтүстік жағалауындағы нацистік Германияның әкімшілік бірлігі. Ол Германияның бақылауына алғанға дейін фашистік Италияның бақылауында болған аумақтардан құрылды. Ол қазіргі Италия, Словения және Хорватия жерлерін қамтыды. Бұл аймақ Каринтияның Рейхсгауына қосылған, бірақ қосылмаған аумақ ретінде басқарылды. Бұл аймақтың астанасы Триест қаласы болды.
Nazi German administrative unit on the northern Adriatic coast
The Operational Zone of the Adriatic Littoral (Operationszone Adriatisches Küstenland, OZAK; or colloquially: Operationszone Adria; ; ; ) was a Nazi German district on the northern Adriatic coast created during World War II in 1943. It was formed out of territories that were previously under Fascist Italian control until its takeover by Germany. It included parts of present day Italian, Slovenian, and Croatian territories. The area was administered as territory attached, but not incorporated, to the Reichsgau of Carinthia. The capital of the zone was the city of Trieste.
Өмірбаян
ОЗАК-ты 1943 жылы 10 қыркүйекте Гитлер Италияның одақтастар шабуылдан кейін итальяндықтардың капитуляциясына (1943 жылы 8 қыркүйекте) жауап ретінде Триест қаласында штаб-пәтерімен құрды. Ол Удин, Горизия, Триест, Пула (Пола), Риека (Фиуме) және Любляна (Лубиана) провинцияларын қамтыды. Сол күні Беллуно, Оңтүстік Тироль және Трентино провинцияларын қамтитын Альпілік тау етегіндегі операциялық аймақ құрылды. Екі операциялық аймақ та Гарда көлінің жағасындағы Сало қаласында орналасқан Италия Социалдық Республикасынан (ИСР) бөлек болды, ол Италияның қалған бөлігін басқаратын, бірақ одақтастар әлі басып алмаған. Бұл аймақтың атауы Австрияның тарихи мұралық жеріне сілтеме болды. ОЗАК Германия империясына толықтай қосылмаған, бірақ Каринтия гауына қосылған. Фридрих Райнер, Каринтияның нацистік гаулейтері ОЗАК-тың рейхс қорғаныс комиссары болып тағайындалды, осылайша жартылай қосылған аумақтың азаматтық әкімшілігінің басшысы болды. Любляна провинциясына словен провинциялық әкімшілігі берілді. Литваның епископы Грегорий Рожман Рейнерге атақты антисемит Леон Рупникті жаңа Любляна провинциялық үкіметінің президенті болуға кеңес берді, содан кейін Рупник 1943 жылдың 22 қыркүйегінде тағайындалды. СС генералы Эрвин Розенер президенттің кеңесшісі болды. Ол 1941-1943 жылдары Польшаның барлық нацистік лагерьлерінің бастығы болды. Қысқа уақыт Венаның гаулейтері болып қызмет еткеннен кейін ол Триестке жіберілді, онда ол соңындағы Рисира ди Сан-Саба түрмесін басқарды, бұл Италия жерінде құрылған жалғыз СС лагері. Глобочник 1943 жылдың қыркүйек айының ортасында туған қаласына оралып, Триесттегі Виа-Ницца 21 мекенжайында кеңсесін құрып, Фриули, Истрия және Хорватияның Адриатика жағалауындағы басқа аймақтардағы еврейлерді, партизандарды және нацистік саясаткерлерді жүйелі түрде қудалай бастады. Оның 92 адамнан тұратын штабы, негізінен Рейнхард операциясы кезінде алған өлтіру тәжірибесі бар неміс және украин СС-інің мүшелері, бүкіл аймақтағы аяусыз партизандық белсенділікке қарсы күресу үшін тез кеңейтілді. Глобочниктің иелігінде Сан-Сабаның Триест маңындағы Ратто-делла-Пилерия 43-тегі үлкен, пайдаланылмайтын және ескірген күріш диірмені Рисирера ди Сан-Саба болды. Оның басшылығымен ол Италия аумағындағы жалғыз нацистік құрту лагеріне айналдырылды. Лагерь тұтқындарды, партизандарды және саяси тұтқындарды ұстау үшін, сондай-ақ нацистік концлагерьлерге айдалатын еврейлерді жинау және транзиттік лагерь ретінде пайдаланылды. 1943 жылдың қазан айында тұтқындаулар басталды және лагерь ашылды, негізінен SS-дің неміс және украин мүшелері SS Sturmbannführer Christian Wirth, Бельцек құрту лагерінің бұрынғы командирі. Вирт 1944 жылы 26 мамырда Опатияда югослав партизандарынан қаза тапты. Оның орнына Вирттың Люблиндегі бұрынғы орынбасары және Бельцектегі мұрагері СС гауптштурмфюрерері Готтлиб Херинг тағайындалды. 1944 жылдың тамызында Херингтің орнын СС Obersturmbannführer Дитрих Аллерс басқарды. 1945 жылдың 28 сәуірінде Сан-Саба лагері жұмысын тоқтатты, ал Вафен-СС әскерлері қалған тұтқындарды босатып, соғыс қылмыстарының дәлелдерін жою үшін келесі күні газ камерасы мен өрт сөндіру ғимаратын қиратты. Сан-Саба лагерінен 25 мыңнан астам итальяндық, словен, хорват және еврей азаматтары өтті, шамамен 5 мың адам әр түрлі әдістермен, соның ішінде газбен өлтірілді. Бүгінде күріш диірмендері Италияның ұлттық ескерткіші болып табылады. Лагерь басшылары мен әріптестері 1976 жылы Триестте сотталды, бірақ олардың үкімдері ешқашан орындалмады.
OZAK was established, with its headquarters in Trieste, on 10 September 1943, by Adolf Hitler, as a response to the Italian capitulation (8 September 1943) following the Allied invasion of Italy. It comprised the provinces of Udine, lt=Gorizia, Trieste, Pula (Pola), Rijeka (Fiume) and Ljubljana (Lubiana). The Operational Zone of the Alpine Foothills, comprising the provinces of Belluno, South Tyrol, and Trentino, was established on the same day. Both operational zones were separate from the Italian Social Republic (RSI), based in Salò on Lake Garda, which governed the remainder of Italy that had not yet been occupied by the Allies. The name of the zone was a reference to the historical crown land of the Austrian Littoral. The OZAK was not incorporated in the German Reich outright, but attached to the Gau of Carinthia. Friedrich Rainer, Nazi Gauleiter of Carinthia was appointed Reich Defense Commissioner of OZAK, thereby becoming chief of the civil administration of the semi annexed territory. The province of Ljubljana was given a Slovenian provincial administration. Leading collaborator Gregorij Rožman, Bishop of Ljubljana, recommended to Rainer that notorious anti Semite Leon Rupnik should be the president of the new Ljubljana provincial government, and Rupnik was then duly appointed on 22 September 1943. SS General Erwin Rösener became Advisor to the President. He commanded all the Nazi camps in occupied Poland from 1941 to 1943. After serving briefly as Gauleiter of Vienna he had been posted to Trieste, where to the very end he ran the Risiera di San Sabba prison, the only SS camp ever set up on Italian soil. Globocnik, returning to his native city in triumph in mid September 1943, established his office at Via Nizza 21 in Trieste and began to carry out Einsatz R, the systematic persecution of Jews, partisans and anti Nazi politicians in Friuli, Istria and other areas of the Croatian Adriatic coastline. His staff of 92, mostly members of the German and Ukrainian SS with killing experience gained in Operation Reinhard, was quickly expanded to combat the unrelenting partisan activity throughout the region. Globocnik's domain included Risiera di San Sabba, a large, disused and decrepit rice mill at Ratto della Pileria 43 in the Triestine suburb of San Sabba. Under his supervision it was converted into the only Nazi extermination camp in Italian territory. The camp was used to detain hostages, partisans and political prisoners, and as a collection and transit camp for Jews being deported to Nazi concentration camps. In October 1943, arrests started and the camp opened, staffed primarily by German and Ukrainian members of the SS under the command of SS Sturmbannführer Christian Wirth, former commander of Belzec extermination camp. Wirth was killed by Yugoslav Partisans in Opatija, on 26 May 1944. He was replaced by Wirth's former deputy in Lublin and successor in Belzec, SS Hauptsturmführer Gottlieb Hering. Hering was replaced by SS Obersturmbannführer Dietrich Allers in August 1944. On 28 April 1945, the San Sabba camp ceased operating, and Waffen SS troops set free the remaining inmates and demolished the gas chamber and incinerator building the next day, to destroy evidence of war crimes. Over 25,000 Italian, Slovene, Croatian and Jewish civilians passed through the San Sabba camp, about 5,000 were killed there by various methods including gassing. Today the rice mill is an Italian National Memorial Site. The camp's commanders and collaborators were tried in Trieste in 1976, but their sentences were never carried out.
Германияның аймаққа арналған жоспарлары
Адриатика жағалауының этникалық және саяси қайта анықталуы соғыс кезінде теориялық деңгейде қарастырылды. 1943 жылы 9 қыркүйекте сыртқы істер министрі Риббентропқа жіберілген жеделхатта Гаулейтер Райнер Австрия-Мажар империясының бөліністеріне негізделген Гориция, Истрия және Карниоладағы болашақ рейхтік протектораттарды құруды ұсынады. Алайда, бастапқы неміс оккупациялық саясаты аймақты Каринтияның Рейхсгау аймағына қосуды жақтырады. Бұл аймақтың этникалық күрделілігі итальяндық ықпалды азайту, этникалық сегментацияны дамыту және германдықты тұрақтандырушы күш ретінде енгізу үшін пайдаланылуы тиіс еді. Бұл стратегия ортағасырлық Германия мен Габсбург монархиясының тарихын түсінуге негізделген, онда неміс иелері мен ақсүйектері аймақтың экономикалық және әкімшілік дамуын мүмкін етті. Венеция Джулия, Триест және Фриулидің этно-әлеуметтік құрамы Германияның оккупациялық жоспарларының маңызды құрамдас бөлігі болды. Фашистік үкімет аймақтағы бөлінген әлеуметтік топтардың қолдауынан айырылды, ал режимнің құлдырауы итальяндықтар арасында бейбағдарлық кезеңді бастады. Біз тек Оңтүстік Тиролды ғана емес, сондай-ақ Венециядан оңтүстікке қарай шекара сызығын да алуымыз керек. Бір кезде Австрияның иелігінде болған нәрсені біз өз қолымызға қайтарып алуымыз керек. Италиялықтар өзінің опасыздығы мен сатқындығы арқылы қазіргі заманғы ұлттық мемлекет болудан айырылды. Ол ақырында Гитлерді осы қадамға баруға көндірді, ол Венецияның "бір түрлі бос конфедерация" түрінде Рейхке байлануы керектігіне келісті. және көптеген итальяндық, словендік және хорват партизандарының болуынан, ОЗАК-та генерал дер Гебергструппе Людвиг Кюблер басқаратын едәуір неміс әскери контингенті болды. 1944 жылдың 28 қыркүйегінде бұл бөлімшелер LXXXXVII армия корпусы болып қайта аталды. Қазіргі немесе ескірген барлық қарулы көліктер Вермахт, Вафен СС, Орднунсполицей немесе фашистік итальяндық және словендік бөлімшелерге қызмет етуге мәжбүр болды. 1945 жылдың 30 сәуірінде итальяндық антифашисттік Comitato di Liberazione Nazionale бірнеше мың ерікті нацистерге қарсы көтерілді. 1 мамырда Глобочникке Италия мен Югославиядан кері шегінген кезде Триестке жиналған неміс және коллаборационист әскерлерінің әскерінің командалығы берілді. Бұл бөлімшелер дереу партизандардың 4-ші армиясымен соғысты, содан кейін 2 мамыр күні кешке жаңа Зеландия генерал-лейтенанты сэр Бернард Фрейбергтің командалығымен Жаңа Зеландияның 2-ші дивизиясына берілді. Алайда, Иосип Броз Титоның әскері мен Вермахт пен әріптестік күштерінің арасында бірнеше күн бойы ұрыстар жалғасты. Партизандар 15 мамырда Исонзо өзенінің батысындағы аймақтардан кетуге кірісті. 11 маусымда югослав әскерлері Триесттен кетуге кірісті.
The ethnic and political re definition of the Adriatic Littoral was considered during the war on a theoretical level. In a telegram sent on 9 September 1943 to foreign minister Ribbentrop, Gauleiter Rainer suggests the future establishment of Reich protectorates in Gorizia, Istria and Carniola, based on the subdivisions of the Austrian Hungarian Empire. Initial German occupation policy, however, favored incorporating the area into the Reichsgau of Carinthia. The ethnic complexity of the region was to be used to minimize Italian influence, promote ethnic segmentation, and introduce Germandom as a stabilizing force. This strategy was based on an understanding of history of medieval Germany and the Habsburg monarchy, where the German lords and nobles were seen to have made the economic and administrative development of the region possible. The ethno social composition of Venezia Giulia, Trieste, and Friuli was an important component to Germany's plans of occupation. The fascist government had lost support of the fragmented social groups throughout the region and the collapse of the regime ushered in a period of disorientation amongst Italians. We must not only get back South Tyrol, but I envisage the boundary line drawn south of Venice. Whatever was once an Austrian possession we must get back into our own hands. The Italians by their infidelity and treachery have lost any claim to a national state of the modern type. He eventually managed to convince Hitler that this course of action should be undertaken, who agreed that Venice should be bound to the Reich in "some sort of loose confederation." and because of presence of large numbers of Italian, Slovene and Croatian partisans, OZAK also hosted a substantial German military contingent, commanded by General der Gebirgstruppe Ludwig Kübler. On 28 September 1944, these units were redesignated LXXXXVII Army Corps. Nearly every available armored vehicle, modern or obsolete, was pressed into service with Wehrmacht, Waffen SS, Ordnungspolizei, or fascist Italian and Slovenian units. On 30 April 1945, several thousand volunteers of the Italian anti fascist Comitato di Liberazione Nazionale rose up against the Nazis. On 1 May, Globocnik was given command of a chaotic assortment of German and collaborationist troops converging on Trieste as they retreated from Italy and Yugoslavia. These units were immediately engaged by the Partisans' 4th Army before surrendering to the New Zealand 2nd Division commanded by NZ Lieutenant General Sir Bernard Freyberg on the evening of 2 May. However, fighting continued between Josip Broz Tito's army and remnant Wehrmacht and collaborationist forces for several days. The Partisans began to withdraw from areas west of the Isonzo river on 15 May. On 11 June Yugoslav troops began to withdraw from Trieste.