Кіріспе
Шу ханның шенеунігі және ғалымы (қайтыс болды 270) Цзяо Чжоу (199 270), Юньнань, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шу ханның шенеунігі және ғалымы. Ол бұрын Шығыс Хан әулетінің соңында 221 жылы Шу хан режимін құрған Лю Бейдің азаматы болғанға дейін И провинциясының (қазіргі Сычуань мен Чунцинді қамтитын) губернаторы Лю Чжанның қол астында қызмет еткен. Ол көбіне Шу ханның шенеуніктерінің ұстазы болғандығымен ерекшеленеді. Олардың арасында Чен Шу, Луо Сянь, Ду Чжэнь, Вэн Ли және Ли Ми бар. Өмірінде Цзяо Чжоу таланты жоқ деп саналған және көптеген әріптестері оны құрметтемеген. Тек Ян Си ғана Цзяо Чжоуды жоғары бағалаған. Янг Си тіпті бірде: "Біз сияқты кейінгі ұрпақ ешқашан осы ұлы адамдай бола алмайды" деген. Осыған байланысты Ян Си өзінің талантын таныған адамдардан мақтау алды. Цзяо Чжоу Шу хандығында Лю Бейдің таққа отырғанынан (221 жылы) Шудың 263 жылы құлдырауына дейін қызмет етті. Ол Шу императоры Лю Шанды 263 жылы Вэйге бағындыруға көндіргені үшін есінде.
Qiao Zhou (199 270), courtesy name Yunnan, was an official and scholar of the state of Shu Han during the Three Kingdoms period of China. He previously served under Liu Zhang, the Governor of Yi Province (covering present day Sichuan and Chongqing) in the late Eastern Han dynasty before becoming a subject of the warlord Liu Bei, who established the Shu Han regime in 221. He is particularly notable for being the teacher of many Shu Han officials. Among them are Chen Shou, Luo Xian, Du Zhen, Wen Li and Li Mi. During his lifetime, Qiao Zhou was regarded as lacking talent and was not respected by many of his peers. Only Yang Xi regarded Qiao Zhou highly. Yang Xi even once said: "Like us, the later generations can never be as good as this great man." Because of this, Yang Xi earned praise from those individuals who also recognised Qiao Zhou for his talent. Qiao Zhou served in the Shu Han government from the time when Liu Bei ascended the throne (in 221) to the fall of Shu in 263. He is remembered for persuading the Shu emperor Liu Shan to surrender to Wei in 263.
Цзяо Чжоудың берілу ұстанымына баға беру
Үш патшалықтың жазбаларында (Сангуоцзи) тарихшы Чэнь Шоу Цзяоның Лю Шанға Лю бұрынғы патшалық отбасын сақтап, Шу Ханға көмектескені үшін ұсынысын мақтады. Бұл пікірге сәйкес, Чэнь өзінің батыс Цзинь әулетінің бағыныстысы екендігін және Цзяо Чэньдің ұстазы болғандықтан, оның пікірін білдіреді. Сан Шэнь сияқты әр түрлі көзқарастағы тарихшылар Цзяо Чжоудың берілу ұстанымын қатты сынға алып, Цзяоны "саткын" деп атады. И Чжунцзянь Цзяоның "саты" оның жеке басына байланысты емес (Цзяо өзінің жақсы моральдық мінез-құлқымен танымал болды), бірақ саяси ұстанымдардың айырмашылығынан туындағанын айтты. Цзяо Чжоу жергілікті шу интеллигенциясының (士族) өкілі болды, ол ұзақ уақыттан бері Шу ханның үкіметімен келіспеушіліктерде болды. Шу үкіметі ұзақ уақыт бойы негізінен "шетелдік" билерден құралған болатын, олар жергілікті дворяндарға қарсы үкіметтік лауазымдар мен саяси билік үшін бәсекелесті. Лю Ян, Лю Чжан, Лю Бей және олардың жақын серіктестері көбінесе жергілікті Шу дворяндары емес еді. Кейіннен Чжукэ Лян "әділ" таланттарды қабылдау процесін енгізді, ол көптеген жергілікті шу ғалымдары мен зиялыларын жұмысқа орналастырды және олардың құрметін және қолдауын алды. Алайда ол бұл қақтығысты толықтай шеше алмады. Чжукэ Лянның әділ және ашық заңдары ақсүйектерге зиян тигізді, өйткені бұл олардың әлеуметтік артықшылықтарын шектеп, жергілікті саясатқа ықпал етуіне кедергі келтірді. Осы арада, Цао Вэйдің және кейіннен Батыс Цзиньнің тоғыз дәрежелі жүйесі ақсүйектерге өз ұрпақтарын ұсынуға және жоғарылатуға мүмкіндік берді, бұл жергілікті Шу тайпаларына пайдалы болды. Шу хан үкіметі Тэо Вэйге қарсы солтүстік экспедицияларды аяусыз бастады, нәтижесінде ауыр шығындар болды. Мұндай шығындар қарапайым халық үшін үлкен ауыртпалық болып қана қоймай, Шу дворяндары үшін де зиянды болды, өйткені оларға да салықтар салынды. Нәтижесінде, Цзяо Чжоудың сыншылары Шу хан мемлекетіне опасыздық жасап, Цао Вэйге берілу арқылы Цзяо Чжоудың әрекеттері жергілікті Шу дворяндары үшін пайдалы болды деп айтады, олар Цао Вэйдің басып кіруін құптайды.
The Shu government had long been mainly made up of "foreign" magistrates who competed against the local nobility for governmental posts and political power. Liu Yan, Liu Zhang, Liu Bei and their close associates were mostly not local Shu nobility. Zhuge Liang later enacted a "fair" talent enrolment process, which employed many local Shu scholars and intellectuals and so managed to earn their respect and support. However, he failed to completely resolve the conflict. Zhuge Liang's fair and transparent rule of law was harmful for the nobility because it restricted their social privileges and prevented them from influencing local politics. Meanwhile, the nine rank system of Cao Wei and later Western Jin enabled the nobility to recommend and promote their own scions, which was beneficial for the local Shu clans. The Shu Han government relentlessly launched the northern expeditions against Cao Wei, resulted in heavy expenditure. Such expenditure was not only a major burden for the common people, but also was harmful for the Shu nobility since taxes were also imposed on them. As a result, it is argued by critics of Qiao Zhou that by betraying the Shu Han state and surrendering to Cao Wei, Qiao Zhou's actions were beneficial for the local Shu nobility, who welcomed Cao Wei's invasion.
Үш патшалықтың романсында
14 ғасырдағы "Үш патшалықтың романсы" атты тарихи романында Цзяо Чжоу зерттеулері Шудың қарсыласы Цао Вэйге қарсы Солтүстік экспедициялар кезінде Чжуге Лянға үлкен көмек көрсеткен астролог ретінде суреттелген.