Кіріспе

Шу ханның шенеунігі және ғалымы (қайтыс болды 270) Цзяо Чжоу (199 270), Юньнань, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шу ханның шенеунігі және ғалымы. Ол бұрын Шығыс Хан әулетінің соңында 221 жылы Шу хан режимін құрған Лю Бейдің азаматы болғанға дейін И провинциясының (қазіргі Сычуань мен Чунцинді қамтитын) губернаторы Лю Чжанның қол астында қызмет еткен. Ол көбіне Шу ханның шенеуніктерінің ұстазы болғандығымен ерекшеленеді. Олардың арасында Чен Шу, Луо Сянь, Ду Чжэнь, Вэн Ли және Ли Ми бар. Өмірінде Цзяо Чжоу таланты жоқ деп саналған және көптеген әріптестері оны құрметтемеген. Тек Ян Си ғана Цзяо Чжоуды жоғары бағалаған. Янг Си тіпті бірде: "Біз сияқты кейінгі ұрпақ ешқашан осы ұлы адамдай бола алмайды" деген. Осыған байланысты Ян Си өзінің талантын таныған адамдардан мақтау алды. Цзяо Чжоу Шу хандығында Лю Бейдің таққа отырғанынан (221 жылы) Шудың 263 жылы құлдырауына дейін қызмет етті. Ол Шу императоры Лю Шанды 263 жылы Вэйге бағындыруға көндіргені үшін есінде.

Цзяо Чжоудың берілу ұстанымына баға беру

Үш патшалықтың жазбаларында (Сангуоцзи) тарихшы Чэнь Шоу Цзяоның Лю Шанға Лю бұрынғы патшалық отбасын сақтап, Шу Ханға көмектескені үшін ұсынысын мақтады. Бұл пікірге сәйкес, Чэнь өзінің батыс Цзинь әулетінің бағыныстысы екендігін және Цзяо Чэньдің ұстазы болғандықтан, оның пікірін білдіреді. Сан Шэнь сияқты әр түрлі көзқарастағы тарихшылар Цзяо Чжоудың берілу ұстанымын қатты сынға алып, Цзяоны "саткын" деп атады. И Чжунцзянь Цзяоның "саты" оның жеке басына байланысты емес (Цзяо өзінің жақсы моральдық мінез-құлқымен танымал болды), бірақ саяси ұстанымдардың айырмашылығынан туындағанын айтты. Цзяо Чжоу жергілікті шу интеллигенциясының (士族) өкілі болды, ол ұзақ уақыттан бері Шу ханның үкіметімен келіспеушіліктерде болды. Шу үкіметі ұзақ уақыт бойы негізінен "шетелдік" билерден құралған болатын, олар жергілікті дворяндарға қарсы үкіметтік лауазымдар мен саяси билік үшін бәсекелесті. Лю Ян, Лю Чжан, Лю Бей және олардың жақын серіктестері көбінесе жергілікті Шу дворяндары емес еді. Кейіннен Чжукэ Лян "әділ" таланттарды қабылдау процесін енгізді, ол көптеген жергілікті шу ғалымдары мен зиялыларын жұмысқа орналастырды және олардың құрметін және қолдауын алды. Алайда ол бұл қақтығысты толықтай шеше алмады. Чжукэ Лянның әділ және ашық заңдары ақсүйектерге зиян тигізді, өйткені бұл олардың әлеуметтік артықшылықтарын шектеп, жергілікті саясатқа ықпал етуіне кедергі келтірді. Осы арада, Цао Вэйдің және кейіннен Батыс Цзиньнің тоғыз дәрежелі жүйесі ақсүйектерге өз ұрпақтарын ұсынуға және жоғарылатуға мүмкіндік берді, бұл жергілікті Шу тайпаларына пайдалы болды. Шу хан үкіметі Тэо Вэйге қарсы солтүстік экспедицияларды аяусыз бастады, нәтижесінде ауыр шығындар болды. Мұндай шығындар қарапайым халық үшін үлкен ауыртпалық болып қана қоймай, Шу дворяндары үшін де зиянды болды, өйткені оларға да салықтар салынды. Нәтижесінде, Цзяо Чжоудың сыншылары Шу хан мемлекетіне опасыздық жасап, Цао Вэйге берілу арқылы Цзяо Чжоудың әрекеттері жергілікті Шу дворяндары үшін пайдалы болды деп айтады, олар Цао Вэйдің басып кіруін құптайды.

Үш патшалықтың романсында

14 ғасырдағы "Үш патшалықтың романсы" атты тарихи романында Цзяо Чжоу зерттеулері Шудың қарсыласы Цао Вэйге қарсы Солтүстік экспедициялар кезінде Чжуге Лянға үлкен көмек көрсеткен астролог ретінде суреттелген.