Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақша және бағалы қағаздарды өндіріске қарағанда басымдыққа қоятын экономикалық жүйе.
Economic system that prioritizes accumulation of money and securities over production
Қаржы капитализмі – қаржы жүйесінде ақшалай табыс жинақтауға өндіріс процестерінің бағынуы. Қаржы капитализмі – капитализмнің ақшаны жинақтап, инвестицияға бағыттау арқылы экономикада басым рөл атқаратын түрі, бұл саяси жүйеге және әлеуметтік дамуға кеңінен әсер етеді. Осы типтегі экономиканы дамыту процесі қаржыландыру деп аталады.
Finance capitalism or financial capitalism is the subordination of processes of production to the accumulation of money profits in a financial system. Financial capitalism is thus a form of capitalism where the intermediation of saving to investment becomes a dominant function in the economy, with wider implications for the political process and social evolution. The process of developing this kind of economy is called financialization.
Сипаттамалары
Қаржы капитализмі валюталар мен облигациялар, акциялар, фьючерстер және басқа да туынды құралдар сияқты қаржы өнімдерін сатып алу мен сатудан немесе оларға инвестиция салудан табыс табуға басымдық берумен сипатталады. Оған сондай-ақ пайызбен ақша беру де кіреді; ал марксистік талдаушылар (осы терминнің бастапқы көзі олар болған) оны еңбек етпейтін адамдарға табыс беру арқылы пайдаланушылық деп санайды. Капитализмнің экономикалық тұжырымдамасын қолдайтын ғалымдар, мысалы, Эуген фон Бём-Баверк, мұндай табысты оның өсуіне және қажетсіз тәуекелдерден қорғануына көмектесетін аралық процестің бір бөлігі деп қарастырады. Қаржы капитализмінде қаржы делдалдары банктерден инвестициялық фирмаларға дейін ірі компанияларға айналады. Салым-қойма банктері жинақтарды тартады және ақшаны несиеге береді, ал инвестициялық банктер инвестициялық мақсаттар үшін қайта несиелендіру үшін банкаралық нарықтан қаражат алады. Ал инвестициялық фирмалар, керісінше, басқа компаниялардың атынан әрекет етеді, олардың акцияларын немесе бағалы қағаздарын инвесторларға сату арқылы инвестиция жасауға көмектеседі.
Finance capitalism is characterized by a predominance of the pursuit of profit from the purchase and sale of, or investment in, currencies and financial products such as bonds, stocks, futures and other derivatives. It also includes the lending of money at interest; and is seen by Marxist analysts (from whom the term finance capitalism originally derived) as being exploitative by supplying income to non laborers. Academic defenders of the economic concept of capitalism, such as Eugen von Böhm Bawerk, see such profits as part of the roundabout process by which it grows and hedges against inevitable risks. In financial capitalism, financial intermediaries become large concerns, ranging from banks to investment firms. Where deposit banks attract savings and lend out money, while investment banks obtain funds on the interbank market to re lend for investment purposes, investment firms, by comparison, act on behalf of other concerns, by selling their equities or securities to investors, for investment purposes.
Әлеуметтік әсері
Қаржы капитализмі терминінің мағынасы қазіргі капиталистік экономикадағы қаржылық делдалдықтың маңыздылығынан көбірек. Ол сондай-ақ байлық иелерінің саяси процеске және экономикалық саясаттың мақсаттарына елеулі әсерін де қамтиды. Томас Палли 21-ші ғасырдағы қаржы капиталының үстемдігі жаһандық экономикада кәсіпкерлік даму үшін инвестицияларға қарағанда спекуляцияға – «Казино капитализміне» – басымдық бергенін айтты.
The meaning of the term financial capitalism goes beyond the importance of financial intermediation in the modern capitalist economy. It also encompasses the significant influence of the wealth holders on the political process and the aims of economic policy. Thomas Palley has argued that the 21st century predominance of finance capital has led to a preference for speculation—Casino Capitalism—over investment for entrepreneurial growth in the global economy.
Тарихи даму
Рудольф Хилфердингтің қаржы капитализмі терминін алғаш рет қолданысқа енгізгені белгілі, оның (1910) Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі неміс трасттары, банктері және монополиялары арасындағы байланыстарды зерттеген еңбегі арқасында. Хилфердингтің «Қаржы капиталы» (Das Finanzkapital, Вена: 1910) еңбегі «бәсекеге қабілетті және көп түрлі «либералды капитализмнің» монополистік «қаржы капиталына» айналуының марксистік талдауы» болды және Ленин мен Бухариннің осы тақырыптағы «көбінесе туынды» жазбаларына жол ашты. Австро-Венгрияның соңғы кезеңіндегі өте жоғары картельденген экономикалық жағдайда жазған Хилфердинг монополистік қаржы капитализмін либералдық дәуірдің бұрынғы «бәсекеге қабілетті» және «қарақшылық» капитализмімен салыстырды. Өнеркәсіптік, сауда және банк мүдделерінің бірігуі бұрынғы либералды капиталистік талаптарды – меркантильдік мемлекеттің экономикалық рөлін азайтуды – жойды; керісінше, қаржы капиталы «орталықтандырылған және жеңілдіктер беруге дайын мемлекетті» іздеді. Хилфердинг мұны еркін нарықтан ауытқу емес, марксистік экономика талап еткен капиталдың сөзсіз шоғырлануының бір бөлігі деп қарады. 1860 жылдарға дейін капитал мен буржуазияның талаптары, Хилфердингтің пікірінше, «барлық азаматтарға бірдей әсер еткен» конституциялық талаптар болған, ал қаржы капиталы байлық иелері класының атынан мемлекеттік араласуды көбірек қалады; ақсүйектер емес, капиталистер енді мемлекетке үстемдік етті. Осы тұста Хилфердинг Маркс болжағаннан өзгеше социализмге жол ашатын мүмкіндікті көрді: «Қаржы капиталының әлеуметтендіру функциясы капитализмді жеңу міндетін едәуір жеңілдетеді. Қаржы капиталы өндірістің ең маңызды салаларын бақылауына алғаннан кейін, қоғамға оның саналы атқарушы органы – жұмысшы класы бақылап алған мемлекет арқылы қаржы капиталын қолға түсіріп, осы өндіріс салаларын бірден бақылауға алу жеткілікті». Бұл «шаруа шаруашылықтары мен шағын бизнестерді» иеліктен шығару қажеттілігін жояды, өйткені олар қаржы капиталы оларды тәуелділікке айналдырған институттарды әлеуметтендіру арқылы жанама түрде әлеуметтендіріледі. Осылайша, экономикада тар кластың үстемдігі болғандықтан, социалистік революция тек осы тар кластан тікелей иеліктен айыру арқылы кең қолдау таба алады. Атап айтқанда, Хилфердингтің пікірінше, Маркс күткен экономикалық жетілу деңгейіне жетпеген қоғамдар социализмге «дайын» болуы мүмкін. Сонымен қатар, «қаржы капиталының саясаты соғысқа және одан кейін революциялық дауылдарға әкелуіне тиіс». Хилфердингтің зерттеуі Лениннің соғыс кезеңіндегі империалистік державалардың қарым-қатынастарын талдауына енгізілді. Ленин сол кездегі банктер туралы «ұлттық экономиканың бүкіл капиталистік жүйесінің басты жүйке орталықтары» деген қорытындыға келді: Коминтерн үшін «қаржы капитализмінің диктатурасы» тұрақты сөз тіркесіне айналды. Мұндай дәстүрлі марксистік көзқарас бойынша, қаржы капитализмі өнеркәсіптік капитализмнің диалектикалық өнімі және тарихтың капиталистік кезеңінің аяқталу процесінің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Торстейн Вебленнің пікірлеріне ұқсас, қаржы капитализмі тауар өндіруден пайда табатын өнеркәсіптік капитализммен салыстырылады. Фернан Браудель кейінірек адамзат тарихында қаржы капитализмінің пайда болған екі кезеңін атап көрсетті – 16 ғасырда генуэздермен және 17-18 ғасырларда голландтармен, бірақ бұл кезеңдерде ол сауда капитализмінен дамыды. Джованни Арриги Браудельдің талдауын кеңейтіп, қаржы капитализмінің басымдылығы коммерциялық/өнеркәсіптік капиталистік кеңеюдің алдыңғы кезеңі бір деңгейге жеткен кезде қайталанатын, ұзақ мерзімді құбылыс екенін көрсетті. 20 ғасырдың ортасына қарай өнеркәсіптік корпорация банк жүйесін табыстың басты экономикалық символы ретінде ығыстырған болса, 20 ғасырдың соңындағы туындылардың өсуі және жаңа банк моделі қаржы капитализмінің жаңа (және тарихи төртінші) кезеңін бастады. Фредерик Джеймсон осы қаржы капитализмінің қазіргі кезеңінің жаһандық абстракцияларын постмодернизмнің мәдени көріністерінің негізі ретінде қарастырды.
Rudolf Hilferding is credited with first bringing the term finance capitalism into prominence, with his (1910) study of the links between German trusts, banks, and monopolies before World War I. Hilferding's Finance Capital (Das Finanzkapital, Vienna: 1910) was "the seminal Marxist analysis of the transformation of competitive and pluralistic 'liberal capitalism' into monopolistic 'finance capital'", and anticipated Lenin's and Bukharin's "largely derivative" writings on the subject. Writing in the context of the highly cartelized economy of late Austria Hungary, Hilferding contrasted monopolistic finance capitalism to the earlier, "competitive" and "buccaneering" capitalism of the earlier liberal era. The unification of industrial, mercantile and banking interests had defused the earlier liberal capitalist demands for the reduction of the economic role of a mercantilist state; instead, finance capital sought a "centralized and privilege dispensing state". Hilferding saw this as part of the inevitable concentration of capital called for by Marxian economics, rather than a deviation from the free market. Whereas, until the 1860s, the demands of capital and of the bourgeoisie had been, in Hilferding's view, constitutional demands that had "affected all citizens alike", finance capital increasingly sought state intervention on behalf of the wealth owning classes; capitalists, rather than the nobility, now dominated the state. In this, Hilferding saw an opportunity for a path to socialism that was distinct from the one foreseen by Marx: "The socializing function of finance capital facilitates enormously the task of overcoming capitalism. Once finance capital has brought the most importance (sic) branches of production under its control, it is enough for society, through its conscious executive organ – the state conquered by the working class – to seize finance capital in order to gain immediate control of these branches of production." This would make it unnecessary to expropriate "peasant farms and small businesses" because they would be indirectly socialized, through the socialization of institutions upon which finance capital had already made them dependent. Thus, because a narrow class dominated the economy, socialist revolution could gain wider support by directly expropriating only from that narrow class. In particular, according to Hilferding, societies that had not reached the level of economic maturity anticipated by Marx as making them "ripe" for socialism could be opened to socialist possibilities. Furthermore, "the policy of finance capital is bound to lead towards war, and hence to the unleashing of revolutionary storms." Hilferding's study was subsumed by Lenin into his wartime analysis of the imperialist relations of the great world powers. Lenin concluded of the banks at that time that they were “the chief nerve centres of the whole capitalist system of national economy”: for the Comintern, the phrase "dictatorship of finance capitalism" became a regular one. In such a traditional Marxist perspective, finance capitalism is seen as a dialectical outgrowth of industrial capitalism, and part of the process by which the whole capitalist phase of history comes to an end. In a fashion similar to the views of Thorstein Veblen, finance capitalism is contrasted with industrial capitalism, where profit is made from the manufacture of goods. Fernand Braudel would later point to two earlier periods when finance capitalism had emerged in human history—with the Genoese in the 16th century and the Dutch in the 17th and 18th centuries—although at those points it was from commercial capitalism that it developed. Giovanni Arrighi extended Braudel's analysis to suggest that a predominance of finance capitalism is a recurring, long term phenomenon, whenever a previous phase of commercial/industrial capitalist expansion reaches a plateau. Whereas by mid century the industrial corporation had displaced the banking system as the prime economic symbol of success, the late twentieth century growth of derivatives and of a novel banking model ushered in a new (and historically fourth) period of finance capitalism. Fredric Jameson has seen the globalised abstractions of this current phase of financial capitalism as underpinning the cultural manifestations of postmodernism.