Кіріспе
Өндіріс тәсілі теориясы Азиялық өндіріс тәсілі (АӨТ) теориясын Карл Маркс 1850-ші жылдардың басында ойлап тапты. Теорияның мәні "Азия қоғамдары орталық қалаларда тұратын және негізінен автоархикалық және жалпы айырмашылықсыз ауыл қауымдастықтарының артықшылығын тікелей тартып алатын деспотикалық билеуші топтың құлдығында болды" деп сипатталған. 1852 - 1858 жылдар аралығында жазған Үндістан туралы мақалаларында Маркс Үндістанда кең тараған АМП-ның кейбір негізгі сипаттамаларын атап өтті. Бұл мақалаларда ол жердің жеке меншігі жоқ екенін (өзін-өзі қамтамасыз ететін бірліктер немесе коммуналар), ауыл шаруашылығы мен өндіріс арасындағы бірлік (қолтық, орама дөңгелек), күшті тауар өндірісі мен айырбасының болмауы және индиялық қоғам мен мәдениеттің тұрақтандыру рөлі. Бұл теория қазіргі марксистер мен марксистер еместер арасында қызу талқылануды жалғастыруда. Кейбіреулер бұл тұжырымдаманың бәрін бас тартты, өйткені капиталистік Азияның әлеуметтік-экономикалық құрылымдары феодалдық Еуропадан ерекше атауды талап ететіндей ерекшеленбеді. Маркстан басқа, Фридрих Энгельс де АМП-ға назар аударды. Маркс пен Энгельс өздерінің кейінгі еңбектерінде Азияның өзіндік өндіріс тәсілі туралы идеяны тастап, негізінен төрт негізгі форманы сақтады: тайпалық, ежелгі, феодалдық және капиталистік. 1920 жылдары кеңестік авторлар терминді қолдану туралы қатты пікір алысты. Кейбіреулер оны мүлдем қабылдамады. Басқалар, Қытайдың "Азиатчики" деп аталатын кеңес сарапшылары, қытайлық жер иелік құрылымдары бір кездері АМП-ға ұқсағанын, бірақ оларды троцкизмге кінәлады және АМП-ны талқылауға КСРО-да 1931 жылдан бастап Хрущев кезеңіне дейін тыйым салынды деп болжады.
The theory of the Asiatic mode of production (AMP) was devised by Karl Marx around the early 1850s. The essence of the theory has been described as "[the] suggestion that Asiatic societies were held in thrall by a despotic ruling clique, residing in central cities and directly expropriating surplus from largely autarkic and generally undifferentiated village communities". In his articles on India written between 1852 and 1858, Marx outlined some of the basic characteristics of the AMP that prevailed in India. In these articles he indicated the absence of private ownership of land (self sustaining units or communes), the unity between agriculture and manufacturing (handloom, spinning wheel), the absence of strong commodity production and exchange, and the stabilising role of Indian society and culture against invasions, conquests, and famines. The theory continues to arouse heated discussion among contemporary Marxists and non Marxists alike. Some have rejected the whole concept on the grounds that the socio economic formations of pre capitalist Asia did not differ enough from those of feudal Europe to warrant special designation. Aside from Marx, Friedrich Engels also focused on the AMP. In their later work, both Marx and Engels dropped the idea of a distinct Asiatic mode of production, and mainly kept four basic forms: tribal, ancient, feudal, and capitalist. In the 1920s, Soviet authors strongly debated about the use of the term. Some completely rejected it. Others, Soviet experts on China referred to as "Aziatchiki", suggested that Chinese land ownership structures had once resembled the AMP, but they were accused of Trotskyism and discussion of AMP was effectively banned in the USSR from 1931 until the Khrushchev period.
Сын
Азиялық өндіріс түрі марксистік және марксистік емес сарапшылар тарапынан көп талқыланған. АӨП - бұл Маркс пен Энгельстің еңбектерінде сипатталған ең даулы өндіріс тәсілі. АПП тұжырымдамасының жарамдылығына қатысты сұрақтар туындады, ол белгілі бір қоғамдардың шынайылығына сәйкес келеді ме, жоқ па деген сұрақтар туындады. Тарихшылар Үндістан немесе Қытай тарихындағы "фактілерді" түсіндіру ретінде АМП ұғымының құндылығына күмән келтірді. Теория 1930 жылдары Кеңес Одағында қабылданбады. Карл Август Витфогель өзінің 1957 жылғы "Ориенталдық деспотизм: Тоталды билікті салыстырмалы зерттеу" деген кітабында өзінің шығыс деспотизмі туралы түсінігі бұл АМП мен Сталиндік Ресейдің шынайылығына ұқсас екенін көрсетті; ол коммунизмнің авторитарлық табиғатын "Шығыста" суды бақылауға тоталитарлық биліктің қажеттілігінің кеңейтілуі ретінде көрді. Джон Холдон және Крис Уикхэм сияқты марксистік тарихшылар Маркс АМП мысалдары ретінде түсіндірген қоғамдар өндірістің салықтық тәсілдері (ТМП) ретінде жақсы түсініледі деп дәлелдеді. ТМП-ның ерекше түрі ретінде "мемлекеттік тап" сипатталады, ол билеуші таптың ерекше түрі ретінде ерекшеленеді, ол шаруалардан артықшылықты алу үшін айрықша немесе дээрлік айрықша құқыққа ие, бірақ ол иелік етуді бақыламайды.