Кіріспе
Филиппиндік екі саптық, фретті қайық латы Филиппиндік латы Кутияпи немесе хьяпи - Филиппиннің екі саптық, фретті қайық латы. Оның ұзындығы 4 - 6 фут, 9 қатқылдары қатайған ара шамынан жасалған. Аспап қалың жұмсақ ағаштан, мысалы, жаңғақ ағашынан жасалған. Барлық хьяпи аспаптарына тән тұрақты дрон бір сырғамен ойналады, ал екіншісі, дроннан бір октава жоғары, кабит немесе ратаннан жасалған (әдетте қазіргі кезде пластиктен жасалған) мелодия ойнайды. Бұл ерекшелік Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да туысқан "кемелік люстраларына" тән, олар "крокодил люстралары" деп те аталады. Бұл Палавано халқының жалғыз саптық аспаптарының бірі, ал Маранао және Манобо сияқты басқа топтардың арасында бірнешеуінің бірі.
the Philippine lute
The kutiyapi, or kudyapi, is a Philippine two stringed, fretted boat lute. It is four to six feet long with nine frets made of hardened beeswax. The instrument is carved out of solid soft wood such as that from the jackfruit tree. Common to all kudyapi instruments, a constant drone is played with one string while the other, an octave above the drone, plays the melody with a kabit or rattan pluck (commonly made from plastic nowadays). This feature, which is also common to other related Southeast Asian "boat lutes", also known as "crocodile lutes", are native to the region. It is the only stringed instrument among the Palawano people, and one of several among other groups such as the Maranao and Manobo.
Өңірлік атаулар
Филиппиннің әртүрлі тілдерінде аспапты: кутепи, кутиапи (Магуинданон), kotyapi (Маранао), котапи (Субанон), фгеренг (Тирурай), фаглонг, фуглунг (Б'лан), хьяпи (Букиднон және Тагбанва), гегелонг (Тболи), куглонг, кадлонг, кудлонг немесе кудлунг (Манобо, Мансака, Мандая, Багобо және Орталық Минданао) және кусяпи (Палаван) деп атайды.
Палаван аралында
Палавано үшін ара шамындағы сырғаларды әр түрлі үлгілерге орналастыруға болады, нәтижесінде аспап үшін екі түрлі таразы пайда болады. Бұл биналиг, пелогқа ұқсас жоғары биіктік шкала және кулитангтың стилін еліктеуге арналған ілеспе стиль және абстрактілі сипаттағы шығармаларды үйрету үшін қолданылатын төменгі пентатоникалық шкала - диналадай. Диналадайда бірнеше қиындық деңгейлері негізгі композицияларға байланысты: Патентек, Патундюг, Банутун және Минудель; Патентек ең қарапайым, Минудель ең қиын. Биналиг шкаласындағы шығармалар арасында қазір кулитангта ойнатылмайтын бірнеше архаикалық композициялар бар. Осы шығармалардың ішінде Малапанкуно (тоқтының айқайлауы) мен Мапалендад бар. Кез келген шығарманың атына кинукулинтан салынған болса, ол кулитанг аспаптарының стилін еліктейтін шығарма болып табылады, оның ішінде Синьолуг кинукулинтанг; Кулитангтың Синьолуг кангугудунының негізгі әуенін әшекейлейтін шығарма ең танымал. Кутияпи бірнеше флейтаның бірімен бірге болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін; палендег, сулинг, инси немесе тумпонг. Әдетте ән айту еркек-аял қарым-қатынас жасау үшін ғана қолданылады.
Маранао
Маранаода багу және андун шкалаларын (Магуинданаода қолданылатын биналиг және диналадей шкалаларына балама) пайдалана отырып ойналатын шығармалар, Магуинданаолық шығармалардан айырмашылығы, кутияпи байока немесе эпикалық әндерге ілеспе аспап ретінде де қолданылады. Андунның ескі бөлшектеріне Кангангатан мен Мамайог Акун жатады. Кудьяпи (котяпи) бірнеше ескі жеңіл ансамбльдердің құрамында болды, соның ішінде касаяо са синкиль / касингкиль ансамблі, синкиль биінің бастапқы музыкалық сүйемелдеуі (қазіргі кезде кәдімгі кулитанг ансамбльдерінің пайдасына сирек қолданылады). Бұл ансамбльде kotyapi жаак арфасымен (kubing), сулингпен, гандаган деп аталатын екі баслы шағын барабанмен (қазіргі маранаолар арасында бір баслы дадабуанның пайдасына сирек қолданылатын барабан) және бір кулитангпен бірге биге қолданылатын бамбук бағаналар. Қосапины құрайтын тағы бір ескі ансамбль - Капаниронг немесе танысу ансамблі. Онда қосапи кубинг, кішкентай инси флейта, екі сапты бамбук цитрасы серонгаганди және мыс табақ тинтикпен бірге қолданылған.
Күнделікті қойылымдар
Магуинданао мен Маранао арасында да әлдеқайда жаңа бейресми стильдер қолданылады. Дәйундей - ән саңгел са вата (дәстүрлі бейнет) және байок (эпостық әндер) жанрларына негізделген, биналиг немесе диналай шкалаларында орындалатын, көрермен алдында орындалатын ән. Бұл ән үйлену тойларында, сайлау науқанында, айт немесе басқа да үлкен жиындарда қолданылады. Бұл күні әдетте екі жынысты танымал музыканттар бір-біріне қарсы сөздік әзіл-сықақ пен бәсекелестікке түседі. Глобализацияның пайда болуымен кутияпидің маңызы азайды, өйткені әртістер оның орнына гитараны қолданады, өйткені ол қаттырақ.
Лумад топтары арасында
Т'Боли, Манобо және басқа да лумад топтарында аспап (гегелунг, хьяпи немесе федлунг деп аталады) үлкен пентатоникалық шкалаға бағдарланған. Багобо сияқты топтарда кутияпи (кудлунг) бүктелген аспап ретінде де қолданылады және әдетте импровизацияланған әндерді сүйемелдеу үшін ойналады. Минданаон Моро кутияпи мен исламдық емес лумад эквиваленттерінің арасындағы ерекше айырмашылық - дауыстық сүйемелдеу стилі мен орнатылуы. Лумад топтарында хьяпи ойнағыш пен вокалист бөлек орындаушылар болып табылады, ал вокалистер аспаптың ырғағы үстінде ән айтудың еркін ағылатын әдісін қолданады, ал Магуиндано және Маранао арасында орнатылған ырғақтар мен фразалар бар. қажет болған жағдайда, музыкант вокалист (байока) ретінде екі есе көбейеді.
Висая аралдарында
Хаджапи бисайялар сияқты топтарда кездеседі, олардың таралуы кубин және басқа да музыкалық аспаптар сияқты Филиппиннің басқа бөліктерінде кездеседі немесе кездесті. Хьяпи - бұл бір ғана ағаштан жасалған, қоңырау үшін кокостың жарты қабықшасы қосылған, екі-үш сыммен сырылған, көбінесе металдан жасалған үш-төрт жиекті, шағын латтаның түрі. Денесі - сунар сунар немесе бурбувайя, мойыны - бурубункун, сырғалары - дулос, ал қоңырау тақтасы - пидья, күйін үйретуші тіректер - бирик бирик деп аталды. Бұл кітапшаға үйдің тік тұғырынан шығатын мүйіз тәрізді бұрыштар сияқты "апиль апиль" немесе "сайонг" деген ат берілген. Хунгапи тек ер адамдар ойнайтын, негізінен, өздерінің махаббат әндерін сүйемелдеу үшін. Әйелдерге тән түрі - корлонг, бамбуктан жасалған бір түйіннен жасалған, бамбук терісінен кесілген, әрқайсысы екі кішкентай көпіршікке көтерілген және күйленген, екі қолмен де арфа сияқты ойналатын. Оның бір түрі - әрқайсысынан бір-бірін кесіп алған жіппен жіңішке таяқтар тізбегі. Уильям Генри Скотт
Тагалог тіліндегі кутепи
Кутапи тагалогтар арасында ұмытылған аспап болған, оның іздері тек Sa Libis ng Nayon сияқты халық әндерінде қалған, ал езуит монахы Педро Чириноның Relacion de las Islas Filipinas (1604) кітабында айтылғандай, тагалогтар тарихи түрде струнды аспапты қолданған. Тагалог кутепиі оңтүстік аналогтарынан айырмашылығы төрт саптық аспап болды. Чириноның айтуынша, олар [тагалогтар] әлеуметтік қарым-қатынаста өте сыпайы және сүйіспеншілікке бөленеді және бір-біріне өте әдепті және өте нәзік хат жазуды ұнатады. Сондықтан да олар серенада әндерін қатты ұнатады. Олардың "cutyapi" деп аталатын гитарасы өте тапқыр, музыкасы өте нәзік болмаса да, әсіресе оларға өте ұнайды. Олар оны өте шеберлікпен, құлшыныспен ойнайды, сондықтан оның төрт сымды сымдары сөйлейді. Бұл жалпыға бірдей қабылданған факт, олар ойнап, бір сөз айтпастан, өздері қалаған нәрсені білдіре алады және түсіне алады, бұл басқа бір ұлттың айтқаны емес. Бисайялар - бұл өнерсіз, кейіннен испан монахтары Диего де Бобадилла, С. Ж. (15901648), және Франсиско Колин, С. Ж., екеуі де 17 ғасырдың бірінші жартысында Филиппинде болған, тагалогтар аспапты және оны қолдануды сипаттағанда өз жазбаларында бірдей нәрселерді қайталады, бірақ алғашқы екеуінен айырмашылығы, Колин аспаптың "екі немесе одан да көп сымға" ие екенін ғана атады, нақты төрт емес. Аспаптың жазылуы әр түрлі сөздіктер мен испандықтардың жазбаларында әртүрлі болды, Кирино бастапқыда куляпи терминін, де Бобадилланың кутиапесін және ақырында Vocabulario de la Lengua Tagala-да coryapi және codyapi деп жазылады. Педро де Сан Буэнавентураның "Сөздіктер" атты еңбегінде аспапты виола мен гитарамен салыстырған. 1624 жылы Пилаға (Лагуна) келген Франсиско де Сан-Антонио да кутепиді рабелмен теңестіріп, "Rabel de los naturales (туған жерлестердің рабелі) " деп жазды. Аспаптың тарихқа қашан еніп қалғаны белгісіз, өйткені 20-ғасырға дейін көптеген сөздіктерде әлі де корьяпи / кодяпи жазулары бар.
They [the Tagalogs] are punctiliously courteous and affectionate in social intercourse and are fond of writing to one another with the utmost propriety and most delicate refinement. Consequently they are much given to serenading. And although their guitar, which they call cutyapi, is not very ingenious, nor the music very refined, it is quite pleasing, and especially to them. They play it with so much skill and ardor that they make its four wire strings speak. It is a generally accepted fact over there that by merely playing them, without saying a word, they can express and understand whatever they please, which is something that cannot be said of any other nation. The Bisayans are more artless
Subsequent records by Spanish friars Diego de Bobadilla, S. J. (1590–1648), and Francisco Colin, S. J., who were both in the Philippines during the first half of 17th century, echoed the same thing in their writings when describing the instrument and its use by Tagalogs, but unlike the first two, Colin only mentioned the instrument having "two or more strings", not explicitly four. The instrument's spelling has varied among the different dictionaries and records made by Spaniards, with Chirino originally using the term culyapi, de Bobadilla's cutiape, and finally in the Vocabulario de la Lengua Tagala where it is variably written as coryapi and codyapi. Pedro de San Buenaventura's Vocabulario compared the instrument to both viola and guitar. Francisco de San Antonio who came to Pila, Laguna, in 1624 also equated kutyapi to rabel, writing "Rabel de los naturales (rabel of the natives)". It was never known when did the instrument finally faded into history, as most dictionaries until the 20th century still has entries of coryapi/codyapi.
Оңтүстік-Шығыс Азияның ұқсас құралдары
Бүкіл аймақта ойналатын ұқсас аспаптарға Саравактағы сапе және Оңтүстік-Шығыс Азияның материктегі крокодилдер кіреді. Олардың аты ұқсас болса да, Явадағы Сунданың Какаписі - цитра, әрине, лаурен емес.