Гай Саллустий Крисп: Рим тарихшысы және саяхатшысы

Кіріспе

Рим тарихшысы және саясаткері (б.з.д. 86 – шамамен б.з.д. 35 ж.)

тарихшы

Гай Саллустий Крисп, әдетте ағылшын тілінде Саллуст деп аталады (/ˈsæləst/, SALəst; б.з.д. 86 – шамамен б.з.д. 35 ж.), Рим Республикасының плебей отбасынан шыққан тарихшы және саясаткер болған. Шамамен б.з.д. 50 жылдарында Юлий Цезардың (б.з.д. 100 – 44 ж.) жақтасы болды, бәлкім Сабиндер еліндегі Амитерн қаласында туған. Саллуст – өзінің есімдерімен сақталған еңбектері бар, латын тіліндегі ең ерте римдік тарихшы, олардың ішінде Катилин қастандығы (сол қастандықтың атымен), Югурт соғысы (сол соғыстың атымен) және Тарихтар (оның тек үзінділері сақталған) бар. Жазушы ретінде Саллуст б.з.д. 5 ғасырдың грек тарихшысы Фукидидтің еңбектерімен негізінен әсерленді. Саяси мансабында Африканың губернаторы қызметін атқарғаннан кейін ол үлкен және адал емес байлық жинады.

Өмір және мансап

Саллуст, вероятно, родился в Амитернуме в Центральной Италии, хотя Эдуард Шварц полагает, что родиной Саллуста был Рим. Дата его рождения вычисляется на основании сообщения в «Хрониках» Иеронима. Однако Рональд Сайм предполагает, что дату Иеронима необходимо скорректировать из-за его небрежности, а энциклопедия «Kleine Pauly» указывает 1 октября 86 года до н.э. в качестве даты рождения. Майкл Грант осторожно предлагает 80-е годы до н.э., за исключением упоминания сестры у Тацита. Саллустии были знатной провинициальной семьей сабинского происхождения. Они принадлежали к всадническому сословию и обладали полным римским гражданством. Благодаря этому Саллуст мог быть воспитан в Риме. Тем не менее, доказательства неясны; некоторые ученые предполагают, что он никогда не занимал эту должность. «Самая ранняя достоверная информация» о его карьере – это его пребывание в должности плебейского трибуна в 52 году до н.э., в год, когда сторонники Милона убили Клодия. В течение этого года Саллуст поддержал преследование Милона. Он также организовал «яростные уличные демонстрации», чтобы оказать общественное давление на Цицерона, запугав его до «неудовлетворительной работы», добившись изгнания Милона из города. В этом году он, вместе с другими десятью трибунами, поддержал закон, разрешающий Цезарю баллотироваться на второй консулат заочно. Сайм предполагает, что Саллуст, из-за своей позиции в деле Милона, первоначально не поддерживал Цезаря. Согласно одной надписи, некий Саллустий (с неясным преноменом) был проквестором в Сирии в 50 году до н.э. при Марке Кальпурнии Бибуле. Моммзен отождествил этого Саллустия с историком Саллустом, но Броутон утверждал, что историк Саллуст не стал бы помощником противника Цезаря или, как бывший плебейский трибун, принял бы скромное звание легата проквестора. Политическая принадлежность Саллуста в этот ранний период неясна, но после его изгнания из сената в 50 году до н.э. Аппием Клавдием Пульхром (тогдашним цензором), он присоединился к Цезарю. Он был отстранен по причине распущенности, но это, вероятно, было предлогом для его оппозиции Милону во время его трибуната.

Sallust was probably born in Amiternum in Central Italy, though Eduard Schwartz takes the view that Sallust's birthplace was Rome. His birth date is calculated from the report of Jerome's Chronicon. But Ronald Syme suggests that Jerome's date has to be adjusted because of his carelessness, and the Kleine Pauly Encyclopedia takes 1 October 86 BC as the birthdate. Michael Grant cautiously offers 80s BC. except for Tacitus' mention of his sister. The Sallustii were a provincial noble family of Sabine origin. They belonged to the equestrian order and had full Roman citizenship. Because of this Sallust could have been raised in Rome. However, the evidence is unclear; some scholars suggest he never held the post. The "earliest certain information" on his career is his terms as plebeian tribune in 52 BC, the year in which the followers of Milo killed Clodius. During his year, Sallust supported the prosecution of Milo. He also organised "ferocious street demonstrations" to exert public pressure on Cicero, intimidating him into "giving a substandard performance", seeing Milo leave the city into exile. In this year, he, with the other ten tribunes, all supported a law to permit Caesar to stand for a second consulship in absentia. Syme suggests that Sallust, because of his position in Milo's trial, did not originally support Caesar. According to one inscription, some Sallustius (with unclear praenomen) was a proquaestor in Syria in 50 BC under Marcus Calpurnius Bibulus. Mommsen identified this Sallustius with Sallust the historian, but Broughton argued that Sallust the historian would not have been an assistant to Caesar's adversary or, as an ex plebeian tribune, have taken the lowly title legatus pro quaestore. Sallust's political affiliation is unclear in this early period, but after he was expelled from the senate in 50 BC by Appius Claudius Pulcher (then serving as censor), he joined Caesar. He was removed on grounds of immorality, but this was likely a pretext for his opposition to Milo during his tribunate.

Зейнеткерлік

Осы айыптамалар мен мансапқа жолдың болмауы салдарынан, ол тарих жазуға өзін толық арнады. Өзінің тарихи еңбектерін қоғамдық өмірдің жалғасы ретінде ұсынып, болашақ ұрпақ үшін жетістіктерді тіркеуге тырысты. Оның саяси өмірі тарихнамасына әсер етіп, оған "элитаға қатысты терең ашу" сезімін ұялатты, соның нәтижесінде "оның сақталған жазбаларында батырлар аз". Ол сондай-ақ бақтарын дамытып, жинаған байлығының көп бөлігін оларға жұмсады. Иеронимнің сөзіне сүйенсек, Саллюст кейіннен Цицеронның бұрынғы әйелі Теренцияға үйленген. Дегенмен, Рим просопографиясының көрнекті мамандары, мысалы Рональд Сайм, мұны аңыз деп санайды. Прокопийдің мәліметінше, Алариктің әскері Римге кірген кезде Саллюсттың үйін өртеп тастаған.

Шығармалары

Салусттың Катилиндік заговор (De coniuratione Catilinae немесе Bellum Catilinae) және Югурт соғысы (Bellum Jugurthinum) туралы монографиялары, сондай-ақ оның ірі және ең маңызды еңбегінен (Historiae) қалған үзінділер бізге толық күйінде жетті. Бұл еңбек б.з.д. 78-67 жылдар аралығындағы Рим тарихын қамтиды. Оның шағын монографиялары – мысалы, Катилина туралы жазған еңбегі Ливийдің ең кішкентай кітабынан да қысқа – Римде осы үлгідегі алғашқы кітаптардың болуын куәландырады.

Катилинаның соғысы

Монография, шамамен б.з.д. 42 жылы жазылған болуы мүмкін. Бірақ, кейбір тарихшылар оның жазылу мерзімін ертерек, б.з.д. 50 жылға дейін санайды, бұл азамат соғыстарынан кейін қайта өңделіп, жарияланбаған памфлет түрінде басылған болуы мүмкін. Онда қастандыққа қатысты жеке ой-эстеліктер жоқ, бұл Салусттың сол кезде әскери қызметте қаладан тыс болғанын көрсетеді. Бұл Екінші Триумвираттың қуғын-сүргін кезінде «ортақ санаға шақыру» ретінде жазылған болуы мүмкін, онда Цезарьдің өлім жазасына қарсылығы сол кездегі қырғынмен салыстырылады. Бұл Салусттың б.з.д. 63 жылы Рим Республикасын құлатуға тырысқан Луций Сергий Катилинаның әрекеттерін егжей-тегжейлі баяндайтын алғашқы жарияланған еңбегі. Саллуст Катилинді заң, тәртіп және моральдың қасақана жауы ретінде көрсетеді, оның көзқарастары мен ниеттерін толыққанды түсіндірмейді (Катилина Саллуст қарсы болған Сулланың партиясын қолдаған). Теодор Моммсеннің пікірінше, Саллуст өз демеушісін (Цезарьді) қастандыққа қатысқан деген айыптан тазартқысы келген. Катилинаның қастандығы туралы жазғанда Саллусттың стильі, әдеби тілі және аристократиялық мінез-құлықты сипаттауы «Карфагеннің құлауынан кейін басталып, Сулланың диктатурасынан соң күшейген және бүлінген ақсүйектерден бүкіл Рим саясатына тараған Римнің саяси және моральдық құлдырауын» көрсетеді. Ол Катилинаның бұзылған мінезі мен қатыгездігіне қарсы болса да, оның көптеген асыл қасиеттері болғанын мойындайды. Атап айтқанда, Саллуст Катилинді соңғы шайқаста ерлікпен күрескен батыр ретінде көрсетеді. Ол қастандық жасағандарды айыптаған баяндама ұсынады, бұл баяндамада Цицеронның «Consulatu suo» еңбегінен қастандық туралы мәліметтер алынған болуы мүмкін; алайда, оның баяндамасы Цезарь мен Катон Кішіге бағытталған, олар «virtus – қасиеттің» екі үлгісі ретінде ұсынылады, ал соңғы бөлімде қастандық жасағандарды жазалау мәселесін талқылайтын ұзақ сөздер келтіріледі.

Югурт соғысы

Салусттың «Югурт соғысы» (Bellum Jugurthinum) – Нумидиядағы Югуртқа қарсы 112–106 жылдардағы соғыс туралы монография. Бұл еңбек б.з.д. 41–40 жылдары жазылған және адамгершілік құлдырауды тағы да баса көрсеткен. Салуст, әлдебір жалпы жылнамалық тарихқа, сондай-ақ Марк Эмилий Скавр, Публий Рутилий Руф және Сулланың өмірбаяндық жазбаларына сүйенген болуы мүмкін. Оның нағыз құндылығы – Мариус пен Сулланың римдік саяси аренаға енуі және олардың арасындағы бәсекелестіктің басталуында. Салусттың Африка Нованың әкімі қызметін атқарған кезінде автор соғысқа байланысты берік географиялық және этнографиялық білімді дамытуға мүмкіндік алған болар еді; алайда, бұл монографияда айқын байқаылмайды, себебі Салусттың «Югурт соғысы» бойынша басымдығы, «Катилина қастандығы» сияқты, тарихты римдік мораль мен саясаттың баяу құлдырауы туралы оның пікірін білдіру құралы ретінде пайдалану болып табылады.

Басқа жұмыстар

Оның соңғы еңбегі "Historiae" б.з.д. 78 жылғы оқиғаларды қамтиды; оның ешқайсысы сақталған жоқ, тек б.з.д. 67 жылға қатысты 5-ші кітаптың бір бөлігі ғана жеткен. Қолда бар фрагменттерден оның Сулладан кейінгі моральдық құлдырауды қайта баса көрсеткені көрінеді; ол "Помпейге кешірімді болған жоқ". Тарихшылар осы еңбектің жоғалғанына өкінеді, себебі ол Серторийге қарсы соғыс (б.з.д. 72 жылы аяқталған), Лукуллдың Митридат VI Понтийскийге қарсы жорықтары (б.з.д. 75–66 жылдары) және Помпейдің Шығыстағы жеңістері (б.з.д. 66–62 жылдары) сияқты өте маңызды кезең туралы көп нәрсе айтар еді. Салустқа жиі жатқызылатын екі хат ("Duae epistolae de republica ordinanda"), Цезарьге жолданған саяси кеңестер мен ұсынымдарды қамтитын хаттар, сондай-ақ Цицеронға жасалған шабуыл ("Invectiva" немесе "Declamatio in Ciceronem") қазіргі ғалымдардың пікірінше, біздің заманымыздың бірінші ғасырындағы риторик жазған туындылар болып табылады, сонымен қатар Цицеронға жатқызылатын қарсы шабуыл да осы авторға тиесілі болуы мүмкін. Бір кезде Марк Порций Латро псевдо-Саллустиан туындыларының авторы деп есептелген, бірақ бұл көзқарас қазір кеңінен қабылданбайды.

Стиль және тақырыптар

Оның еңбегінің басты тақырыбы құлдырау болды, бірақ Рим саясатын талдауы "көбінесе дөңгелектеп айтылғанмен", оның тарихи философиясына Фукидид әсер еткен. Осы тұрғыда ол құлдыраудың "басылмаған пессимизмін" сезінді, ол "қорқынышты да сөзсіз" болатын, себебі Римнің шексіз күшінен туған саяси және рухани жемқорлықтың салдары еді: ол азаматтық соғысты жаулап алынған байлықтың ағынымен және римдік қайраткерлік пен батылдықты шыңдауға қажетті сыртқы қауіп-қатерлердің болмауымен байланыстырды. Саллюст үшін республиканың соңғы кезеңіндегі шешуші сәттер – б.з.д. 146 жылы Римнің ежелгі жауы Карфагеннің жойылғандығы және Сулланың бірінші Митридат соғысынан кейін шығыстан келген байлықтың ағыны болды. Алайда, ол б.з.д. 146 жылға дейінгі республиканың "көзі жарқырап, романтикалық бейнесін" де жеткізді, осы кезеңді "сенімсіз шексіз ізгілікпен" сипаттап, алыс өткенді романтизациялады. Саллюст еңбектерінің стилі Римде кеңінен танымал болды. Ол Цезарь және әсіресе Цицерон сияқты замандастарының жазуларынан ерекшеленеді. Ол қысқалығымен, сирек кездесетін сөздер мен тіркестерді қолдануымен ерекшеленеді. Осының салдарынан оның еңбектері сол кездегі әдеби тілден мүлдем өзгеше. Ол көне сөздерді пайдаланды: Суетонийдің айтуынша, Луций Атей Пратекстат (филолог) оларды жинауға көмектескен. Рональд Сайм Саллюсттың стиль таңдауының, тіпті кейбір сөздерінің таңдауына оның қарсыласы Цицеронға деген жеккөруі әсер еткенін айтады, сонымен қатар ол б.з.д. I ғасырда латын әдебиетіндегі трендсеттердің бірі болды. Жақындағы зерттеушілер келіседі, Саллюст стилін "Цицеронға қарсы" деп сипаттайды, Цицеронның сөйлемдерінің үйлесімді құрылымын қысқа және тікелей сипаттаудан аулақ ұстайды. "Катилинге қарсы қастандық" оның кейінгі еңбектерінде дамыған стильдің көптеген ерекшеліктерін көрсетеді. Саллюст замандас римдік саяси қайраткерлерінің күнделікті тілінен, мысалы, honestas, humanitas, consensus сияқты сөздерді қолданбады. Ол бірнеше жағдайда белгілі сөздердің сирек кездесетін формаларын қолданды: мысалы, libido орнына lubido, maximum орнына maxumum, және көбірек қолданылатын ut орнына quo жалғауын. Ол сондай-ақ, үшінші жақта көпше түріндегі толық етістіктердегі erunt орнына сирек қолданылатын ere аяқтауын, ал үшінші жатпайымдағы (еркек немесе әйел) есімдер мен сөздерде es орнына is қолданды. Саллюст қолданған кейбір сөздер (мысалы, antecapere, portatio, incruentus, incelebratus, incuriosus) оған дейінгі жазбаларда кездеспейді. Олар неологизмдер немесе көне сөздердің қасақана жаңғыртылуы деп саналады. Саллюст көбінесе антитеза, аллитерация және хиазм қолданады. Бұл стильдің өзі "құндылықтарға оралуды" талап етті, ол "идеалданған ежелгі римдіктердің қатал өмірін еске түсіру үшін жасалған", көне сөздер мен тікелей жазу Цицеронның "әшекейлеуіне" қарсы қойылды, өйткені қазіргі құлдырау ежелгі ізгілікке қарсы қойылды.

The core theme of his work was decline, though his treatment of Roman politics was "often crude", with a historical philosophy influenced by Thucydides. In this, he felt a "pervasive pessimism" with decline that was "both dreadful and inevitable", a consequence of political and moral corruption itself caused by Rome's immense power: he traced the civil war to the influx of wealth from conquest and the absence of serious foreign threats to hone and exercise Roman virtue at arms. For Sallust, the defining moments of the late republic were the destruction of Rome's old foe, Carthage, in 146 BC and the influx of wealth from the east after Sulla's First Mithridatic War. At the same time, however, he conveyed a "starry eyed and romantic picture" of the republic before 146 BC, with this period described in terms of "implausibly untrammelled virtue" that romanticised the distant past. The style of works written by Sallust was well known in Rome. It differs from the writings of his contemporaries — Caesar and especially Cicero. It is characterized by brevity and by the use of rare words and turns of phrase. As a result, his works are very far from the conversational Latin of his time. He employed archaic words: according to Suetonius, Lucius Ateius Praetextatus (Philologus) helped Sallust to collect them. Ronald Syme suggests that Sallust's choice of style and even particular words was influenced by his antipathy to Cicero, his rival, but also one of the trendsetters in Latin literature in the first century BC. More recent scholars agree, describing Sallust's style as "anti Ciceronian", eschewing the harmonious structure of Cicero's sentences for short and abrupt descriptions. "The Conspiracy of Catiline" reflects many features of style that were developed in his later works. Sallust avoids common words from public speeches of contemporary Roman political orators, such as honestas, humanitas, consensus. In several cases he uses rare forms of well known words: for example, lubido instead of libido, maxumum instead of maximum, the conjunction quo in place of more common ut. He also uses the less common endings ere instead of common erunt in the third person plural in the perfect indicative, and is instead of es in the accusative plural for third declension (masculine or feminine) adjectives and nouns. Some words used by Sallust (for example, antecapere, portatio, incruentus, incelebratus, incuriosus), are not known in other writings before him. They are believed to be either neologisms or intentional revivals of archaic words. Sallust also often uses antithesis, alliterations and chiasmus. This style itself called for "a 'return to values'" which was "made to recall the austere life of the idealised ancient Roman", with archaisms and abrupt writing contrasted against Cicero's "adornment" as present decadence was contrasted with ancient virtues.

Тарихшы ретінде

Жалпы алғанда, ежелгі дәуір Салустты тарихшы ретінде жақсы қабылдады. Тацит оны жоғары бағалайды. Квинтилиан оны «Римдік Фукидид» деп атады. Марциал мақтауға қосылады: «Зерттеушілердің пікірінше, Салуст римдік тарихшылардың біріншісі болып есептеледі». Ежелгі дәуірдің соңында Иероним оны «өте сенімді» деп жоғары бағалады; оның монографиялары латын тіліндегі стандартты білім беру жиынтығына, Вергилий, Цицерон және Теренциймен бірге (тарих, эпос, шешендік өнер және комедия салаларын қамтиды) енді. XIII ғасырда Салусттың Рим Республикасының кеңеюі туралы мәтіні (Cat. 7) теолог Тома Аквинский және ғалым Брунетто Латини тарапынан келтіріліп, түсіндірілді. Кейінгі орта ғасырлар мен Ренессанс кезеңінде Салусттың еңбектері Италиядағы саяси ой-пікірге ықпал ете бастады. Салустқа қызығушылық танытқан көптеген ғалымдар мен тарихшылардың ішінде ең белгілілері – Леонардо Бруни, Колуччо Салютати және Никколо Макиавелли. Англиядағы оның жақтастарының арасында Томас Мор, Александр Барклей және Томас Элиот болды. Юст Липсий Салустты Тациттен кейінгі ең маңызды римдік тарихшы деп атады. XIX ғасырдан бері тарихшылар Салусттың тарихтарындағы жақпарттығын және тараптылығын, сондай-ақ география және мерзімдемедегі кейбір қателіктерді де сынға алды. Маңыздысы, Салусттың жемқорлыққа қарсы уағыздауының көп бөлігі «онымен бірге жүретін ізгі ниетсіздік пен ежелгі айыптаулармен күңкейтілген, оны ерекше екіжүзділікке ие еткен». Салуст сипаттаған кезеңге қазіргі көзқарас республиканың құлауына моральдық кемшіліктер себеп болды деген пікірді қабылдамайды және «әлеуметтік қақтығыстар саяси күйреуді түсіндіруге жеткіліксіз» деп санайды. Салусттың еңбектерінде басымдықпен айтылатын моральдық құлдырау туралы тұжырым қазір республиканың дағдарысына әкелген құрылымдық және әлеуметтік-экономикалық факторларды зерттеуге кедеріл келтіреді деп сынға ұшырауда, сонымен қатар тарихи фактілерді өзінің моральдық тезисіне сәйкес келтіру үшін манипуляциялайды; алайда, ол «өз заманының айқын және бейтарап түсіндірушісі» ретінде танылады. Оның моральдық мәселелерге ден қоюы Рим саясатының жай-күйін бұрмалап, оны тым қарапайым етіп көрсетеді. Мысалы:

On the whole, antiquity looked favourably on Sallust as a historian. Tacitus speaks highly of him. Quintilian called him the "Roman Thucydides". Martial joins the praise: "Sallust, according to the judgment of the learned, will rank as the prince of Roman historiographers". In late antiquity, he was highly praised by Jerome as "very reliable"; his monographs also entered the corpus of standard education in Latin, with Virgil, Cicero, and Terence (covering history, the epic, oratory, and comedy, respectively). In the thirteenth century Sallust's passage on the expansion of the Roman Republic (Cat. 7) was cited and interpreted by theologian Thomas Aquinas and scholar Brunetto Latini. During the Late Middle Ages and Renaissance, Sallust's works began to influence political thought in Italy. Among many scholars and historians interested in Sallust, the most notable are Leonardo Bruni, Coluccio Salutati and Niccolò Machiavelli. Among his admirers in England in the early modern period were Thomas More, Alexander Barclay and Thomas Elyot. Justus Lipsius marked Sallust as the second most notable Roman historian after Tacitus. Historians since the 19th century also have negatively noted Sallust's bias and partisanship in his histories, not to mention some errors in geography and dating. Also importantly, much of Sallust's anti corruption moralising is "blunted by his sanctimonious tone and by ancient accusations of corruption, which have made him out to be a remarkable hypocrite". Modern views on the period which Sallust documented reject moral failure as a cause of the republic's collapse and believe that "social conflicts are insufficient to account for the political implosion". The core narrative of moral decline prevalent in Sallust's works, is now criticised as crowding out his own examination of the structural and socio economic factors that brought about the crisis of the republic while also manipulating historical facts to make them fit his moralistic thesis; he, however, is credited as "a clear sighted and impartial interpreter of his own age". His focus on moralising also misrepresents and over simplifies the state of Roman politics. For example, :

Стилистік жағынан

Цитаталар мен түсініктемелер "біздің заманымыздың бірінші және екінші ғасырларында Саллусттың еңбегінің жоғары мәртебесін көрсетеді". Оның еңбектерінен мәлімет алғандардың арасында Силий Италик, Лукан, Плутарх және Аммиан Марцеллин болды. Фронто өзінің шығармаларына "архаикалық бояу" беру үшін Саллуст жинаған ежелгі сөздерді пайдаланды. Екінші ғасырда Зенобий оның еңбектерін ежелгі грек тіліне аударды. Аул Гелий Саллуст стиліне қатысты Поллионың жағымсыз пікірін цитата арқылы сақтап қалды. Оның сөзінше, Саллуст бірде теңізден өткен взводқа "өту [жаяу]" мағынасындағы *transgressus* сөзін қолданған (теңізден өту үшін әдетте *transfretatio* сөзі қолданылатын). Квинтилиан Саллустқа қатысты көбінесе жағымды пікір білдіргенімен, оның стильінің кейбір ерекшеліктерін сынады:

Оның еңбектері Августин Гиппоның "Құдай қаласы" еңбегінде кеңінен цитаталанған; ал еңбектерінің өзі римдік кезеңнен кейінгі қолжазбаларда және Каролинг кітапханаларында кездеседі. Орта ғасырларда Саллусттың еңбектері мектептерде латын тілін оқыту үшін жиі қолданылды. Оның лаконикалық стилі Видукинд Корвейский және Випо Бургундский сияқты авторларға әсер етті. Петрарка да Саллустты жоғары бағалады, бірақ оның стилі мен моральдық ойларын бағалады. Француз дін соғыстары кезінде "Катилинаға қарсы қастандық" (De coniuratione Catilinae) конспирацияны ашуға қатысты оқулық ретінде кеңінен танылды. Фридрих Ницше "Жұдырықтар" (1889) еңбегінде Саллустты эпиграммалық стилі үшін мақтады: "Менің стильдік сезімім, эпиграмма ретінде стиль, Саллустпен қарым-қатынасқа түскенде бірден оянды" және оны "жинақы, қатал, мүмкіндігінше көп мазмұнға толы, сонымен қатар барлық "әдемі сөздерге" және "әдемі сезімдерге" салқын, бірақ зұлымдықпен қарауымен" мақтады. Норвегия драматургі Генрих Ибсеннің алғашқы пьесасы "Катилина" (шамамен 1849) Саллусттың әңгімесіне негізделген. Сондай-ақ, "V" деп белгіленген ерекше "Vaticanus 3864" кодексі бар. Онда тек Катилина, Югурта және "Тарихтардан" үзінділер мен хаттар қамтылған. Бұл қолжазбаның авторы бастапқы сөздердің ретін өзгерткен және ескі сөздерді қазіргі заманғы сөздермен алмастырған. "V" кодексіне Саллусттан Цезарьға жазылған екі анонимді хат та кірген, бірақ олардың нақтылығы күмәнді. Саллуст еңбектерінің фрагменттері біздің заманымыздың 2-4 ғасырларына жатпайтын папирустарда сақталған. Көптеген ежелгі авторлар Саллустты цитаталады, ал кейде олардың "Тарихтардан" келтірген цитаталары осы еңбекті қайта құрудың жалғыз көзі болып табылады. Бірақ бұл цитаталардың реконструкция үшін маңызы белгісіз, себебі кейде авторлар Саллустты естеліктерінен келтіргендіктен, бұрмалаулар болуы мүмкін.