Сирия патшасы Александр II тарихы

Кіріспе

Сирия патшасы Александр II Теос Епифан Никефор (Ἀλέξανδρος Θεός Ἐπιφανής Νικηφόρος Áléxandros Theós Épiphanḗs Nikēphóros, лақабы Забинас; б.з.д. 150 – б.з.д. 123) – эллиндік Селевкид монархы, б.з.д. 128 және б.з.д. 123 жылдар аралығында Сирия патшасы болды. Оның нағыз тегі даулы: кейбір ежелгі тарихшылар оны Александр I-нің ұлы деп санайды, ал басқалары Антиох VII-нің асырап алған ұлы деп көрсетеді. Көптеген ежелгі тарихшылар мен қазіргі заманғы ғалымдар Александр II-нің Селевкид әулетінен екендігі туралы мәлімдемесінің жалған екенін айтады. Оның лақабы "Забинас" (Ζαβίνας) – семит аты, көбінесе "сатып алынған" деп аударылады. Дегенмен, Александр II Александр I-нің заңды ұлы болуы мүмкін, өйткені лақапты "құдайдан сатып алынған" деп те түсіндіруге болады. Александр II-нің монеталарындағы бейнелер оның таққа талап етуін Антиох IV-тен, Александр I-нің әкесінен тарағандығымен байланыстырғанын көрсетеді.

King of Syria

Alexander II Theos Epiphanes Nikephoros (Ἀλέξανδρος Θεός Ἐπιφανής Νικηφόρος Áléxandros Theós Épiphanḗs Nikēphóros, surnamed Zabinas; 150 BC – 123 BC) was a Hellenistic Seleucid monarch who reigned as the King of Syria between 128 BC and 123 BC. His true parentage is debated; depending on which ancient historian, he either claimed to be a son of Alexander I or an adopted son of Antiochus VII. Most ancient historians and the modern academic consensus maintain that Alexander II's claim to be a Seleucid was false. His surname "Zabinas" (Ζαβίνας) is a Semitic name that is usually translated as "the bought one". It is possible, however, that Alexander II was a natural son of Alexander I, as the surname can also mean "bought from the god". The iconography of Alexander II's coinage indicates he based his claims to the throne on his descent from Antiochus IV, the father of Alexander I.

Alexander II's rise is connected to the dynastic feuds of the Seleucid Empire. Both King Seleucus IV (d. 175 BC) and his brother Antiochus IV (d. 164 BC) had descendants contending for the throne, leading the country to experience many civil wars. The situation was complicated by Ptolemaic Egyptian interference, which was facilitated by the dynastic marriages between the two royal houses. In 128 BC, King Demetrius II of Syria, the representative of Seleucus IV's line, invaded Egypt to help his mother in law Cleopatra II who was engaged in a civil war against her brother and husband King Ptolemy VIII. Angered by the Syrian invasion, the Egyptian king instigated revolts in the cities of Syria against Demetrius II and chose Alexander II, a supposed representative of Antiochus IV's line, as an anti king. With Egyptian troops, Alexander II captured the Syrian capital Antioch in 128 BC and warred against Demetrius II, defeating him decisively in 125 BC. The beaten king escaped to his wife Cleopatra Thea in the city of Ptolemais, but she expelled him. He was killed while trying to find refuge in the city of Tyre. With the death of Demetrius II, Alexander II became the master of the kingdom, controlling the realm except for a small pocket around Ptolemais where Cleopatra Thea ruled. Alexander II was a beloved king, known for his kindness and forgiving nature. He maintained friendly relations with John I Hyrcanus of Judea, who acknowledged the Syrian king as his suzerain. Alexander II's successes were not welcomed by Egypt's Ptolemy VIII, who did not want a strong king on the Syrian throne. Thus, in 124 BC an alliance was established between Egypt and Cleopatra Thea, now ruling jointly with Antiochus VIII, her son by Demetrius II. Alexander II was defeated, and he escaped to Antioch, where he pillaged the temple of Zeus to pay his soldiers; the population turned against him, and he fled and was eventually captured. Alexander II was probably executed by Antiochus VIII in 123 BC, ending the line of Antiochus IV.

Александр II-нің билікке келуі Селевкид империясының династиялық жанжалдарымен байланысты. Селевк IV патша (б.з.д. 175 ж.) және оның інісі Антиох IV (б.з.д. 164 ж.) екеуінің де ұрпақтары тақ үшін таласқан, нәтижесінде елде көптеген азамат соғыстары болды. Жағдайды Птолемейлік Египеттің араласуы одан әрі қиындатты, бұл екі патшалық үй арасындағы династиялық некелер арқылы жеңілдетілді. Б.з.д. 128 жылы Сирия патшасы Димитрий II, Селевк IV әулетінің өкілі, өзінің енесі Клеопатра II-ге, оның ағасы және күйеуі Птолемей VIII-ге қарсы азамат соғысында көмектесу үшін Египетке шабуыл жасады. Сирияның басып кіруіне ашуланған Египет патшасы Сирия қалаларында Димитрий II-ге қарсы көтерілістерді ұйымдастырып, Антиох IV әулетінің өкілі деп саналатын Александр II-ні антипатша ретінде таңдады. Египет әскерлерімен бірге Александр II б.з.д. 128 жылы Сирияның астанасы Антиохияны басып алды және Димитрий II-ге қарсы соғысып, оны б.з.д. 125 жылы жеңді. Жеңілген патша Птолемей қаласындағы әйелі Клеопатра Теяға қашып кетті, бірақ ол оны қуды. Ол Тир қаласына қашып барып, қаза тапты. Димитрий II-нің өлімінен кейін Александр II патшалықтың иесі болды, тек Клеопатра Тея билік еткен Птолемей маңындағы шағын аймақтан басқа барлық жерді бақылады. Александр II мейірімділігімен және кешірімділігімен танымал, халыққа жақын патша болды. Ол Сирия патшасын өзінің билеушісі деп мойындаған Яһудияның Иоанн I Гирканмен достық қарым-қатынас орнатты. Александр II-нің табыстарын Египеттің Птолемей VIII-і құптамады, өйткені ол Сирия тағында күшті патшаны қаламайтын. Сондықтан, б.з.д. 124 жылы Египет пен Клеопатра Тея арасында одақ құрылды, ол енді Димитрий II-нің ұлы Антиох VIII-мен бірлесіп билік жүргізді. Александр II жеңілді және Антиохияға қашып кетті, онда ол әскерлеріне ақы төлеу үшін Зевс храмын тонады; халық оған қарсы шықты, ол қашып кетті және ақырында тұтқындалды. Александр II б.з.д. 123 жылы Антиох VIII-ге өлім жазасынан кесілді, осылайша Антиох IV әулетінің тарихы аяқталды.

Өмірбаян

Селевкид патшасы Селевк IV 175 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның інісі Антиох IV-тің заңсыз таққа отыруынан туындаған династиялық дағдарыс болды. Селевк IV-тің заңды мұрагері Деметрий I Римде кепілде болды, ал оның кіші ұлы Антиох патша деп жарияланды. Бірақ жас Антиох таққа отырғаннан кейін көп ұзамай Антиох IV таққа отырды. Ол 170/169 жылдары (Селевкид жылы) немере інісін өлтірген болуы мүмкін. Антиох IV 164 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Антиох V оның орнына отырды. Үш жылдан кейін Деметрий I Римнен қашып, таққа отырып, 161 жылы Антиох V-ті өлтірді. Селевкид әулеті Селевк IV пен Антиох IV арасындағы азамат соғысынан қиын жағдайға түсті. 150 жылы Антиох IV-тің заңсыз ұлы Александр I Деметрий I-ді тақтан түсіріп, өлтірді. Ол Птолемей VI-ның қызы Клеопатра Теяға үйленді, ол оның одақтасы және қолдаушысы болды. Мысыр патшасы саясатын өзгертіп, Деметрий I-нің ұлы Деметрий II-ні қолдады, оны Клеопатра Теяға үйлендірді. Мысыр патшасы соғыста жараланып, Александр I қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Оның қарындасы, әйелі және бірге билеушісі, Клеопатра Теяның анасы Клеопатра II, содан кейін оның басқа інісі Птолемей VIII-ге үйленді, ол оның жаңа бірге билеушісі болды. Александр I-нің шенеунігі Диодот Трифон 144 жылы Александр I-нің ұлы Антиох VI-ны патша деп жариялады. Содан кейін Трифон оны өлтіріп, 142 жылы таққа отырды. Тақтан тонаушы Селевкид империясының батыс бөлігіндегі жерлерді, соның ішінде Антиохияны басқарды, бірақ Деметрий II империяның үлкен бөлігін, оның ішінде Вавилонияны сақтап қалды, оған 141 жылы Парфия империясы шабуыл жасады. Бұл Деметрий II-ні Парфияға қарсы науқанға шығарды, ол 138 жылы жеңіліске ұшырап, тұтқынға алынды. Оның інісі Антиох VII таққа отырып, Деметрий II-нің әйеліне үйленді. Ол Трифон мен парфтарды жеңіп, жоғалған Селевкид провинцияларын қайтаруға қол жеткізді. Мысырда Птолемей VIII Клеопатра II-ден ажыраспай, оның Птолемей VI-ның қызы Клеопатра III-ке үйленді және оны өзінің бірге билеушісі деп жариялады. Клеопатра II көтеріліс жасап, ауылды бақылауға алды. 131 жылдың қыркүйегінде Птолемей VIII Александрия астанасында танымалдығын жоғалтып, Кипрге қашып кетті. Парфтар Деметрий II-ні Антиох VII-ге қарсы қысым көрсету үшін босатты, ол 129 жылы Мидиядағы шайқаста қаза тапты. Бұл Деметрий II-ге сол жылы тағына қайта оралуға және әйелі Клеопатра Теяға жол ашты. Птолемей VIII екі жылдан кейін Мысырға оралды; ол өз қарындасы Клеопатра II-ге қарсы соғысты, ақырында оны Александрияда қоршап алды; содан кейін ол күйеу баласы Деметрий II-ден көмек сұрап, оған Мысыр тағын ұсынды. Сирия патшасы Мысырға аттанды және 128 жылдың көктемінде Пелузийге жетті. Деметрий II-нің науқанына жауап ретінде Птолемей VIII Сирияда бүлік шығарды. Сирияның астанасы Антиохия Антиох VII-нің жас ұлы Антиох Эпифанды патша деп жариялады, бірақ қала осындай тұрақсыз саяси жағдайда иелерін ауыстыруға дайын болды. Птолемей VIII Александр II-ні Сирияға қарсы патша ретінде жіберіп, Деметрий II-ні Мысырдан кетуге мәжбүр етті. III ғасырдың тарихшысы Порфирийдің тарихында, оның замандасы Евсевийдің еңбегінде сақталған, сондай-ақ III ғасырдың тарихшысы Юстиннің Филипп тарихының тұжырымында, б.з.д. Бірінші ғасырдың тарихшысы Иосиф Флавийдің айтуынша, сириялықтар Птолемей VIII-ден өздеріне патша ретінде Селевкид әміршісін жіберуін сұрады, ол Александр II-ні таңдады. Филипп тарихының басында жазылғандай, Мысыр патшасы Александр II-ге пара беріп, оның Деметрий II-ге қарсы шығуын талап етті.

The death of the Seleucid king Seleucus IV in 175 BC created a dynastic crisis because of the illegal succession of his brother Antiochus IV. Seleucus IV's legitimate heir, Demetrius I, was a hostage in Rome, and his younger son Antiochus was declared king. Shortly after the succession of young Antiochus, however, Antiochus IV assumed the throne as a co ruler. He may have had his nephew killed in 170/169 BC (145 SE (Seleucid year)). After Antiochus IV's death in 164 BC, his son Antiochus V succeeded him. Three years later Demetrius I managed to escape Rome and take the throne, killing Antiochus V in 161 BC. The Seleucid dynasty was torn apart by the civil war between the lines of Seleucus IV and Antiochus IV. In 150 BC Alexander I, an illegitimate son of Antiochus IV, managed to dethrone and kill Demetrius I. He married Cleopatra Thea, the daughter of Ptolemy VI of Ptolemaic Egypt, who became his ally and supporter. The Egyptian king changed his policy and supported Demetrius I's son Demetrius II, marrying him to Cleopatra Thea after divorcing her from Alexander I, who was defeated by his former father in law and eventually killed in 145 BC. The Egyptian king was wounded during the battle and died shortly after Alexander I. His sister wife and co ruler, the mother of Cleopatra Thea, Cleopatra II, then married her other brother, Ptolemy VIII who became her new co ruler. Diodotus Tryphon, Alexander I's official, declared the latter's son Antiochus VI king in 144 BC. Tryphon then had him killed and assumed the throne himself in 142 BC. The usurper controlled lands in the western parts of the Seleucid empire, including Antioch, but Demetrius II retained large parts of the realm, including Babylonia, which was invaded by the Parthian Empire in 141 BC. This led Demetrius II to launch a campaign against Parthia which ended in his defeat and capture in 138 BC. His younger brother Antiochus VII took the throne and married Demetrius II's wife. He was able to defeat Tryphon and the Parthians, restoring the lost Seleucid provinces. In Egypt, without divorcing Cleopatra II, Ptolemy VIII married her daughter by Ptolemy VI, Cleopatra III, and declared her co ruler. Cleopatra II revolted and took control over the countryside. By September 131 BC, Ptolemy VIII lost recognition in the capital Alexandria and fled to Cyprus. The Parthians freed Demetrius II to put pressure on Antiochus VII, who was killed in 129 BC during a battle in Media. This opened the way for Demetrius II to regain his throne and wife Cleopatra Thea the same year. Ptolemy VIII returned to Egypt two years after his expulsion; he warred against his sister Cleopatra II, eventually besieging her in Alexandria; she then asked her son in law Demetrius II for help, offering him the throne of Egypt. The Syrian king marched against Egypt and by spring 128 BC, he reached Pelusium. In response to Demetrius II's campaign, Ptolemy VIII incited a rebellion in Syria. The Syrian capital Antioch proclaimed a young son of Antiochus VII named Antiochus Epiphanes king, but the city was willing to change hands in such unstable political circumstances. Ptolemy VIII sent Alexander II as an anti king for Syria, forcing Demetrius II to withdraw from Egypt. According to the third century historian Porphyry, in his history preserved in the work of his contemporary Eusebius, and also to the third century historian Justin, in his epitome of the Philippic Histories, a work written by the first century BC historian Trogus, Alexander II was a protégé of Ptolemy VIII. The first century historian Josephus wrote the Syrians themselves asked Ptolemy VIII to send them a Seleucid prince as their king, and he chose Alexander II. According to the Prologues of the Philippic Histories, the Egyptian king bribed Alexander II to oppose Demetrius II.

Ата-анасы мен аты

Александр II шамамен б.з.д. 150 жылы туған болуы мүмкін. Оның есімі грекше, "адамдарды қорғаушы" деген мағынаны білдіреді. Юстиннің мәлімдеуінше, Александр II мысырлық саудагер Протархтың ұлы болған. Юстин сондай-ақ, "Александр" атағын сириялықтар патшаға берген патшалық есім екенін қостырады. Юстин одан әрі Александр II өзін Антиох VII-нің асырап алған ұлы деп көрсету үшін жалған әңгіме жасады деді. Порфирий басқаша пікір білдірді, онда Александр II Александр I-нің ұлы деп есептелді. Қазіргі заманғы тарихи зерттеулер Александр II-нің әкелігі туралы Юстиннің егжей-тегжейлі баяндамасын және оның Антиох VII-ге қатысын жоғары бағалайды. Дегенмен, Александр II-нің б.з.д. 125 жылы соғылған алтын статерлерінде оның эпитеттері болды, олар Александр I-нің әкесі, Антиох IV патша қолданған және Антиох IV-нің монеталарындағы тәртіппен орналастырылған. Статердің сыртында Зевс Никемен бейнеленген; Нике Эпифан эпитетін безендіретін гүл шоғын алып жүр, бұл элемент Антиох IV-нің монеталарында маңызды орын алған. Антиох IV-тің көптеген мотивтері Александр II-нің монеталарында пайда болды, мысалы, Александр I-нің монеталарында қолданылған құдай Дионис, сондай-ақ арыстан терісі, Александр I-нің монеталарындағы тағы бір мотив. Бұдан әрі, Александр II сәулелі тәж киген күйі бейнеленген; алты сәуле басынан шығып, диадемаға бекітілмеген, бұл Антиох VI-ның сәулелі тәж киген барлық портреттеріне тән ерекшелік. Осы аргументтерге сүйенсек, Юстиннің еңбегіне қарағанда Порфирийдің Александр II-нің Александр I-ден таратылғаны туралы еңбегіне басымдық беру керек.

Тегі және заңдылығы

Селевкид патшаларының танымал тегі монеталарда кездеспейді, бірақ олар ежелгі әдебиеттер арқылы ғана жеткен. Александр II-нің тегі әртүрлі жазылған; латын тіліндегі «Филиппикалық тарихтардың» XXXIX кітабында ол «Забиней» деп аталады. Иосиф Флавий «Зебинас» дегенді қолданған. Грек тіліндегі «Забинас» аудармасын Диодор Сицилий және Порфирий сияқты көптеген тарихшылар пайдаланған. Забинас – семит тектес есім, ол арамей тіліндегі זבן (забн деп айтылады) етістігінен туындаған, мағынасы «сатып алу» немесе «иелену». Филолог Пьер Жугеге сәйкес, Александр II-нің тегі ретінде Забинас сөзінің мағынасы – «базарда сатылған құл». Бұл Порфирийдің сөзіне негізделген. Ол Александр II-ні сириялықтардың «сатып алынған құл» болғандықтан осылай атағанын жазған. Александр II – алдамшы екенін мойындаған археолог Жан Антуан Летронн, халыққа арналған монетада «Забинас» деген жазудың болуы мүмкін емес деп есептейді, себебі ол қоршауға алушылық. Алайда тарихшы Филип Хури Хитти Езраның (10:43) кітабында «Зебина» сөзінің кездесетінін, яғни оның бастапқы мағынасы «құдайдан сатып алынған» дегенді білдіретінін атап өткен. Нумизмат Николас Л. Райт Забинас сөзінің де «құдайдан сатып алынған» дегенді білдіретінін санайды. Ғалымдардың пікірінше, Александр II – Селевкид емес, басқа ұлттан шыққан алдамшы болғанымен, Иосиф Флавий оны Селевкид әулетінен шыққан патша деп қабылдаған, бірақ оның бұрынғы патшалармен байланысын нақтыламаған. Тарихшылар Иосиф Флавийдің осы пікірін Александр II-нің табысты үгіт-насихатымен байланыстырады. Дегенмен, Райт Александр II-ні заңды Селевкид патшасы және Антиох IV-нің ұрпағы деп санау керек деп мәлімдейді. Оның пікірінше, Юстин Антиох VI-ны Димитрий II-нің өгей ұлы деп атаған. Райттың ойынша, Антиох VI-ның әкесінің жауымен байланысы Димитрий II-нің патшалық отбасының арасындағы араздықты бейтарап ету үшін оны өгей ұлы ретінде қабылдағанын көрсетеді. Сондай-ақ, Александр II Александр I-нің Антиох VII-нің асырап алған ұлы болуы мүмкін. Екінші ғасыр тарихшысы Ариан 145 жылы Трифонның Александр I-нің ұлы Александрды патшалыққа көтергені туралы айтқан; бұл мәліметтің өзі қызығушылық тудырады, өйткені нумизматикалық зерттеулер Трифонның таққа Антиох VI-ны отырғызғанын көрсеткен. Райттың сөзіне қарағанда, Арианның тілі оның Александр II-ні Александр I-нің ұлы деп атаған көздерге қол жеткізгенін көрсетеді. Райт Александр II-нің Александр I-нің заңсыз ұлы болғанын айтады; Александр II Александр I-нің кіші ұлы болуы мүмкін, ол дін қызметкері болуға тиіс болған, сондықтан оны «құдайдан сатып алынған» Забинас деп атаған. Александр II-нің Мысырдан шыққан қарапайым адам болғаны және таққа талап етуінің негізінде көпшілікке белгілі жалғандықтар болғаны күмәнді, бірақ оны сириялықтар өздерінің патшасы ретінде қабылдаған. Александр II-нің Мысырлық тегі туралы әңгіме, мүмкін, Димитрий II соты тарапынан ойлап табылған, оның ұлы Антиох VIII соты сақтаған және оның қызықтылығымен байланысты ежелгі тарихшылардың естелігінде сақталған.

Popular surnames of Seleucid kings are never found on coins, but are handed down only through ancient literature. The surname of Alexander II has different spellings; it is "Zabinaeus" in the prologue of the Latin language Philippic Histories, book XXXIX. "Zebinas" was used by Josephus. The Greek rendition, Zabinas, was used by many historians such as Diodorus Siculus and Porphyry. Zabinas is a Semitic proper name, derived from the Aramaic verb זבן (pronounced Zabn), which means "buy" or "gain". The meaning of Zabinas as a surname of Alexander II is "a slave sold in the market" according to philologist Pierre Jouguet. This is based on a statement by Porphyry. He wrote that Alexander II was named Zabinas by the Syrians because he was a "bought slave". In the view of archaeologist Jean Antoine Letronne, who agreed that Alexander II was an imposter, a coin meant for the public could not have had "Zabinas" inscribed on it as it is derisory. On the other hand, historian Philip Khuri Hitti noted that "Zebina", another rendering of Zabinas, occurs in Ezra (10:43), indicating it originally meant "bought from god". The numismatist Nicholas L. Wright also considered that Zabinas meant "purchased from the god". Though academic consensus considers Alexander II an imposter of non Seleucid birth, Josephus accepted the king as a Seleucid dynast but did not specify his connection to earlier kings. Historian de ascribed Josephus's acceptance to Alexander II's successful propaganda. Wright, however, contends that Alexander II should be considered a legitimate Seleucid and a descendant of Antiochus IV using the following arguments:
Porphyry's account of the adoption by Antiochus VII might be based on facts. Justin called Antiochus VI a step son of Demetrius II. In Wright's view, this association between Antiochus VI and his father's enemy might be an indication that Demetrius II adopted Antiochus VI in an attempt to close the rift in the royal family. Likewise, it is possible Alexander II was indeed a son of Alexander I adopted by Antiochus VII. The second century historian Arrian spoke of an Alexander, the son of Alexander I, who was elevated to kingship by Tryphon in 145 BC; this passage is puzzling as it is numismatically proven that it was Antiochus VI whom Tryphon raised to the throne. According to Wright, the language of Arrian indicates he probably had access to sources mentioning Alexander II as a son of Alexander I.
Justin's account regarding Protarchos, the alleged Egyptian father of Alexander II, is illogical. Wright suggested Alexander II was an illegitimate son of Alexander I; it is probable Alexander II might have been a younger son of Alexander I destined to become a priest, hence he was called Zabinas—purchased from the god. It is dubious Alexander II was a low born Egyptian man, whose claims to the throne were based on publicly known falsifications, yet he was accepted by the Syrians as their king. The story about Alexander II's Egyptian origin was probably invented by the court of Demetrius II, maintained by the court of his son Antiochus VIII, and kept alive by ancient historians due to its scandalous nature.

Таққа көтерілу

Жас Антиох Епифан, көбінесе, аурудан қайтыс болды. Елордадан ең ерте соғылған монеталары 184 СЕ (б.з.д. 129/128 ж.) деп таңбаланған Александр II, Птолемейлердің қолдауымен Солтүстік Сирияға қонды және өзін патша деп жариялады, осы процесте Антиохияны бағындырды; елорданың құлауы, шамасы, б.з.д. 128 жылғы көктемде болды. Юстин жазбаларына сәйкес, сириялықтар Димитрий II-ден өзге кез келген патшаны қабылдауға дайын тұрды. Александр II Антиохияны бағындырғаннан кейін көп ұзамай Лаодикея және Тарс қалаларын өзінің иелігіне қосты. Апамея сияқты басқа қалалар Димитрий II Египетке жорық жасаған кезде одан босанып, Александр II билігіне бірден бағынбады.

Эпитеттер мен патшалық бейне

Геллендік патшалар қазіргі заманғы практикаға сәйкес патшалық нөмірлерді қолданбады; оның орнына олар өздерін осыған ұқсас атаулы монархтардан ажырату үшін эпитеттерді қолданды. Александр II-нің көптеген монеталарында эпитет болмаған, бірақ 125 жылғы алтын статерлер сериясы «Теос Эпифан» (құдайдың көрінісі) және «Никефор» (жеңіс сыйлаушы) эпитеттерін алып жүрді. Селеукия Пиерияда соғылған үш қола монетада «Теос» эпитеті жоқ, бірақ «Эпифан» және «Никефор» сақталған. Бұл эпитеттер, Антиох IV-нің эпитеттерінің жалғасы ретінде, Александр II-нің Селевкид патшасы ретіндегі заңдылығын нығайтуға қызмет етті. Македон империясын құрған Ұлы Александр (б.з.д. 323 ж.) эллиндік әлемдегі маңызды тұлға болды; оның ізбасарлары өздерінің заңдылығын бекіту үшін оның мұрасын пайдаланды. Ұлы Александрдың өзінің монеталарында бейнесі соғылмаған, бірақ оның орнын басушылар, мысалы, Птолемейлер, онымен байланыстыруға тырысты; қалалар оның құрметіне аталды және оның бейнесі монеталарда пайда болды. Керісінше, Ұлы Александрдың естелігі Селевкид патшалық идеологиясы үшін маңызды болған жоқ. Дегенмен, Египеттен қолдау алған Александр I және Александр II ғана өздерін арыстан терісін киген күйінде бейнелеу арқылы Ұлы Александрға ерекше назар бөлді, бұл бейне македондық патшамен тығыз байланысты. Александр II Ұлы Александрмен байланысып, өзінің заңдылығын нығайту үшін Ұлы Александр тақырыбын қолданған Александр I-нің дәстүрін жалғастырды. Сиро-феникиялық діни кешені жоғары құдай, жоғары құдайы және олардың ұлын қамтитын үштіктерге негізделген; бұл рөлдерді атқаратын құдайлар әртүрлі болды. Б.з.д. 145 жылға қарай Дионис ұлдың рөлін алған болуы мүмкін. Левант көп ұлтты, көп мәдениетті аймақ болғанмен, діни кешен біріктіруші күшке ие болды. Селевкид патшалары бұл кешенді жергілікті халық арасында қолдау базасын кеңейту үшін үштіктерге ену мүмкіндігін түсінді. Селевкид патшаларының құдайлықты білдіретін сәулелі тәжін қолдануы, патшаның Сирияның жоғары құдайы Атаргатистің жұбайы екенін көрсететін хабар болған болуы мүмкін. Сәулелі тәжді Антиох IV алғаш рет белгісіз күні қолданды, ол Атаргатистің ең маңызды киелі орны – Иераполис Бамбикеде Дианамен ритуалдық некеге тұрды, ол Леванттағы сириялық құдайдың көрінісі саналды. Александр I-нің «Балас» деген лақап атын, шамасы, патшаның өзі қолданған. Бұл Леванттың жоғары құдайы Баалдың грекше нұсқасы. Александр I өзін Баалдың тұлғасы деп жариялады. Александр I жоғары құдайымен ритуалдық некеге тұрғанда да сәулелі тәжді қолданды. Александр II монеталарында Дионис бейнесін жиі пайдаланды. Мүмкін, ең жоғарғы құдайдың ұлы Дионисты пайдалану арқылы Александр II өзін саяси мұрагер ғана емес, сонымен қатар оның құдай әкесінің рухани мұрагері ретінде көрсетті.

Hellenistic kings did not use regnal numbers, which is a modern practice; instead, they used epithets to distinguish themselves from similarly named monarchs. The majority of Alexander II's coins did not feature an epithet, but the 125 BC series of gold staters bore the epithets Theos Epiphanes (god manifest) and Nikephoros (bearer of victory). Three bronze issues, one of them minted in Seleucia Pieria, are missing the epithet Theos but retain Epiphanes and Nikephoros. Those epithets, an echo of those of Antiochus IV's, served to emphasise the legitimacy of Alexander II as a Seleucid king. Alexander the Great (d. 323 BC), founder of the Macedonian Empire, was an important figure in the Hellenistic world; his successors used his legacy to establish their legitimacy. Alexander the Great never had his image minted on his own coins, but his successors, such as the Ptolemaics, sought to associate themselves with him; cities were named after him, and his image appeared on coins. In contrast, the memory of Alexander the Great was not important for Seleucid royal ideology. However, Alexander I and Alexander II, both having Egyptian support, were the only Seleucid kings who paid particular attention to Alexander the Great by depicting themselves wearing the lion scalp, a motif closely connected to the Macedonian king. By associating himself with Alexander the Great, Alexander II was continuing the practice of Alexander I, who used the theme of Alexander the Great to strengthen his legitimacy. The native Syro Phoenician religious complex was based on triads that included a supreme god, a supreme goddess, and their son; the deities taking those roles were diverse. It is possible that by 145 BC Dionysus took the role of the son. The Levant was a multi ethnic, multi cultural region, but the religious complex was a unifying force. The Seleucid monarchs understood the possibility of using this complex to expand their support base amongst the locals by integrating themselves into the triads. Usage of the radiate crown, a sign of divinity, by the Seleucid kings, probably carried a message: that the king was the consort of Atargatis, Syria's supreme goddess. The radiate crown was utilised for the first time at an unknown date by Antiochus IV, who chose Hierapolis Bambyce, the most important sanctuary of Atargatis, to ritually marry Diana, considered a manifestation of the Syrian goddess in the Levant. Alexander I's nickname, Balas, was probably used by the king himself. It is the Greek rendering of Ba'al, the Levant's supreme god. By using such an epithet, Alexander I was declaring himself the embodiment of Ba'al. Alexander I also used the radiate crown to indicate his ritual marriage to the supreme goddess. Alexander II made heavy use of the motifs of Dionysus in his coins. It is possible that, by utilising Dionysus, the son of the supreme god, Alexander II presented himself as the spiritual successor of his god father, in addition to being his political heir.

Саясат

Александр II-нің алғашқы әрекеттерінің бірі – парфтар қайтарып берген Антиох VII-нің мәйітін жерлеу болды. Бұл әрекет Антиохия азаматтарының құрметіне ие болуымен қатар, Антиох VII-нің адал қолдаушыларының қолдауын алуға бағытталған еді. VII ғасырдың тарихшысы Антиохиялық Иоанн Антиох VII қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Селевк таққа отырғанын, бірақ Димитрий II оны тез арада тақтан түсіріп, Парфияға қашқанын жазды. Тарихшы Огюст Буше Леклерк бұл мәліметке сын көзбен қарады, оны проблемалы деп санады және бұл Димитрий II-нің парфтардағы тұтқындығы туралы Иоанн Антиохияның бұрмаланған нұсқасы болуы мүмкін екенін айтты. Алайда, Антиох VII-нің ұлы Селевк әкесімен бірге парфтарға түскен болуы мүмкін, содан кейін Антиох VII-нің мәйітімен бірге Сирия тағына парфтардың қолдауымен жіберілген. Егер осы жағдай орын алса, Селевк Александр II-ге қарсы тұрып, Парфияға қайта оралуға мәжбүр болды. Александр II египеттік көмекпен таққа отырғандықтан, Птолемей әсеріне ішкен, бұл Сирия монеталарында египеттік стильдегі екі қабатталған мүйіздің бейнеленуімен көрінді. Египетте монеталардағы екі қабатталған мүйіз патша мен оның жұбайының одағын білдірген болуы мүмкін. Егер Александр II-нің монеталарындағы мүйіз бейнесі Птолемей дәстүрімен байланысты болса, онда Александр II Птолемей ханшайымына үйленген болуы мүмкін, бірақ мұндай неке туралы ежелгі әдебиетте мәлімет жоқ. Диодор Сицилийдің сөзіне қарағанда, Александр II «мейірімді және кешірімді, сонымен қатар сөйлеу және мінез-құлқында жайдары болғандықтан, қарапайым халық оны терең жақсы көрген». Диодор Сицилийдің мәліметінше, Александр II-нің үш офицері – Антипатр, Клоний және Аероп Лаодикеяда көтеріліс жасап, бекініске кірді. Александр II көтерілісшілерді жеңіп, қаланы қайта басып алды және кінәлілерді кешірді. Буше Леклерк бұл көтеріліс б.з.д. 128 жылы болғанын болжайды және офицерлер Димитрий II жағына өткен, Антиох VII-нің ұлы үшін жұмыс істеген немесе Клеопатра Тея оларды көтеріліске итермелеген болуы мүмкін.

One of Alexander II's first acts was the burial of Antiochus VII's remains which were returned by the Parthians. Burying the fallen king earned Alexander II the acclaim of Antioch's citizens; it was probably a calculated move aiming at gaining the support of Antiochus VII's loyal men. The seventh century chronicler John of Antioch wrote that following Antiochus VII's death, his son Seleucus ascended the throne and was quickly deposed by Demetrius II and fled to Parthia. Historian Auguste Bouché Leclercq criticised this account, which is problematic and could be a version of Demetrius II's Parthian captivity corrupted by John of Antioch. However, it is possible that a son of Antiochus VII named Seleucus was captured by the Parthians along with his father and was later sent with Antiochus VII's remains to take the throne of Syria as a Parthian protégé. If this scenario happened, then Seleucus was faced by Alexander II and had to return to Parthia. Since he ascended the throne with Egyptian help, Alexander II was under Ptolemaic influence, which was manifested in the appearance of the Egyptian style double filleted cornucopiae on the Syrian coinage. In Egypt, the double cornucopiae on coins might have been a reference to the union between the king and his consort. If the appearance of cornucopiae on Alexander II's coinage was connected to Ptolemaic practices, then it can be understood that Alexander II might have married a Ptolemaic princess, though such a marriage is not recorded by ancient literature. According to Diodorus Siculus, Alexander II was "kindly and of a forgiving nature, and moreover was gentle in speech and in manners, wherefore he was deeply beloved by the common people". Diodorus Siculus wrote that three of Alexander II's officers, Antipater, Klonios, and Aeropos, rebelled and entrenched themselves in Laodicea. Alexander II defeated the rebels and recaptured the city; he pardoned the culprits. Bouché Leclercq suggested that this rebellion took place in 128 BC and that the officers either defected to Demetrius II's side, were working for the son of Antiochus VII, or were instigated in their rebellion by Cleopatra Thea.

Димитрий ІІ-ге қарсы соғыс

127 ж.ж. тамыз бен 126 ж.ж. тамыз аралығында Птолемей VIII Александрияны қайтадан иеленді; Клеопатра II Мысыр қазынасымен бірге Димитрий II-ге қашты. Александр II астананы басып алуда табысқа қол жеткізгеніне қарамастан, Димитрий II Киликияны сақтап қалды, ал Селеукия Пиерия оған адал болып қалды, сондай-ақ Коэле Сириядағы көптеген қалалар да; бұл Александр II-ге аймақта науқан бастауға себеп болды. Екі патшаның әскерлері Яһудея арқылы өтіп, оның тұрғындарына ауыр жағдай туғызды. Бұл яһудилерді Римге елшілік жіберуге итермеледі, олар "патшалық сарбаздардың яһуди жері және олардың тәуелділерінің жері арқылы өтуіне тыйым салуды" талап етті; бұл елшілік шамамен б.з.д. 127–125 жылдар аралығында болды. 126 жылдың қазанында Ашкелон Александр II-нің қолына түсті. Нумизматикалық деректер Самария Александр II-нің бақылауына өткенін көрсетеді. 125 жылдың басында Димитрий II Дамаск маңында жеңіліп, Птолемейге қашып кетті. Клеопатра Тея күйеуінің қалада қалуына рұқсат бермеді, сондықтан ол Тирге кемемен жол тартты. Димитрий II Тирде храмда баспана сұрады, бірақ 125 жылдың көктемінде немесе жазында қала қолбасшысы (праэфектус) оны өлтірді. Александр II монеталар соқты, олардың бет жағында филдің бас киімі, ал арт жағында афластон бейнеленген; бұл Александр II теңізде жеңіске жеткенін білдіруі мүмкін. Ежелгі әдебиеттерде Александр II мен Димитрий II арасындағы теңіз шайқасы туралы мәлімет жоқ, бірақ ол Димитрий II-нің Птолемейден Тирге сапары кезінде өткен болуы мүмкін. Филдің бас киімі – Александр Ұлының мұрагерлері шығарған монеталардағы тақырып болған. Элингтің сөзіне сүйенсек, Александр II филдің бас сүйегімен пайда болып, Александр Македонскийдің б.з.д. 332 жылы жеті айлық қоршаудан кейін Тирді бағындыруына сілтеме жасады. 125 жылғы Александр II-нің епітеттері жазылған алтын статерлер, оның Димитрий II-ге қарсы жеңісін тойлау үшін соғылған болуы мүмкін.

Яһудеямен қарым-қатынастар

Антиох VII билік еткенде, Яһудеяның бас діни қызметкері және билеушісі Иоанн Гиркан I Сирия монархының атынан салық төлеп, монета шығарды. Антиох VII қайтыс болғаннан кейін, Иоанн Гиркан I салық төлеуді тоқтатты және өз атымен монета соқты, бірақ Селевкид патшалығымен байланыс алғашқы монеталардағы Селевкид патшаларын бейнелейтін монограммалар арқылы сақталды. Оқиғаның мерзімі нақты емес, б.з.б. 129 жыл болуы мүмкін, бірақ б.з.б. 128 жыл ықтималрақ. Димитрий II Яһудеяға жорық жоспарлаған, бірақ Мысырға жасаған сәтсіз жорығы мен Сириядағы көтеріліс салдарынан жорықтан бас тартты. Иосиф Флавийдің мәліметінше, Иоанн Гиркан I Александр II билігінде «үлкен өркендеуге» жеткен. Көрінетін нәрсе, Яһудея басшысы Александр II-мен Димитрий II-ге қарсы одақ құруға тырысқан. Б.з.б. 127 жылы Яһудеядан Римге жіберілген елшілік Сенаттан Сирияның Жаффадан, Ямния мен Газаны қоса алғандағы Жерорта теңізі портынан, Газара және Пегае қалаларынан (Кфар-Саба маңындағы) және Антиох VII патшаның басып алған басқа да аумақтарынан бас тартуын талап етті. Иосифтің «Иудейлердің ескіліктері» (XIV кітап, 250-тарау) еңбегінде сақталған Рим Сенатының қаулысы (senatus consultum) яһудилердің қалаларға қатысты талабын қанағаттандырды, бірақ Газара қаласын атамады. Сенат қаулысында Сирияның биліктегі патшасы Антиох, Антиохтың ұлы деп көрсетілген, бұл тек Антиох IX-ты білдіреді, ол б.з.б. 114/113 жылдары (199 SE) таққа отырды. Қаулы Сириялықтардың б.з.б. 126/125 жылдары (187 SE шамасында) Газарадан бас тартқандығын көрсетеді. Бұл Александр II мен Иоанн Гиркан I арасындағы келісім Сирия патшасының билігінің басында жасалған деген пікірді қолдайды. Мұндай шарт Александр II мен Яһудея арасындағы одақты белгілейтін және Иоанн Гиркан I-ге Газараны қоса алғанда, оның оңтүстігіндегі жерлерді, ал Александр II-ге Самарияны қоса алғанда, Газараның солтүстігіндегі аймақты бақылауда ұстауды қарастыратын аумақтық келісімді бекітетін еді. Иоанн Гиркан I Александр II-ні өзінің жоғары тұрған билеушісі деп мойындады. Жоғарғы діни қызметкердің шығарған алғашқы монеталарында Иоанн Гиркан I атының үстінде грек әрпі А (альфа) айқын түрде орналасқан. Альфа Селевкид патшасының атының бас әрпі болуы керек, және көптеген ғалымдар, мысалы, Дан Бараг, бұл Александр II-ні көрсетеді деп санайды. Александр II мен Иоанн Гиркан I арасындағы қарым-қатынасты көрсететін тағы бір белгі – соңғысының монеталарындағы екі мүйізді мотивті пайдалануы; еврей басшысының билігін көрсету үшін мүйіздердің ортасында анор мотиві бейнеленген. Бұл бейнелеу Иоанн Гиркан I-нің сақтық саясаты болған сияқты. Егер Александр II жеңілсе, Яһудея монеталарының мотивтері болашақ мұрагерді қанағаттандыру үшін жеткілікті бейтарап болар еді, ал егер Александр II жеңіске жетіп, Яһудея ісіне араласуға шешім қабылдаса, мүйізді монеталар патшаға Иоанн Гиркан I Александр II-нің жоғары тұрғандығын қабылдағандығын көрсету үшін пайдаланылуы мүмкін еді. Жоғарғы діни қызметкер Александр II билігінің соңында Яһудеяның тәуелсіздігін жеңіп алды; Иоанн Гиркан I Селевкидтермен байланысын үзгеннен кейін альфа алынып тасталды.

Under Antiochus VII, the Judean high priest and ruler John Hyrcanus I acquired the status of a vassal prince, paying tribute and minting his coinage in the name of the Syrian monarch. Following Antiochus VII's death, John Hyrcanus I ceased paying the tribute and minted coinage bearing his own name, but ties were kept with the Seleucid kingdom through monograms, representing Seleucid kings, that appeared on the early coins. The dating of this event is conjectural, with the earliest date possible 129 BC but more likely 128 BC. Demetrius II apparently planned an invasion of Judea, which was halted due to the king's failed invasion of Egypt and the uprising that erupted in Syria. According to Josephus, John Hyrcanus I "flourished greatly" under Alexander II's rule; apparently, the Judean leader sought an alliance with Alexander II to defend himself against Demetrius II. The 127 BC embassy sent by Judea to Rome asked the senate to force the Syrian abandonment of: Jaffa, the Mediterranean harbours which included Iamnia and Gaza, the cities of Gazara and Pegae (near Kfar Saba), in addition to other territories taken by King Antiochus VII. A Roman senatus consultum (senatorial decree), preserved in Josephus's work Antiquities of the Jews (book XIV, 250), granted the Jews their request regarding the cities, but did not mention the city of Gazara. The senatorial decree mentions the reigning Syrian king as Antiochus son of Antiochus, which can mean only Antiochus IX, who assumed the throne in 199 SE (114/113 BC). The decree might indicate the Syrians had already abandoned Gazara in c. 187 SE (126/125 BC). This supports the notion that an agreement between Alexander II and John Hyrcanus I was signed early in the Syrian king's reign. Such a treaty would have established the alliance between Alexander II and Judea, and stipulated a territorial agreement where John Hyrcanus I received the lands south of Gazara including that city, while Alexander II maintained control over the region north of Gazara including Samaria. John Hyrcanus I recognised Alexander II as his sovereign. The earliest series of coins minted by the high priest showed the Greek letter Α (alpha) positioned prominently above John Hyrcanus I's name. The alpha must have been the first letter of a Seleucid king's name, and many scholars, such as Dan Barag, suggested that it represents Alexander II. Another clue indicating the relationship between Alexander II and John Hyrcanus I is the latter's use of the double cornucopiae motif on his coins; a pomegranate motif appeared in the centre of the cornucopiae to highlight the authority of the Jewish leader. This imagery was apparently a cautious policy by John Hyrcanus I. In case Alexander II was defeated, the Judean coins motifs were neutral enough to appease an eventual successor, while if Alexander II emerged victorious and decided to interfere in Judea, the cornucopiae coins could be used to show the king that John Hyrcanus I already accepted Alexander II's suzerainty. The high priest eventually won the independence of Judea later in Alexander II's reign; once John Hyrcanus I severed his ties with the Seleucids, the alpha was removed.

Биліктің биіктігі және Мысырмен үзіліс

Димитрий II қайтыс болғаннан кейін, Александр II, қырық мың сарбазға қолбасшылық етіп, Селеукия Пиерияны өзінің бақылауына алды. Киликия да 125 жылы басқа аймақтармен бірге жаулап алынды. Александр II-нің монеталары Антиохия, Селеукия Пиерия, Апамея, Дамаск, Бейрут, Ашкелон және Тарс қалаларында, сондай-ақ Сирияның солтүстігіндегі, Коэле Сирияның оңтүстігіндегі және Киликиядағы белгісіз монета орталықтарында (нумизматтармен кодталған: 111, 112, 113, 114 белгісіз монеталар) соғылды. Птолемейде Клеопатра Тея Александр II-ді патша ретінде мойындаудан бас тартты; күйеуінің жеңілген жылы болған 187 SE (126/125 ж.б.д.), ол өзінің атынан Сирияның жалғыз монархы ретінде тетрадрахмалар соқты. Оның Димитрий II-ден туған ұлы Селевк V өзін патша деп жариялады, бірақ ол оны өлтірді. Сирия халқы әйелді жалғыз монарх ретінде қабылдамады. Осыдан Клеопатра Тея 186 SE (125/124 ж.б.д.) жылы Димитрий II-ден туған кіші ұлы Антиох VIII-ді теңбилеуші етіп таңдады. Юстиннің сөзіне қарағанда, Птолемей VIII Димитрий II қайтыс болғаннан кейін Александр II-ні тастап, Клеопатра II-мен келісіп, оны Мысырға бірге оралып қайтты. Юстин Птолемей VIII-нің Александр II-ні тастауының себебі – оның жеңістерінен туған мақтанышы, оның игілігіне шүкірсіздікпен қарауы екенін айтты. Птолемей саясатының өзгеруі, мүмкін, Птолемей VIII-нің мақтанышынан емес, Александр II-нің жеңістерінен болған; Сириядағы күшті көрші Мысыр үшін ыңғайлы жағдай емес еді. Клеопатра Теяның өзінің туысымен одақ құрғаны да мүмкін. Клеопатра II оралғаннан кейін көп ұзамай, Птолемей VIII-нің Клеопатра III-тен туған қызы Трифена Антиох VIII-ге үйленді. Мысыр әскері Антиох VIII-нің Александр II-ге қарсы фракциясын қолдау үшін жіберілді. Клеопатра II-нің оралуы мен Антиох VIII-нің үйленуі 124 ж.б.д. жылы болды.

VIII Антиохпен соғыс, жеңіліс және өлім

Египет әскерлерінің қолдауымен Антиох VIII Александр II-ге қарсы соғыс ашты. Александр II 189 жылы (б.з.д. 124/123 ж.) Ашкелонды жоғалтты. Соңғы шайқас б.з.д. 123 жылдың бірінші жартысында белгісіз жерде болды, нәтижесінде Александр II жеңіліске ұшырады. Ежелгі тарихшылар Александр II-нің өлімі туралы әртүрлі мәліметтер келтірді. Иосиф Флавий патшаның жеңіліп, өлтірілгенін айтса, Евсевий Александр II жеңіліске шыдамағандықтан у ішіп өлгенін мәлімдеді. Көптеген мәліметтер Диодор Сицилийдің және Юстиннің еңбектерінде кездеседі: Диодор Сицилийдің баяндамасында Александр II Антиох VIII-мен шайқасудан аулақ болуға шешім қабылдады, себебі ол өз халқының саяси өзгерістерге ұмтылысына немесе соғыстың тудыратын қиындықтарға төзімділігіне сенімсіздік танытты. Шайқасқа түспей, Александр II патшалық қазынаны иемденіп, ғибадатханалардың құнды заттарын ұрлап, түнде Грекияға қашуға ниеттенді. Ол шетелдік қол астындағыларымен бірге Зевс ғибадатханасын тонағанда, халық оны тауып алып, жартылай қашып құтылды. Аз ғана серіктерімен Селеукия Пиерияға бет бұрды, бірақ оның қасиетті орынды тонауы туралы хабар одан бұрын жетті. Қала қақпаларын жауып, ол Позидиумда пана табуға мәжбүр болды. Ғибадатхананы тонағаннан екі күн өткен соң Александр II тұтқындалды және Антиох VIII-нің лагеріне шынжырланған күйі әкелінді, онда ол қарсыластарының ұяттауы мен қорлауына ұшырады. Александр II-нің осы қорлыққа ұшырағанын көргендер, ешқашан орын алмайды деп ойлаған оқиғаға таң қалды. Олар көз алдындағы оқиғаның шындық екенін түсінген соң, таңғалып, көздерін аударды. Юстиннің айтуынша, Антиох VIII-ге жеңілгеннен кейін Александр II Антиохияға қашып кетті. Әскерлеріне жалақы төлеуге қаражаты жетпеген патша Юпитер (Зевс) ғибадатханасынан алтын Никаны алып тастауға бұйрық берді, әзілдеп: «Жеңіс маған Юпитерден қарыз ретінде берілді» деді. Бірнеше күннен кейін Александр II өзі алтын Юпитер мүсінін түнде алып кетуді бұйырды. Қала халқы патшаға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, оны қашуға мәжбүр етті. Кейіннен ол өз серіктерінен тасталып, қарақшыларға түсті, олар оны Антиох VIII-ге тапсырды, ол оны өлімге кесуге бұйырды. Александр II екі түрлі алтын статер шығарды. Бірінде оның эпитеттері жазылған, көптеген нумизматтардың, мысалы Оливер Гувер мен Артур Хоутонның пікірінше, б.з.д. 125 жылы соғылған, ал екіншісінде тек «патша» (базилевс) аталымы бар. Бұрынғы нумизматтар, мысалы Эдвард Теодор Ньюэлл мен Эрнест Бабелон, б.з.д. 125 жылғы статер туралы ғана білгендіктен, оның ғибадатханадан тоналған алтыннан соғылғанын болжады. Алайда, сол статердің иконографиясы Александр II-нің кейінгі монеталарында қолданылғанмен сәйкес келмейді, себебі диадема байламалары мойынға тік түседі. Ал патшалық эпитеттері жоқ статердегі диадема байламаларының орналасуы Александр II-нің кейінгі тетрадрахмасымен үйлеседі, сондықтан осы статерді Ника тонауымен байланыстыру орынды. Оның соңғы монеталары 190 SE (б.з.д. 123/122 ж.) шығарылса да, ежелгі тарихшылар Александр II-нің өлімінің нақты күнін көрсетпейді. Ол б.з.д. 123 жылдың қазан айында қайтыс болған болуы мүмкін, себебі Антиох VIII-нің алғашқы Антиохиялық монеталары 190 SE (б.з.д. 123/122 ж.) шығарылған. Дамаск Александр II атынан 191 SE (б.з.д. 122/121 ж.) дейін, Антиох VIII күштері оны басып алғанға дейін монета соғуды жалғастырды. Диодор Сицилийдің айтуынша, патшаның өлімін көрген көптеген адамдар «тағдырдың өзгергіштігіне, адам тағдырының ауытқуына, жағдайдың кенеттен өзгеруіне және өмірдің күткеннен әлдеқайда көп өзгеріске ұшырауына» әртүрлі пікір білдірді. Александр II-нің әйелі мен балалары болған-болмағаны белгісіз, оның өлімімен Антиох IV-тің әулеті тоқтап қалды.

Supported by the Egyptian troops, Antiochus VIII waged war against Alexander II, who lost most of his lands. He lost Ashkelon in 189 SE (124/123 BC). The final battle took place at an unknown location in the first half of 123 BC, ending with Alexander II's defeat. Different ancient historians presented varying accounts of Alexander II's end. Josephus merely stated that the king was defeated and killed, while Eusebius mentioned that Alexander II committed suicide with poison because he could not live with his defeat. Most details are found in the accounts of Diodorus Siculus and Justin:
In the account of Diodorus Siculus, Alexander II decided to avoid the battle with Antiochus VIII since he had no confidence in his subjects' aspirations for political change or their tolerance for the hardships that warfare would bring. Instead of fighting, Alexander II decided to take the royal treasuries, steal the valuables of the temples, and sail to Greece at night. While pillaging the temple of Zeus with some of his foreign subordinates, he was discovered by the populace and barely escaped with his life. Accompanied by a few men he went to Seleucia Pieria, but the news of his sacrilege arrived before him. The city closed its gates, forcing him to seek shelter in Posidium. Two days after pillaging the temple, Alexander II was caught and brought in chains to Antiochus VIII in his camp, suffering the insults and humiliation at the hands of his enemies. People who witnessed the indignation of Alexander II were shocked at the scene they thought could never happen. After accepting what had occurred in front of them was reality, they looked away with astonishment. In the account of Justin, Alexander II fled to Antioch following his defeat at the hands of Antiochus VIII. Lacking the resources to pay his troops, the king ordered the removal of a golden Nike from the temple of Jupiter (Zeus), joking that "victory was lent to him by Jupiter". A few days later, Alexander II himself ordered the golden statue of Jupiter to be taken out under the cover of night. The city's populace revolted against the king, and he was forced to flee. He was later deserted by his men and caught by bandits; they delivered him to Antiochus VIII, who ordered him executed. Alexander II issued two series of gold staters. One bears his epithets and dates to 125 BC according to many numismatists, such as Oliver Hoover and Arthur Houghton, and another bearing only the title of king (basileus). Earlier numismatists, such as Edward Theodore Newell and Ernest Babelon, who only knew about the 125 BC stater, suggested that it was minted with the gold pillaged from the temple. However, the iconography of that stater does not match that used for Alexander II's late coinage, as the diadem ties fall in a straight fashion on the neck. On the other hand, the arrangement of the diadem ties on the stater that lacks the royal epithets is more consistent with Alexander II's late tetradrachm, making it more reasonable to associate that stater with the Nike theft. Though his last coins were issued in 190 SE (123/122 BC), ancient historians do not provide the explicit date of Alexander II's death. He probably died by October 123 BC since the first Antiochene coins of Antiochus VIII were issued in 190 SE (123/122 BC). Damascus kept striking coinage in the name of Alexander II until 191 SE (122/121 BC), when the forces of Antiochus VIII took it. According to Diodorus Siculus, many who witnessed the king's end "remarked in various ways on the fickleness of fate, the reversals in human fortunes, the sudden turns of tide, and how changeable life could be, far beyond what anyone would expect". No wife or children of Alexander II, if he had any, are known; with his death, the line of Antiochus IV became extinct.