Deirdre of the Sorrows

Кіріспе

"Қайғылы Дидре" - 1909 жылы ирланд драматургы Джон Миллингтон Сингге жазған үш актілі пьеса. Ирланд мифологиясына, әсіресе Дейрдре, Наоиз және Кончобар туралы аңыздарға негізделген пьеса автордың 1909 жылы 24 наурыздағы өліміне дейін аяқталмаған еді. Оны В. Б. Йейтс пен Сингдің қалыңдығы Молли Оллгуд аяқтады және алғаш рет 1910 жылы 13 қаңтарда Ирландияның Ұлттық театр қоғамы Абби театрында Оллгудтың Дирдр рөлінде орындады.

Кескіннің қысқаша мазмұны

Бірінші акт: Слив Фуадтағы Лаваршамның үйі. Ольстердің қартайған патшасы Конхубор Лавархамға Дирдраны өзінің патшайымы болуға тәрбиелеуді тапсырды. Лаваршам қазір әдемі Дирдренің қарт жігітке үйленуге қызығушылық танытпайтын, өз бетінше жас әйел екенін біледі. Кончубор Дирдрені өзінің сарайына, Емен Махаға әкелу үшін Слив Фуадқа келеді, оның тағы бір жыл ауылда қалу туралы өтінішіне мән бермейді. Ол кеткеннен кейін Уснаның ұлы Наоиза және оның ағалары үйге Дейрдрені іздеп келеді, ал ол оларға өзінің шақыруын айтады. Дидра Уснаның ұлдарының апатына ұшырайтынын болжаған пайғамбарлықты біледі; дегенмен де ол Наоизадан өзін Ольстерден алып кетуін сұрайды. Ол келіседі, ал Айнл оларды ертерек рәсімде үйлендіреді. ІІ акт: Албан. Дирдре мен Уснаның ұлдары бір шалғай аралда жеті жыл бақытты өмір сүрді. Фергус Конхубордан бейбітшілік ұсынысын алып келеді және Дейрдре мен Наоизаның өзімен бірге Эмен Махаға оралуын сұрайды. Лавархам Дейрдреге келісімді қабылдамауын ескертеді, ал Конхубордың қызметіндегі тыңшы Оуэн Дейрдреге Үстерде Наоизаны өлім күтіп тұрғанын айтады. Наоза Фергусқа өмірінің қалған бөлігін Дейрдремен бірге Альбанда өткізуді жоспарлап отырғанын айтады, бірақ Дейрдре оны Конхубордың ұсынысын қабылдауға көндіреді, өйткені олардың махаббатының шыңына жеткенде жас қайтыс болу, қартайып, өткен бақытының көлеңкесінде өмір сүруден гөрі жақсы. ІІІ акт: Эменге жақын жердегі шатыр. Лаваршам Конхубордың шатырына келіп, Дирдренің қартайып, сұлулығын жоғалтып алғанын айтып, оны Дирдренің ізін қалдыруға көндіруге тырысады. Оның сарбаздары келіп, оның мәлімдемесін жоққа шығарады, ал ол Дирдре мен Наоиз кірер алдында кетеді. Олар Конхубор қайтып келгенше өздерінің өлімге ұшырау ықтималдығын талқылайды. Дирдре оны бұрынғы наразылықтарын бір жағына қойып, оларды тату өмір сүруге мәжбүрлеуге сендіреді, өйткені Конхубордың адамдары мен Наоизаның бауырлары арасындағы шайқастың дыбысы оларға жетеді. Конхубор мен Науза шайқасқа қосылады, Науза өлтіріледі. Фергус пен оның адамдары патшаның сатқындығына ашуланып, Емен Маханы өртеп жібереді. Лавархам Дейрдреді Ольстерден қашуға көндіруге тырысады, ал Конхубор оны басқа қамалға әкетуге тырысады, бірақ ол қалады және өзінің қайтыс болған сүйіктісі мен оның бауырларын жоқтап жатыр. Соңында Дирдра Наоизаның пышағын алып, өзін-өзі пышақтайды және оның ашық қабіріне түсіп, Конхуборды ештеңе қалдырмайды.

Act I: Lavarcham's house on Slieve Fuadh. Conchubor, the aging High King of Ulster, has charged Lavarcham to raise the child Deirdre to be his queen when she comes of age. Lavarcham finds that the now beautiful Deirdre is a willful young woman, without interest in marrying an old man. Conchubor comes to Slieve Fuadh to bring Deirdre to his palace, Emain Macha, ignoring her pleas to remain in the countryside for another year. After he leaves, Naoise, son of Usna, and his brothers come to the cottage seeking Deirdre, and she tells them of her summons. Deirdre is aware of a prophecy that she will be the doom of the sons of Usna; nonetheless she asks Naoise to take her away from Ulster. He agrees, and Ainnle weds them in an impromptu ceremony. Act II: Alban. Deirdre and the sons of Usna have lived happily on a remote island for seven years. Fergus arrives bearing an offer of peace from Conchubor, and asks Deirdre and Naoise to return with him to Emain Macha. Lavarcham warns Deirdre not to accept, and Owen, a spy in the service of Conchubor, intimidates Deirdre with suggestions that death awaits Naoise in Ulster. Naoise tells Fergus that he plans to live the rest of his life with Deirdre in Alban, but Deirdre convinces him to accept Conchubor's offer, reasoning that it is better to die young, at the peak of their love, than to grow old and live in the shadow of their past happiness. Act III: A tent near Emain. Lavarcham arrives at Conchubor's tent and tries to convince him to give up his pursuit of Deirdre, claiming that she has grown old and lost her beauty. His soldiers arrive and contradict her claims, and he leaves just before Deirdre and Naoise enter. They discuss the possibility of their impending deaths until Conchubor returns. Deirdre nearly convinces him to put aside past grievances and let them live in peace when the sound of a battle between Conchubor's men and Naoise's brothers reaches them. Conchubor and Naoise go to join the fray and Naoise is killed. Fergus and his men arrive, enraged by the king's treachery, and set Emain Macha ablaze. Lavarcham tries to convince Deirdre to flee Ulster, and Conchubor tries to take her to a different castle, but she stays and mourns her dead lover and his brothers. In the end, Deirdre takes Naoise's dagger, stabs herself, and falls into his open grave, leaving Conchubor with nothing.

Музыкалық күйлер

Пьеса (жалпы алғанда, ирланд аңызымен бірге) 20-ғасырдың алғашқы бөлігінде композиторлар арасында кең тараған және олардың көпшілігі "Deirdre of the Sorrows" пьесасын музыкаға енгізді. Біріншісі итальяндық композитор Мишель Эспозитоның солошылар, аралас хор және оркестр үшін кантатасы, Дирдре (1902) Томас Уильям Рольстонның мәтіні бойынша. Арнольд Бакстың "Күн шамырауына" (1908) атты оркестрлік тоновый поэмасы бастапқыда 5 актілік операның овертурасы ретінде ойластырылған, бірақ ол ешқашан жүзеге аспады. Бірқатар композиторлар бұл тақырыпты операға айналдырды, соның ішінде Фриц Харт, Джеффри Молино Палмер, Сесил Грей, Хавергал Брайан, Хили Уиллан және Карл Ранкл. Фриц Харт осы тақырыпқа негізделген екі опера жазды: "Азаңның Дирдрасы" (1916) және "Қалған жерінде Дирдра" (1926), екеуі де Австралияның Мельбурн қаласында шығарылды. Палмердің "Азаматтардың Дирдрасы" (1925) Уильям Мервин Крофтонның либреттосына бастапқыда аяқталмаған, содан кейін 1930 жылы Стаф Гебрюэрс аяқтады, бірақ ешқашан орындалмаған. Сесил Грейдің "Дейрдре" операсы оның алғашқы операсы болды, ол 1937 жылы аяқталды. Ол ешқашан толық орындалмаған, бірақ Грей үшінші актіден Симфониялық прелюдияны оркестр үшін (1945), Англияда және АҚШ-та бірнеше рет орындалған. Хили Уилланның "Дирдра" операсы бастапқыда 1945 жылы Канада радиосы үшін жазылған және 1965 жылы сахнаға қайта қаралған. Хавергал Брайанның симфониясы No. 6, (Трагикалық) 1948 жылы - Брайанның пьесадан жасауға жоспарлаған операсының оркестрлік прологы. Опера авторлық құқықтың бұзылуына байланысты басталмады. Карл Ранкл 1951 жылы Британия фестиваліне арналған Өнер кеңесі тапсырысымен пьесаға арналған операсын аяқтады, бірақ BBC және Ковент-Гарден бұл шығарманы орындамады. Рафаэль Кубелик 1950-ші жылдардың басында шығарманы орындау үшін дайындық жүргізді, бірақ ол "саясаттың" салдарынан жоспар тағы да сәтсіз аяқталды. Ақырында Ранкл 1956 жылы үлкен оркестр үшін оркестрлік сюита шығарды. Би-Би-Си ақыры 1995 жылы операдан үзінділер орындады. Эспозитоның 1902 жылғы кантатасынан кейін осы жанрдағы басқа да шығармаларға Эрик Суинидің "Дирдре" (1989), Эндрю Фордтың "Дирдре of the Sorrows" (1989), Джеймс Макмилланның "Прарохание" (1997), Патрик Кэссидидің "Дирдре of the Sorrows" (1998) және Бернард ван Берденнің "Дирдре" (2002) кіреді. Ирландиялық композитор Эамонн О Галлчобхер 1940 жылы балет музыкасын Дирдре деп жазды. Толығымен оркестрлік партитураларға Эдрик Кунделлдің симфониялық поэмасы Деирдренің трагедиясы (1922) және Ратланд Бутон Деирдренің: кельт симфониясы (1927) кіреді.

The play (along with Irish legend in general) enjoyed a vogue amongst composers in the earlier part of the 20th century and many of them set Deirdre of the Sorrows to music. The first was Italo Irish composer Michele Esposito in the cantata for soloists, mixed chorus and orchestra, Deirdre (1902) on a text by Thomas William Rolleston. Arnold Bax's orchestral tone poem Into the Twilight (1908) was originally conceived as the overture to a 5 act opera on the Deirdre theme that never materialised. A number of composers turned the subject into an opera including Fritz Hart, Geoffrey Molyneux Palmer, Cecil Gray, Havergal Brian, Healey Wlllan and Karl Rankl. Fritz Hart wrote two operas based on the theme: Deirdre of the Sorrows (1916) and Deirdre in Exile (1926), both produced in Melbourne, Australia. Palmer's Deirdre of the Sorrows (1925) to a libretto by William Mervyn Crofton was initially unfinished, then completed by Staf Gebruers around 1930, but never performed. Cecil Gray's opera Deirdre was his first, completed in 1937. It was never performed in its entirety, but Gray did extract from its third act the Symphonic Prelude for Orchestra (1945), which received several performances in England and the United States. Healey Willan's opera Deirdre was initially written for Canadian Radio in 1945 and revised for stage in 1965. Havergal Brian's Symphony No. 6, (the Tragic) of 1948 is an orchestral prologue to an opera that Brian planned to make of the play. The opera was not started because of copyright issues. Karl Rankl completed his opera on the play in 1951, commissioned by the Arts Council for the Festival of Britain, though the BBC and Covent Garden failed to perform the piece. Rafael Kubelik made preparations to perform the piece in the early 1950s, but the plans once again fell through, due, he said, to "politics". Rankl eventually extracted an orchestral suite for large orchestra from the score in 1956. The BBC finally performed excerpts from the opera in 1995. After Esposito's cantata of 1902, other works in this genre include Eric Sweeney's Deirdre (1989), Andrew Ford's Deirdre of the Sorrows (1989), James MacMillan's The Prophecy (1997), Patrick Cassidy's Deirdre of the Sorrows (1998), and Bernard van Beurden's Deirdre (2002). Irish composer Éamonn Ó Gallchobhair composed the ballet score Deirdre in 1940. Purely orchestral scores include Edric Cundell's symphonic poem The Tragedy of Deirdre (1922) and Rutland Boughton Deirdre: A Celtic Symphony (1927).