Кіріспе

2 ғасыр Талмуд раввині және тана Хосе бен Халафта немесе Йосе бен Халафта (немесе Йосе бен Хальпета) (Еврейше: רבי יוסי בן חלפתא; IPA: /ʁa'bi 'josi ben xa'lafta/) төртінші ұрпақтың танасы болды. Ол Мишнада ең жиі аталатын билеушілердің ішіндегі бесінші орында тұр. Талмудта көптеген рабби Йоселердің ішінде Йосе Бен Халафта ғана рабби Йосе деп аталады.

Өмірбаян

Ол Сепфористе дүниеге келген, бірақ оның отбасы бабылдық яһудилерден шыққан. Иерусалимде табылған шежіре кестесіне сай, ол Рехап ұлы Жонадабтың ұрпағы болған. Ол рабби Акиваның "Заңды қалпына келтіргендер" деп аталатын бес басты шәкіртінің бірі болды, оларды кейіннен Юда бен Баба тағайындады. Сондай-ақ, ол Иоханан бен Нуридің және Евтолемустың халахтарын жеткізген. Ол әкесі Халафтаның қолында көп оқыған, оның билігін бірнеше рет қолданады. Бірақ оның басты ұстазы - Акива еді. Жозе Рим жарлығын бұзып, діни қызметке тағайындалған соң, Кіші Азияға қашып кетеді. Кейіннен ол сол кездегі Синедрионның орналасқан Уша қаласына қоныстанды. Бірде оның жанында оның шәкірті Симеон бар Йохай Рим үкіметін шабуылдағанда ол үндемегендіктен, римдіктер оны Сепфориске қайта оралуға мәжбүр етті, ол оны құрып бара жатқан күйде тапты. Ол сол жерде өркендеген мектеп құрды, ол сол жерде қайтыс болған көрінеді. Жозедің үлкен білімділігі көптеген оқушыларды өзіне тартты, сондықтан "барлығы дұрыс болғанның соңынан ер" деген сөздер ішінара "Жозеге Сепфориске ер" деген мағынада түсіндірілді. Ол өлгеннен кейін де көп мақталған. Оның шәкірті Юда ха Наси былай деді: "Жозептің ұрпағы мен біздің ұрпағымыздың айырмашылығы қасиеттілердің қасиеттісі мен ең қасиетсіздердің айырмашылығы сияқты". Жозе қасиетті ретінде танымал болғандықтан, аңыз бойынша ол Ілияс пайғамбармен кездескен. Жозе левират заңына сәйкес, баласыз қайтыс болған ағасының әйелімен үйленді; олардың бес ұлы болды: Ысмайыл, Елазар, Менахим, Халафта (оның көзі тірісінде қайтыс болды) және Эудемус. Ол Абталионның "Жұмысты сүй" деген сөзінің үлгісі болды, өйткені ол тері илеуші болды, ол кезде әдетте қарапайым болып саналатын кәсіп.

Халаха

Оның заңдық шешімдері Мишнаның басым бөлігінде, сондай-ақ Бараита мен Сифраларда айтылған. Вавилон Талмудында айтылғандай, раввин Жозе б. Халафта мен раввин Шимон Бар Йохай арасындағы дауда халаха раввин Жозе б. Халафтаның соңынан ерген. Сонымен қатар, өзінің және әріптестерінің арасындағы кез келген дау-дамайда, раввин Ехуда б. Илай мен раввин Мэйр, практикалық ереже раввин Жозеге сәйкес келеді. Оның тәлім беруі өте жүйелі болды. Ол Шаммай мен Хиллель мектептерінің арасындағы қарама-қайшылық екі Тора бар сияқты көрінеді деп жариялап, дау-дамайға қарсы болды. Жозе екі таласшыл халахист арасында келісімге келді. Өзінің ұстазы Акива сияқты Хосе де Киелі кітаптағы сөздерді қосатын нүктелерді зерттейді. Кейде ол халахотасын осындай нүктелерге негіздеді. Ол жалпы алғанда халахтық шешімдерінде, әсіресе ораза мен ант туралы заңдарды түсіндіруде еркін болды.

Ағада

Хосе сондай-ақ белгілі аггадист болды. Оның римдік әйелмен сөйлескенін және оның яһуди дінінің артықшылығына көз жеткізгенін білгеніміз оның Киелі кітап тармақтарын түсіндіруде өте шебер болғанын көрсетеді. Жозе Седер Олам Раббаның авторы деп саналады, ол жаратылыстан Адрианның уақытына дейінгі хроника, сондықтан ол "Бараита ди Рабби Жозе бен Халафта" деп те аталады. Бұл еңбек, толық емес және тым қысқа болса да, Хосе материалды хронологиялық тәртіппен орналастыру жүйесін көрсетеді. Жозе өзінің этикалық диктатурасымен танымал, ол Тораны зерттеуге ерекше мән берді. Жозедің этикалық сөздерінің бірі ессенизмге деген бейімділігін көрсетеді. Жозе жоғарыда айтылғандай, дау-дамайға қарсы болды. Жозе Меирдің шәкірттерін мектептен шығарып тастағысы келген жолдасы Яһуданың сөзін тыңдады. Оның ерекше сөздерінің бірі: "Мессияның келуін білдіретін, ғалымдар мен олардың шәкірттерін жек көретін, жалған пайғамбар мен жала жабушы болашақ әлемде ешбір үлесі жоқ". Бахердің айтуынша, бұл еврей мәсіхшілеріне қарсы жасалды.

Ресурстар

Шехтер, Соломон және М. Селигсон. "Жозеф бен Халафта" Еврей энциклопедиясы. Фанк және Вагналлс, 19011906; Бахер, Аг. Күн түстеу. II. 150 190; idem, Ағ. Досым. Амор. II. 158 және passim; Brüll, Mebo ha Mishnah, pp. 156160, 178185, Майндағы Франкфурт, 1876; Франкель, Дарке ха Мишна, б. 164 168; idem, Monatsschrift, iv. 206209; Жоел, ib. vi. 81-91; Вейсс, Дор, II. 161164.