Фрэнк Норрис: Американ журналисі мен жазушысы

Кіріспе

Американдық журналист және романист (1870–1902)

Бенджамин Франклин Норрис кіші (5 наурыз 1870 – 25 қазан 1902) – прогрессивтік дәуірдегі американдық журналист және романист, оның көркем шығармалары көбінесе натурализм жанрында жазылған. Оның ең белгілі туындылары: «Мак-Тиг: Сан-Франциско әңгімесі» (1899), «Сегізқос: Калифорния әңгімесі» (1901) және «Шұңқыр» (1903).

Өмір

Норрис 1870 жылы Чикаго қаласында (Иллинойс штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Бенджамин – Чикагода өзін-өзі дамытқан кәсіпкер, ал анасы Гертруда Глорвина Доггет – сахнада өнер көрсеткен әйел болған. 1884 жылы отбасы Сан-Францискоға көшіп, Бенджамин жылжымайтын мүлікпен айналысты. 1887 жылы інісінің қайтысынан және Лондон қаласында қысқа уақыт тұрғаннан кейін, жас Норрис Париждегі Джулиан академиясына түсіп, екі жыл сурет салуды оқыды және Эмиль Золаның натуралистік романдарымен танысты. 1890-1894 жылдары Берклидегі Калифорния университетінде білім алды. Дәл сол жерде Дарвин мен Спенсердің адам эволюциясы туралы идеяларымен танысып, олар кейінгі шығармаларында көрініс тапты. Оның әңгімелері Берклидегі студенттік журналда және «Сан-Франциско толқыны» газетінде жарияланды. Әке-шешесі ажырасқаннан кейін шығысқа барып, Гарвард университетінің ағылшын тілі кафедрасында бір жыл оқыды. Сол жерде Льюис Э. Гейтспен танысып, ол оның жазу өнерін дамытуға көмектесті. 1895-1896 жылдары «Сан-Франциско Хроникл» газетінде Оңтүстік Африкадағы жаңалықтар тілшісі, ал 1896-1897 жылдары «Сан-Франциско толқыны» газетінде редактордың көмекшісі болып жұмыс істеді. 1898 жылы испан-американ соғысы кезінде Кубада «McClure's Magazine» журналы үшін соғыс тілшісі ретінде жұмыс істеді. 1899 жылы Нью-Йорктегі «Doubleday & Page» баспасының қызметкері болды. Калифорния университетінде (Беркли) оқыған кезінде Норрис «Phi Gamma Delta» студенттік бауырластығының мүшесі болды және «Skull & Keys» қоғамын құруға қатысты. 1893 жылы диплом беру кешінде жасаған бір әрекеті үшін, «Phi Gamma Delta» бауырластығының жыл сайынғы түлектер кешкі асы әлі күнге дейін оның есімімен аталады. 1900 жылы Фрэнк Норрис Жаннет Блэкке үйленді. 1902 жылы олардың бір баласы дүниеге келді. Норрис 1902 жылдың 25 қазанында Сан-Францискода апендициттен туған перитонит салдарынан қайтыс болды. Оның «Астықтың эпосы» трилогиясы аяқталмай қалды. Ол 32 жасқа толған еді. Ол Калифорния штатының Окленд қаласындағы Маунтин-Вью зиратында жерленген. Автордың кіші інісі Чарльз Гилман Норрис танымал романист және редактор болды. С. Г. Норрис – көптеген романдардың авторы Кэтлин Норристің күйеуі де болды. Берклидегі Калифорния университетінің Банкрофт кітапханасында осы үш жазушының мұрағаттары сақталады.

Norris was born in Chicago, Illinois, in 1870. His father, Benjamin, was a self made Chicago businessman and his mother, Gertrude Glorvina Doggett, had a stage career. In 1884 the family moved to San Francisco where Benjamin went into real estate. In 1887, after the death of his brother and a brief stay in London, young Norris went to Académie Julian in Paris where he studied painting for two years and was exposed to the naturalist novels of Émile Zola. Between 1890 and 1894 he attended the University of California, Berkeley, where he became acquainted with the ideas of human evolution of Darwin and Spencer that are reflected in his later writings. His stories appeared in the undergraduate magazine at Berkeley and in the San Francisco Wave. After his parents' divorce he went east and spent a year in the English Department of Harvard University. There he met Lewis E. Gates, who encouraged his writing. He worked as a news correspondent in South Africa (1895–96) for the San Francisco Chronicle, and then as editorial assistant for the San Francisco Wave (1896–97). He worked for McClure's Magazine as a war correspondent in Cuba during the Spanish–American War in 1898. He joined the New York City publishing firm of Doubleday & Page in 1899. During his time at the University of California, Berkeley, Norris was a brother in the Fraternity of Phi Gamma Delta and was an originator of the Skull & Keys society. Because of his involvement with a prank during the Class Day Exercises in 1893, the annual alumni dinner held by each Phi Gamma Delta chapter still bears his name. In 1900 Frank Norris married Jeannette Black. They had a child in 1902. Norris died in San Francisco on October 25, 1902, of peritonitis from a ruptured appendix. This left The Epic of the Wheat trilogy unfinished. He was only 32. He is buried in Mountain View Cemetery in Oakland, California. Charles Gilman Norris, the author's younger brother, became a well regarded novelist and editor. C. G. Norris was also the husband of the prolific novelist Kathleen Norris. The Bancroft Library of the University of California, Berkeley, houses the archives of all three writers.

Мансап

Фрэнк Норристің шығармаларында ғасыр басындағы корпоративтік монополиялардың жемқорлығы мен ашкөздігінен туындаған азаптар жиі бейнеленеді. "Кепексерек: Калифорниялық оқиға" кітабында Тынық мұхиты және Оңтүстік-Батыс темір жолы Оңтүстік Калифорниядағы бірнеше шаруалардың қасіретіне және өліміне тікелей қатысты. Романның соңында, Лос Мюертос аталған шаруашылықтың бірінде фермерлер мен теміржол агенттері арасындағы қанды оқ атысынан кейін, оқырмандар "кеңірек көзқарас" қабылдауға шақырылады, ол "суару арнасындағы қанның араласуы арқылы Лос Мюертостың мол өнімі Сиеррадан Гималайға дейін су тасқынындай ағылып, Үндістанның шөлейт далаларындағы мыңдаған аштықтан қиналып жүрген қорқытқыштарды тойдырады" дейді. Романдағы көптеген кейіпкерлердің өліміне еркін нарықтық капитализм себеп болғанымен, бұл "кеңірек көзқарас әрқашан шындықты ашады, ол соңында жеңіске жетеді және барлық нәрсе, әрине, сөзсіз, қарсылықсыз жақсылыққа жұмыс істейді". 1890 жылдары жазылған, бірақ оның өлімінен кейін ғана жарық көрген "Вандовер және жабайы" романы үш колледж досының табысқа жетуге дайындалуы және олардың біреуінің іздесеңіздік өмір салтынан құлауы туралы. Золадан өзге, Норристің шығармалары Стивен Крейн, Теодор Драйзер және Эдит Уортонның шығармаларымен де салыстырылған.

Сыни қабылдау

Оның кейбір романдары әлі де жоғары бағаланса да, Норис шығармаларының кейбір аспектілері 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басындағы әдеби сыншылар тарапынан жақсы қабылданылмады. Дональд Пизердің айтуынша, "Фрэнк Норристің расизмі, соның ішінде американдық әдебиеттің кез келген маңызды туындысындағы ең қатыгез антисемиттік бейнелеулер, оның ең жақсы туындыларының күші мен қарқындылығына ғашықтарға ұзақ уақыттан бері ұят келтірді және соңғы бірнеше буын бойы оның беделінің төмендеуіне себеп болды". Басқа ғалымдар да Норристің антисемитизмін растады. Норристің еңбектері 19 ғасырдың соңындағы ғылыми расизмнің, мысалы, Калифорния университетінің Берклидегі профессоры Джозеф ЛеКонте тарапынан қолданылған расизмнің күшті ықпалында болды деп есептеледі. Замандасы Джек Лондонмен бірге Норрис "американдық жеке басын аңглосаксон еркектігінің биологиялық санаты ретінде қайта құруға" ұмтылды. Норристің туындыларында сыншылар расизм, антисемитизм және иммигранттар мен жұмысшы табының кедейлеріне деген жек көрушілікке куәліктерді байқады, олардың барлығы әлеуметтік дарвинизмнің тіршілік үшін күресінде жеңілгендер ретінде қарастырылады.

Мұра

Норристің "Құдық" романы Ченинг Поллоктың театрға төрт актіде бейімделді. Уильям А. Брэдидің продюсерлігімен, бұл пьесаның премьерасы 1904 жылғы 10 ақпанда Нью-Йорктің Лирик театрында өтті. 1917 жылы Уильям А. Брэдидің Picture Plays Inc. компаниясы "Құдық" романының киноадаптациясын жасады. Норристің 1903 жылғы "Бидай саудасы" әңгімесі мен "Құдық" романы 1909 жылғы Д. У. Гриффиттің "Бидай бұрышы" фильмінің негізі болды. Норристің "Леди Леттидің Моран" романын Монте М. Каттержон 1922 жылы бейімдеді. Джордж Мелфорд режиссерлік еткен фильмде Рудольф Валентино мен Дороти Далтон түсті. Норристің "Мактиг" романы екі рет киноға түсірілді. Ең танымал нұсқасы – 1924 жылғы Эрих фон Строхаймның "Ашкөздік" (Greed) фильмі. Алдыңғы адаптация, "Өмірдің құйыны", 1915 жылы World Film Corporation компаниясымен жасалды, оның басты рөлдерін Фания Маринофф пен Холбрук Блинн сомдады. 1962 жылы Фрэнк Норрис үйі Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Уильям Болкомның 1899 жылғы "Мактиг" романының негізінде жазылған операсы 1992 жылы Чикагоның Лирикалық операсында тұсаукесер өткізді. Бұл туынды екі актіден тұрады, либреттосын Арнольд Вайнштейн мен Роберт Альтман жазды. Лирикалық операның қойылымында Бен Хеппнер бас рөлде, ал Кэтрин Малфитано стоматологтың әйелі Трина рөлінде ойнады. 2008 жылы Америка кітапханасы Норристің "Адамды аңға алу" газеттік мақаласын американдық криминал жанрындағы екі ғасырлық ретроспективасына қосу үшін таңдады. Сан-Францискодағы бір далада оның есімі берілген (Frank Norris Place). Ол Полк көшесінен Ларкин көшесіне дейін созылады және қаланың Төменгі Ноб Хилл ауданында Пайн және Буш көшелері арасында орналасқан. Сан-Францискодағы Полк көшесінде, Frank Norris Place-тің жанында, Норристің "Мактиг" (1899) романының құрметіне McTeague's Saloon тавернасы аталды. Интерьері мен экстерьері романмен байланысты заттармен және суреттермен безендірілген. "Жазуды жек көремін, бірақ жазылғанды жақсы көремін" деген танымал жазушылық ой Норристің 1915 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланған хаттарындағы кеңестерге негізделген деп есептеледі.