Кеннет Грэм: Өмір және шығармалары

Кіріспе

Британ жазушысы, 1859–1932 жылдары. Кәсіподақтар конгресінің Бас хатшысының орынбасары.

Кеннет Грэм (Kenneth Grahame; 8 наурыз 1859 жыл – 6 шілде 1932 жыл) – британ жазушысы, балалар әдебиетінің классикасы "Жел есікті жел" (1908) еңбегімен танымал. Шотландияда туған, анасының қазасы мен әкесінің балаларын бағуға шамасы келмегендіктен, балалық шағының көп бөлігін Англиядағы әжесімен бірге өткізді. Оксфордтағы Сент-Эдвард мектебін бітіргеннен кейін университетте оқуға ниеті орындалмады және ол Англия банкіне жұмысқа орналасты, онда сәтті мансапқа қол жеткізді. "Жел есікті жел" кітабынан бұрын "Пайсалды жазбалар" (1893), "Алтын ғасыр" (1895) және "Арманды күндер" (1898) атты үш кітап жариялады.

Ерте өмір

Кеннет Грэм 1859 жылдың 8 наурызында Эдинбургтегі Касл-стрит көшесіндегі 32-үйде дүниеге келді. Оның ата-анасы – Джеймс Каннингэм Грэм (1830–1887), адвокат, және Элизабет Ингелс (1837–1864). Грэм бір жастан ассан, әкесі Аргиллширде шерифтің орынбасары болып тағайындалды, ал отбасы Грэм, оның үлкен әпкесі Хелен және ағасы Томас Уильям (Уилли деп аталды) Лох-Файндағы Инверарейге көшіп келді. 1864 жылдың наурыз айында Грэмнің кіші інісі Роланд дүниеге келді, ал келесі айда Грэмнің анасы қызыл жегіден қайтыс болды. Грэмнің өзі де осы ауруға шалдығып, ауыр халде болды. Сауығып кеткенімен, өмірінің соңына дейін кеуде инфекциясына бейім болды. Анасы қайтыс болғаннан кейін төрт баласы анасының әжесімен бірге Беркширдегі Кукхем-Диндегі кең жердегі үлкен үйге жіберілді, ал қайғыға батқан әкесі Шотландияда қалып, ішімдікке салынып кетті. Тауда Грэмнің ағасы Дэвид Ингелс та тұрды, ол жергілікті шіркеудің пасторы болды және балаларды жақын маңдағы Бишамдағы Темза өзенінде қайықпен жүзіп кетті. Балаларға қаржылық көмек көрсетуді Грэмнің әкесінің ағасы Джон Грэм жасады, ол Лондонда парламенттік агент болған. 1866 жылдың көктемінде Таудағы қыш құлағаннан кейін балалар әжесімен бірге Кранборндағы Фернхилл коттеджіне көшіп барды. Сол жылы Грэмнің әкесі балаларды Шотландияға қайтарып алды, бірақ бұл келісім орындалмады және балалар 1867 жылы Кранборнға оралды, ал әкесі Шотландиядағы лауазымынан кетіп, Францияға көшіп, балаларымен байланысын үзіп қойды. 1868 жылы, тоғыз жасында Грэм Оксфордтағы жаңадан ашылған Сент-Эдвард мектебінде интернатқа түсті. Ол мектепте оқу және спортта жақсы нәтижелер көрсетті, 1874 жылы дінтану және латын тілінен жүлде алды, ал 1875 жылы жоғарғы сыныптан жүлде алды, регби командасының капитаны болды және бас оқушы атанды. Жұмысына жақын болу үшін Грэм Блумсбери-стритте пәтер жалдады, кейіннен ол банкте жұмыс істейтін ағасы Роландпен бірге тұрды. 1882 жылы ол Челсидегі пәтерге көшіп, өз бетімен тұрды және жұмысқа пароммен барды. 1884 жылы ол Тойнби-холлда ерікті болып жұмыс істеді, Лондоның Шығыс бөлігіндегі кедей жастарға көмектесті. Жазғы демалысын әпкесі Хеленмен Корнуолл мен Италияда өткізді, бұл екі жер де оның өмірі бойы сүйіп жүретін жерлеріне айналды. Грэмнің банктегі жұмысы оған әдебиетпен айналысуға уақыт берді. Ол өзінің ойларын проза мен поэзия түрінде банк кітапшасына жазып отырды, бірақ 1887 жылға дейін ол мерзімді басылымдарға әңгімелер мен очерктер жібере бастады. Оның алғашқы жарияланған туындысы 1888 жылдың желтоқсан айында "Сент-Джеймс-Газетте" басылып шықты. Содан кейін оны "National Observer" газетінің редакторы, ақын Уильям Эрнест Хенли банктегі лауазымынан бас тартып, толық уақытты жазушы болуға көндіруге тырысты. 1893 жылы ол Грэмді өзінің қысқа әңгімелер мен очерктер жинағын Джон Лейнге "The Bodley Head" баспасынан жіберуге шақырды. Жинақ "Pagan Papers" деген атпен жарық көрді және Обри Бердслидің суреттерімен сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Грэм жазушы ретінде сұранысқа ие болды және "The Bodley Head" журналына, "The Yellow Book" журналына тұрақты түрде үлес қоса бастады. 1894 жылы Грэм Кенсингтондағы Кенсингтон-Кресендегі (қазір қиратылған) үйді жалға алды, оны екінші жазушы Том Грегпен, соңғысының үйленуіне дейін және үй шаруасын Сара Батпен бөлісті. 1895 жылы жарық көрген "Алтын ғасыр" журналында Олимпиадалықтар деп аталатын әпке-шешесі тәрбиелеген төрт бала туралы әңгімелер жинақталған. Кейбір тараулар "Pagan Papers" журналында жарияланды, ал көпшілігі "National Observer" және басқа да мерзімді басылымдарда жарық көрді. Бұл кітап Грэмді танымал етті және оны балалық шақ мәселесі бойынша жетекші маман ретінде танытты. Ақын Алгернон Суинберн бұл кітапты "мақтауға лайық" деп атады. 1898 жылы, Грэм Англия банкі хатшысына тағайындалған жылы, "Арманды күндер" атты жалғасы жарық көрді. "Dream Days" соңғы төрт жылда мерзімді басылымдарда жарияланған әңгімелерді қамтыды; жаңа әңгіме – "Қарсылық көрсеткен Аждаһа". 1897 жылы Грэм Роберт Уильям Томсонның қызы және Куртольд Томсонның әпкесі Элспет (Элси) Томсонмен танысты. Ол роман, пьеса, өлең жазған. Ата-анасынан айырылған ол Онслоу-скверде Либералды партияның парламенттік мүшесі болған әкесі Джон Флетчер Моултонмен бірге тұратын. Грэм мен Элси 1899 жылдың 22 шілдесінде Корнуоллдың Фуэй қаласында орналасқан Сент-Фимбаррус шіркеуінде үйленді. Грэм өзінің досы Артур Куиллер Коуч пен отбасымен Фуэйде пневмониядан айығып жатқанда. Тойда шафер ретінде Грэмнің туысы, жазушы Энтони Хоуп болды. Грэмнің әпкесі Хелен бұл некеге қарсы болды, олардың мінездері үйлеспейді деп ойлады, және олар ағайын-іні ретінде алыстады. "Желдегі шелек" 1908 жылы, автор банктегі лауазымынан кеткеннен кейін төрт ай өткен соң жарық көрді. Америка Құрама Штаттарында "Everybody's Magazine" журналы және Грэмнің әдеттегі баспагерлері "Bodley Head" бұл кітапты бастапқыда қабылдамады, бірақ кітап соңында Ұлыбританияда "Methuen" баспасынан, ал Америкада "Scribner" баспасынан жарық көрді. Пікірлер көбінесе жағымсыз болды; "The Times" газетінің бір рецензенты: "Ересек оқырмандар бұл кітапты қисынсыз және түсініксіз деп табады, ал балалар көңіл көтеруді күтіп, бекерге тырысады" деп жазды. "Vanity Fair" журналында пайда болған сирек позитивті пікірде Ричард Миддлтон бұл кітап "балаларға арналған ең жақсы кітап және ересектерге арналған ең жақсы кітаптардың бірі" екенін жазды. Кітап жақсы сатылып, 1951 жылы Ұлыбританияда 100 басылымға жетті. 1910 жылы Грэмдер Кукхем-Диннен Оксфордқа жақынғы Блюбери ауылындағы Бохам фермасына көшіп келді. Грэмнің ұлы Аластер "The Old Malthouse School" мектебінде жақсы оқыды, бірақ Оксфорд университетіне дайындалу үшін жеке репетитормен сабақ алғаннан кейін "Rugby School" және "Eton College" мектептерінде қысқа және бақытсыз тәжірибелерге тап болды. Бірінші дүниелік соғыс кезінде Грэм ауылда хирургиялық жабдықтарды дайындаумен айналысты, ал Аластер нашар көруіне байланысты әскери қызметке қабылданбады және 1918 жылы Оксфордтағы "Christ Church" колледжіне түсті. 1920 жылдың 7 мамырында Аластердің денесі Оксфордтағы теміржол жолының жанындағы өтпел жерде табылған. Тергеу комиссиясы апатты өлім деп шешім шығарды; өзіне-өзі қол жұмсады деген қауесет тарады. Ол 1920 жылдың 12 мамырында, жиырма жасқа толу күнінде Оксфордтағы "Holywell Cemetery" зиратына жерленді. Ұлының өлімінен кейін Грэм мен Элси Италияға барып, бірнеше жыл саяхаттады. Англияға оралғаннан кейін олар Пангборн ауылындағы "Church Cottage" үйіне қоныстанды, онда Грэм 1932 жылдың 6 шілдесінде ми отасынан қайтыс болды. Ол Пангборндағы "St James the Less" шіркеуіне жерленді, кейіннен денесі Аластермен бірге "Holywell" зиратына көшірілді. Грэмнің туысы Энтони Хоуп оның қабір тасына мына сөздерді жазды: "Кеннет Грэмнің әдемі естелігіне, Элспеттің күйеуі және Аластердің әкесі, 1932 жылдың 6 шілдесінде өзеннен өтіп кеткен, балалық шақ пен әдебиетті оның арқасында мәңгілікке дейін құттықтаған." Элси одан он төрт жылға артық өмір сүрді.

Kenneth Grahame was born on 8 March 1859 at 32 Castle Street in Edinburgh. His parents were James Cunningham Grahame (1830–1887), advocate, and Elizabeth Ingles (1837–1864). When Grahame was a little more than a year old, his father was appointed as sheriff substitute in Argyllshire, and the family moved to Inveraray on Loch Fyne with Grahame, his older sister, Helen, and his older brother, Thomas William (known as Willie). In March 1864, Grahame's younger brother Roland was born and the following month Grahame's mother died of scarlet fever. Grahame contracted the disease and was seriously ill. Although he recovered, he was left vulnerable to chest infections for the rest of his life. After their mother's death, the four children were sent to live with their maternal grandmother at The Mount, a large house in extensive grounds in Cookham Dean in Berkshire, while their grieving father remained in Scotland and took to drink. Also living at The Mount was Grahame's uncle David Ingles, who was the curate at the local church and took the children boating on the River Thames at nearby Bisham. The children were supported financially by Grahame's paternal uncle, John Grahame, who was a parliamentary agent in London. In the spring of 1866, after the collapse of a chimney at The Mount, the children moved with their grandmother to Fernhill Cottage in Cranbourne. Later that year, Grahame's father recalled the children to Scotland but the arrangement did not work out and the children returned to Cranbourne in 1867, while their father resigned his post in Scotland, went to live in France and had no further contact with his children. In 1868, when he was nine years old, Grahame became a boarder at the recently established St Edward's School in Oxford. He was successful at school both academically and in sport, winning prizes for divinity and Latin in 1874 and the sixth form prize in 1875, captaining the rugby fifteen, and becoming head boy. To be nearer his work, Grahame took lodgings in Bloomsbury Street, which he later shared with his brother Roland, who also worked at the Bank. In 1882 he moved into a flat in Chelsea, where he lived on his own and caught the ferry to work. In 1884, he became a volunteer at Toynbee Hall, working with impoverished youths from the East End of London. Summer holidays with his sister Helen were spent in Cornwall and Italy, both places which would remain favourite destinations throughout his life. Grahame's work at the Bank left him time to pursue his literary interests. He had been jotting down his thoughts in prose and poetry in a bank ledger, but it was not until 1887 that he started to submit stories and essays to periodicals. His first published piece appeared in St James's Gazette in December 1888. He was then invited to become a regular contributor to the National Observer by its editor, the poet William Ernest Henley, who tried to persuade him to give up his position with the Bank and become a full time writer. In 1893 he encouraged Grahame to send a collection of his short stories and essays to John Lane at The Bodley Head publishers. The collection was published with the title Pagan Papers and illustrations by Aubrey Beardsley and was well received by critics. Grahame was now in demand as a writer, and became a regular contributor to The Bodley Head periodical, The Yellow Book. In 1894 Grahame took out a lease on a house in the Kensington Crescent (now demolished) in Kensington, which he shared with another writer, Tom Greg, until the latter's marriage, and housekeeper Sarah Bath. The Golden Age, published in 1895, was a collection of stories about four children being brought up by aunts and uncles referred to as the Olympians. Some of the chapters had already been published in Pagan Papers while most had appeared in the National Observer and other periodicals. The book made Grahame famous and established him as a leading authority on childhood. The poet Algernon Swinburne said the book was "well nigh too praiseworthy for praise". A sequel, Dream Days followed in 1898, the year that Grahame was appointed Secretary to the Bank of England. Dream Days included stories published in periodicals over the past four years; a new story was The Reluctant Dragon. In 1897 Grahame met Elspeth (Elsie) Thomson, the daughter of Robert William Thomson and sister of Courtauld Thomson. Elsie had written a novel, plays and poems. Having lost both her parents, she was living in Onslow Square with her step father John Fletcher Moulton who was a Liberal Party Member of Parliament. Grahame and Elsie married on 22 July 1899, at the Church of St Fimbarrus, Fowey, Cornwall. Grahame had been recovering from pneumonia with his friend Arthur Quiller Couch and family in Fowey. Best man at the wedding was Grahame's cousin, the writer Anthony Hope. Grahame's sister Helen disapproved of the marriage, thinking the couple were temperamentally unsuited to each other, and the brother and sister became estranged. The Wind in the Willows was published in 1908, four months after the author's resignation from the Bank. Rejected at first by Everybody's Magazine in the United States and by Grahame's usual publishers Bodley Head, the book was eventually published in the United Kingdom by Methuen, with an American edition released by Scribner. Reviews were generally unfavourable; a reviewer in The Times wrote: "Grown up readers will find it monstruous and elusive, children will hope, in vain, for more fun". A rare positive review appeared in Vanity Fair where Richard Middleton wrote that it was "the best book ever written for children and one of the best written for adults". The book sold well and continued to sell well, reaching 100 editions in the United Kingdom in 1951. In 1910, the Grahames moved from Cookham Dean to a farmhouse, Boham's, in the village of Blewbury near Oxford. Grahame's son Alastair flourished at The Old Malthouse School but went on to have brief, and less happy, experiences at Rugby School and Eton College before having lessons with a private tutor to prepare for the University of Oxford. During World War I, Grahame did war work in the village, setting up a factory for surgical supplies, while Alastair was rejected for active service, probably on account of his poor eyesight, and went up to Christ Church, Oxford in 1918. On 7 May 1920, Alastair's body was found on the railway line near a level crossing in Oxford. The jury at the inquest returned a verdict of accidental death; rumours of suicide persisted. He was buried in Holywell Cemetery in Oxford on 12 May 1920, his twentieth birthday. Following the death of their son, Grahame and Elsie went to Italy and spent several years travelling. When they returned to England, they settled at Church Cottage in the village of Pangbourne, where Grahame died of a cerebral haemorrhage on 6 July 1932. He was buried at the Church of St James the Less in Pangbourne, with his body later being removed to Holywell cemetery to be buried with Alastair. Grahame's cousin Anthony Hope wrote his epitaph: "To the beautiful memory of Kenneth Grahame, husband of Elspeth and father of Alastair, who passed the river on the 6th of July, 1932, leaving childhood and literature through him the more blest for all time." Elsie survived him by fourteen years.