Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Инд өркениетінің көрнекті қаласы (қазіргі Гуджарат, Үндістан)
«Жұлдыздар соғысы» планетасы
Prominent city of the ancient Indus valley civilization (present day Gujarat, India)
the Star Wars planet
Үндістанның археологиялық зерттеу институты (ASI), ежелгі ескерткіштерді сақтау жөніндегі Үндістан үкіметінің ресми агенттігі, Лоталды 1954 жылы тапты. Лоталдағы қазба жұмыстары 1955 жылдың 13 ақпанында басталып, 1960 жылдың 19 мамырына дейін жалғасты. ASI мәліметінше, Лоталда әлемдегі ең көне кемежай болған, ол қаланың Сабармати өзенінің ежелгі арнасы арқылы сауда жолымен байланысты. Бұл сауда жолы Синд (Пәкістан) және Саураштра түбегіндегі Хараппа қалаларын байланыстырып, қазіргі Куч шөлінің орнында бұрын Араб теңізі болған. Алайда, басқа археологтар бұл тұжырымға қарсы шығып, Хуфудың Уади-эль-Джарфтағы (Мысыр) Қызыл теңіздегі порты бұрынғырақ, оның құрылысы б.з.д. 2580-2550 жылдар аралығында жүргізілгенін, ал Лотал салыстырмалы түрде кішкентай қала болғанын және «кемежай» негізінен суару резервуары болғанын айтады. Гоадағы Ұлттық океанография институты төртбұрышты құрылымнан форманифералар (теңіз микрофоссилдері), тұз және гипс кристалдарын тапты, бұл бір кезде құрылымды теңіз суы толтырғанын және ол кемежай болғанын нақты көрсетеді. Лотал ежелгі заманда маңызды сауда орталығы болды, оның моншақтары, асыл тастар мен құнды әшекейлері Батыс Азия мен Африканың алыс бұрыштарына жеткен. Олар моншақ жасау және металлургия саласында қолданған технологиялар мен құралдар 4000 жылдан бері өздерін бағалап келеді. Лотал Ахмадабад ауданының Дхолка талукасындағы Саргавала ауылының жанында орналасқан. Ол Ахмадабад-Бхавнагар теміржол желісіндегі Лотал Бхурхи теміржол стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай алты шақырым жерде жатыр. Сондай-ақ, ол барлық жағдайлардағы жолдар арқылы Ахмадабад (85 км/53 миль), Бхавнагар, Раджкот және Дхолка қалаларымен байланысты. Ең жақын қалалар – Дхолка және Багодара. 1961 жылы қазба жұмыстарын қайта бастаған археологтар үйіндінің солтүстік, шығыс және батыс жағындағы орларды қазып, кемежайды өзенмен байланыстыратын кіреберіс арналарын және нулланы («шатқал» немесе «құлаң») ашты. Табылғандардың ішінде үйінді, қалашық, базар және «кемежай» бар. Қазба жұмыстары жүргізілген аумақтарға жақын Археологиялық музей орналасқан, онда Үндістандағы Хараппа дәуірінің ең маңызды көне заттары қойылған. Лотал учаскесі 2014 жылдың сәуір айында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне ұсынылды және оның өтінімі ЮНЕСКО-ның алдын ала тізімінде қаралып жатыр.
The Archaeological Survey of India (ASI), the official Indian government agency for the preservation of ancient monuments, discovered Lothal in 1954. Excavation work in Lothal commenced on 13 February 1955 and continued till 19 May 1960. According to the ASI, arguably Lothal had the world's earliest known dock, which connected the city to an ancient course of the Sabarmati river on the trade route. This trade route stretched between Harappan cities in Sindh (Pakistan) and the peninsula of Saurashtra where the surrounding Kutch desert of today was a part of the Arabian Sea. However, this interpretation has been challenged by other archaeologists, who argue Khufu's Red Sea harbour at Wadi al Jarf (Egypt) is older, dating its construction to between 2580 to 2550 BCE and that Lothal was a comparatively small town, and that the "dock" was primarily an irrigation tank. The National Institute of Oceanography in Goa discovered foraminifera (marine microfossils) and salt, gypsum crystals in the rectangular structure clearly indicating that sea water once filled the structure and it was definitely a dockyard. Lothal was a vital and thriving trade centre in ancient times, with its trade of beads, gems and valuable ornaments reaching the far corners of West Asia and Africa. The techniques and tools they pioneered for bead making and in metallurgy have stood the test of time for over 4000 years. Lothal is situated near the village of Saragwala in the Dholka Taluka of Ahmedabad district. It is six kilometres south east of the Lothal Bhurkhi railway station on the Ahmedabad Bhavnagar railway line. It is also connected by all weather roads to the cities of Ahmedabad (85 km/53 mi), Bhavnagar, Rajkot and Dholka. The nearest cities are Dholka and Bagodara. Resuming excavation in 1961, archaeologists unearthed trenches sunk on the northern, eastern and western flanks of the mound, bringing to light the inlet channels and nullah ("ravine", or "gully") connecting the dock with the river. The findings consist of a mound, a township, a marketplace, and the 'dock'. Adjacent to the excavated areas stands the Archaeological Museum, where some of the most prominent collections of Harappa era antiquities in India are displayed. The Lothal site was nominated, in April 2014, as a UNESCO World Heritage Site, and its application is pending on the tentative list of UNESCO.
Археология
1947 жылы Британдық Үндістан бөлінген кезде, Мохенджо-Даро мен Хараппаны қоса алғанда, Инд цивилизациясының көптеген нысандары Пәкістанның құрамына кірді. Үндістанның археологиялық зерттеу институты жаңа зерттеулер мен қазба жұмыстарын жүргізді. Солтүстік-батыс Үндістанда көптеген жаңа орындар табылды. 1954 және 1958 жылдар аралығында Кутч (әсіресе Дхолавира) және Саураштра түбегінде 50-ден астам нысан қазылды, бұл Хараппа цивилизациясының шекарасын Ким өзеніне дейін кеңейтті, онда Багатрав нысаны Нармада және Тапти өзендерінің аңғарына қол жеткізеді. Лотал, Синд штатындағы Мохенджо-Дародан шалқап жатыр. Лотал атауының мағынасы (Лот және (с) тал сөздерінің бірігісі) гужарати тілінде "өлгендердің үйіндісі" деп аударылады. Бұл ерекше емес, өйткені Синд тілінде Мохенджо-Даро қаласының атауы да солай аударылады. Лоталға жақын ауылдардың халқы ежелгі қаланың және адам сүйектерінің бар екенін білген. 1850 жылға дейін қайықтар үйіндіге дейін жүзе алатын. 1942 жылы Броктан Сарагвалаға ағаш тасымалданды. Қазіргі Боладты Лотал және Сарагваламен байланыстыратын лайлы арна, өзеннің немесе бұлақтың ежелгі ағыс жолын көрсетеді. Салыстырмалы түрде қаланың кішкентай өлшемдеріне байланысты, бұл бір мәдениеттік орын – Хараппа мәдениетінің барлық түрлерінің куәсі деп болжануда. Сонымен қатар, жергілікті қызыл керамикалық мәдениет те болған, ол автохтонды және Хараппаға дейінгі деп саналады. Хараппа мәдениетінің екі кезеңі анықталды: б.з.д. 2400-1900 жылдар аралығындағы кезең Хараппа мен Мохенджо-Дароның гүлденген мәдениетімен сәйкес келеді. Инд цивилизациясының өзегі Мохенджо-Даро мен Хараппада күйрегеннен кейін, Лотал ғана емес, сонымен қатар көп жылдар бойы өркендеген сияқты көрінеді. Оған үнемі қауіп төндіретін тропикалық дауылдар мен су тасқындары мәдениеттің тұрақсыздығына және соңында оның құлауына әкелді. Топографиялық талдау көрсеткендей, Лотал құлай бастаған кезде аймақта құрғақшылық немесе муссондық жауын-шашынның әлсіреуі байқалды. Осылайша, қаланың тасталуына климаттың өзгеруі де, табиғи апаттар да себеп болуы мүмкін, бұл туралы қоршаған ортаның магниттік жазбалары куәландырады.
When British India was partitioned in 1947, most Indus sites, including Mohenjo daro and Harappa, became part of Pakistan. The Archaeological Survey of India undertook a new program of exploration, and excavation. Many sites were discovered across northwestern India. Between 1954 and 1958, more than 50 sites were excavated in the Kutch (notably Dholavira), and Saurashtra peninsulas, extending the limits of Harappan civilisation by to the river Kim, where the Bhagatrav site accesses the valley of the rivers Narmada and Tapti. Lothal stands from Mohenjo daro, which is in Sindh. The meaning of Lothal (a combination of Loth and (s) thal) in Gujarati is "the mound of the dead". This is not unusual, as the name of the city of Mohenjo daro in Sindhi translates to the same. People in villages neighbouring to Lothal had known of the presence of an ancient town and human remains. As recently as 1850, boats could sail up to the mound. In 1942, timber was shipped from Broach to Saragwala via the mound. A silted creek connecting modern Bholad with Lothal and Saragwala represents the ancient flow channel of a river or creek. Speculation suggests that owing to the comparatively small dimensions of the main city , It is essentially a single culture site—the Harappan culture in all its variances is evidenced. An indigenous micaceous Red Ware culture also existed, which is believed to be autochthonous and pre Harappan. Two sub periods of Harappan culture are distinguished: the same period (between 2400 and 1900 BCE) is identical to the exuberant culture of Harappa and Mohenjo daro. After the core of the Indus civilisation had decayed in Mohenjo daro and Harappa, Lothal seems not only to have survived but to have thrived for many years. Its constant threats – tropical storms and floods – caused immense destruction, which destabilised the culture and ultimately caused its end. Topographical analysis also shows signs that at about the time of its demise, the region suffered from aridity or weakened monsoon rainfall. Thus the cause for the abandonment of the city may have been changes in the climate as well as natural disasters, as suggested by environmental magnetic records.
Қалалық жоспарлау
Су тасқыны елді мекендердің және ауылдық негіздердің құрылысын қиратты (б.з.д. 2350 ж.). Лотал маңында және Синдтен келген Хараппалықтар бұл мүмкіндікті пайдаланып, өздерінің елді мекендерін кеңейтіп, Инд өзені аңғарындағы ірі қалалар үлгісінде жоспарлы қала құрды. Лоталдың жоспарлаушылары аймақты үнемі болатын су тасқынынан қорғауға күш салды. Қала 1-2 метр биіктіктегі күнде кептірілген кірпіштен жасалған платформаларға бөлінді, әр платформада қалың саздан және кірпіштен тұрғызылған 20-30 үй орналасты. Қала бекініс және төменгі қала болып екіге бөлінді. Қала билеушілері бекіністе тұрды, онда төселген жуыну алаңдары, жер асты және жер үсті дренаж жүйелері (пеште күйдірілген кірпіштен салынған) және ішуге жарамды сулы құдықтар болды. Бекіністе қаланың қоймасы да орналасқан, қаланың шығыс жағында бассейнге дейін төмен түсетін пандуспен жалғастырылған. Төменгі қала екі секторға бөлінді. Солтүстік-оңтүстік бағыттағы негізгі көше – басты сауда орталығы болды. Оның екі жағында бай және қарапайым саудагерлердің, қолөнершілердің дүкендері орналасқан. Тұрғын үйлер аймағы базардың екі жағында да орналасқан. Лоталдың гүлдену кезеңінде төменгі қала да уақыт-уақыт кеңейтіліп отырды. Барлық құрылыстар отта кептірілген кірпіштен, әк пен құмнан жасалған ерітіндімен салынды, күнде кептірілген кірпіштерден емес, себебі кірпіштер 4000 жылдан кейін де сақталған және әлі де ерітінді арқасында бірімен-бірі байланысты.
A flood destroyed village foundations and settlements (c. 2350 BCE). Harappans based around Lothal and from Sindh took this opportunity to expand their settlement and create a planned township on the lines of greater cities in the Indus valley. Lothal planners engaged themselves to protect the area from consistent floods. The town was divided into blocks of 1 2m high (3–6 ft) platforms of sun dried bricks, each serving 20–30 houses of thick mud and brick walls. The city was divided into a citadel, or acropolis and a lower town. The rulers of the town lived in the acropolis, which featured houses with paved bathing platforms, underground and surface drains (built of kiln fired bricks) and potable water well. The acropolis also housed the towns warehouse, with a ramp down to the basin, on the towns eastern flank. The lower town was subdivided into two sectors. A north–south arterial street was the main commercial area. It was flanked by shops of rich and ordinary merchants and craftsmen. The residential area was located to either side of the marketplace. The lower town was also periodically enlarged during Lothal's years of prosperity. All the construction were made of fire dried bricks, lime and sand mortar and not by sun dried bricks as bricks are still intact after 4000 years and still bonded together with each other with the mortar bond.
Экономика және қалалық мәдениет
Қаланың біркелкі ұйымдастырылуы және оның мекемелері Хараппа халқының өте тәртіпті болғанын көрсетеді. Сауда және әкімшілік міндеттер белгіленген стандарттар бойынша орындалды. Қалалық әкімшілік қатаң болды – көптеген көшелердің ені ұзақ уақыт бойы сақталды және ешқандай заңсыз құрылыстар салынбады. Тұрғындар қатты қалдықтарды жинау үшін арнайы сақтау камерасына (сумп) ие болды, қалалық арықтардың бітеуіне жол бермеу үшін. Арықтар, люктер және шұңғымалар қалдықтарды өзенге жеткізіп, тасқын кезінде оларды шайып тастап, қаланың тазалығын сақтады. Хараппа өнері мен сурет салудың жаңа, аймақтық стилі дамыды. Жаңа тәсілдерге жануарларды табиғи ортада шынайы бейнелеу кірді. Металл бұйымдары, алтын, зергерлік бұйымдар және талғаммен безендірілген әшекейлер Лотал халқының мәдениеті мен гүлденуін көрсетеді. Олардың көптеген құралдары – металл құралдар, салмақтар, өлшемдер, мөрлер, қыш ыдыстар және әшекейлер – Инд өркениетінің барлық аймақтарында кездесетін бірыңғай стандарттар мен сапаға ие болды. Лотал ірі сауда орталығы болды, Мохенджо-Даро мен Хараппадан мыс, херт және жартылай бағалы тастар сияқты шикізатты көп көлемде импорттап, ішкі ауылдар мен қалаларға кеңінен таратты. Сондай-ақ, ол көптеген қола кескіштер, балық аулау ілмектері, кескіштер, найзалар және әшекейлер өндірді. Лотал білезіктер, асыл тастар, піл сүйегі және қабықшаларды экспорттады. Тас жарақтарын өндіруші өнеркәсіп ішкі қажеттіліктерді қамтамасыз етті – жоғары сапалы херт Ларкана аңғарынан немесе қазіргі Карнатакадағы Бижапурдан импортталды. Бхагатрав жартылай бағалы тастармен, ал Dholavira және Bet Dwarka-дан шаңк қабықшалары жеткізілді. Дамыған сауда желісі тұрғындарға зор өсім-жайлау әкелді. Бұл желі шекарадан Мысырға, Бахрейнге және Сумерге дейін созылды.
The uniform organization of the town and its institutions make it evident that the Harappans were very disciplined people. Commerce and administrative duties were performed according to standards laid out. Municipal administration was strict – the width of most streets remained the same over a long time, and no encroached structures were built. Householders possessed a sump, or collection chamber to deposit solid waste in order to prevent the clogging of city drains. Drains, manholes, and cesspools deposited the waste in the river which was washed out during high tide maintaining the cleanliness of the city. A new provincial style of Harappan art and painting was pioneered. The new approaches included realistic portrayals of animals in their natural surroundings. Metalware, gold and jewellery and tastefully decorated ornaments attest to the culture and prosperity of the people of Lothal. Most of their equipment: metal tools, weights, measures, seals, earthenware and ornaments were of the uniform standard and quality found across the Indus civilization. Lothal was a major trade centre, importing en masse raw materials like copper, chert and semi precious stones from Mohenjo daro and Harappa, and mass distributing to inner villages and towns. It also produced large quantities of bronze celts, fish hooks, chisels, spears and ornaments. Lothal exported its beads, gemstones, ivory and shells. The stone blade industry catered to domestic needs—fine chert was imported from the Larkana valley or from Bijapur in modern Karnataka. Bhagatrav supplied semi precious stones while chank shell came from Dholavira and Bet Dwarka. An intensive trade network gave the inhabitants great prosperity. The network stretched across the frontiers to Egypt, Bahrain and Sumer.
Сәулет құрылысын дамыту
Индус өркениетінің аяқталуы туралы пікірталас жалғасып жатқанда, АСИ жинаған археологиялық деректер Лоталдың құлауына табиғи апаттар, әсіресе су тасқыны мен дауылдар себеп болғанын көрсетеді. Қаланы күшті су басып, көптеген үйлер қирады, қабырғалар мен платформалар ауыр зақымдалды. Акрополь тегіс етіліп (б.з.д. 2000–1900 жж.), қарапайым саудагерлер мен жаңадан салынған уақытша тұрғындарға мекен етті. Ең жаман салдары – өзен арнасының өзгеруі, кемелер мен кемежайға қол жеткізудің қиынға түсуі. Ағын арнасын кемежаймен байланыстыру үшін жаңа, бірақ терең емес су жолы салынды, кішкентай кемелерді бассейнге жіберуге мүмкіндік берді. Ірі кемелер алысқа орналастырылды. Үйлер қайта салынды, бірақ су тасқынынан қалған қиындықтарды жоймай, олардың сапасы нашарлап, одан әрі зақымдануға осал болды. Қоғамдық кәріздер сіңдіруге арналған құмыралармен ауыстырылды. Тұрғындар жерді иеленбеді және қоғамдық моншаларды қайта салды. Дегенмен, нашар ұйымдастырылған үкімет пен сыртқы немесе орталық үкімет болмағандықтан, қоғамдық жұмыстарды тиісінше жөндеуге немесе күтіп ұстауға болмады. Ауыр зақымдалған қойма толыққанды жөнделмеді, ал тауарлар су тасқыны мен өртке ұшырау қаупі бар ағаш шатырларда сақталды. Қала экономикасы өзгерді. Сауда көлемі айтарлықтай азайды, бірақ катастрофалық емес, ал ресурстар шектеулі болды. Жекеменшік бизнес құлдырап, жүздеген шеберлердің бір жеткізуші мен қаржыгерге жұмыс істейтін фабрикалар жүйесінің дамуына жағдай жасады. Бір заводта он тұрғын бөлмесі және кең ауласы болды. Мыс шеберінің шеберханасында бес пеш және бірнеше шеберлердің жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін астаулар орналасқан. Қаланың төмендеген өркендеуі, ресурстардың жетіспеушілігі және нашар басқару тұрақты су тасқыны мен дауылдардың қысымына ұшыраған халықтың қиындықтарын арттырды. Топырақтың тұздылығының артуы жерді тіршілікке, соның ішінде егінге жарамсыз етті. Бұл Пәнджабтағы Рангпур, Роджди, Рупар және Хараппа, Синдхтағы Мохенджо-Даро және Чанхударо қалаларында байқалады. Көлемді су тасқыны (б.з.д. 1900 ж. шамамен) бірден құлдыраған қаланы толығымен қиратты. Археологиялық талдау көрсеткендей, бассейн мен кемежай саз бен қалдықтармен жабылып, ғимараттар жермен тегіс болды. Су тасқыны Саураштра, Синд және Оңтүстік Гуджарат аймақтарына, сондай-ақ Инд және Сатледж өзендерінің жоғарғы ағысына әсер етті, онда көптеген ауылдар мен қалалар суға кетті. Халық ішкі аймақтарға қашып кетті.
While the wider debate over the end of Indus civilisation continues, archaeological evidence gathered by the ASI appears to point to natural catastrophes, specifically floods and storms as the source of Lothal's downfall. A powerful flood submerged the town and destroyed most of the houses, with the walls and platforms heavily damaged. The acropolis was levelled (2000–1900 BCE), and inhabited by common tradesmen and newly built makeshift houses. The worst consequence was the shift in the course of the river, cutting off access to the ships and dock. The people built a new but shallow inlet to connect the flow channel to the dock for sluicing small ships into the basin. Large ships were moored away. Houses were rebuilt, yet without removal of flood debris, which made them poor quality and susceptible to further damage. Public drains were replaced by soakage jars. The citizens did not undertake encroachments, and rebuilt public baths. However, with a poorly organised government, and no outside agency or central government, the public works could not be properly repaired or maintained. The heavily damaged warehouse was never repaired properly, and stocks were stored in wooden canopies, exposed to floods and fire. The economy of the city was transformed. Trade volumes reduced greatly, though not catastrophically, and resources were available in lesser quantities. Independent businesses caved, allowing a merchant centric system of factories to develop where hundreds of craftsmen worked for the same supplier and financier. The bead factory had ten living rooms and a large workplace courtyard. The coppersmith's workshop had five furnaces and paved sinks to enable multiple artisans to work. The declining prosperity of the town, paucity of resources and poor administration increased the woes of a people pressured by consistent floods and storms. Increased salinity of soil made the land inhospitable to life, including crops. This is evidenced in adjacent cities of Rangpur, Rojdi, Rupar and Harappa in Punjab, Mohenjo daro and Chanhudaro in Sindh. A massive flood (c. 1900 BCE) completely destroyed the flagging township in a single stroke. Archaeological analysis shows that the basin and dock were sealed with silt and debris, and the buildings razed to the ground. The flood affected the entire region of Saurashtra, Sindh and south Gujarat, and affected the upper reaches of the Indus and Sutlej, where scores of villages and townships were washed away. The population fled to inner regions.
Кейінгі Хараппа мәдениеті
Археологиялық деректер көрсетіп тұрғандай, бұл жерде халық саны азайып, қалалық ықпалдан кенде болса да, тұру жалғасты. Лоталға оралған азаған адамдар қалаларын қайта жаңарта алмай, жөндеуге де шамалары жетпеді, бірақ таңқаларлықтай, олар қалып, діни дәстүрлерін сақтап, нашар салынған үйлерде және қамыстан тоқылған шатырларда өмір сүрді. Олардың Хараппалық халық екенін қабірдегі қалдықтарын талдау дәлелдейді. Қаланың саудасы мен ресурстары дерлік жойылғанмен, адамдар жазу, керамика және тұрмыстық заттардағы Хараппалық әдістерді сақтап қалды. Осы кезеңде АСИ археологтары Пәкістанның Пенджаб және Синд аймақтарынан Саураштраға және Сарасвати өзенінің аңғарына (б.з.д. 1900–1700) көшіп келген көптеген босқындарды тіркеді. Осы халыққа қатысты, соңғы Харапптар деп аталатын жүздеген нашар жабдықталған елді мекендер анықталды – бұл толығымен қалалық мәдениеттен қол үзген, сауатсыздықтың өсуімен, экономиканың қарапайымдануымен, нашар басқарумен және кедейлікпен сипатталатын мәдениет. Инд мөрлері қолданыстан шыққанмен, 8,573 граммдық (0,3024 унция) салмақ жүйесі сақталды.
Archaeological evidence shows that the site continued to be inhabited, albeit by a much smaller population devoid of urban influences. The few people who returned to Lothal could not reconstruct and repair their city, but surprisingly continued to stay and preserved religious traditions, living in poorly built houses and reed huts. That they were the Harappan peoples is evidenced by the analyses of their remains in the cemetery. While the trade and resources of the city were almost entirely gone, the people retained several Harappan ways in writing, pottery, and utensils. About this time ASI archaeologists record a mass movement of refugees from Punjab and Sindh into Saurashtra and to the valley of Sarasvati (1900–1700 BCE). Hundreds of ill equipped settlements have been attributed to this people as Late Harappans a completely de urbanised culture characterised by rising illiteracy, less complex economy, unsophisticated administration and poverty. Though Indus seals went out of use, the system of weights with an 8.573 gram (0.3024 oz avoirdupois
Өркениет
Лотал халқы Индус дәуірінде қала жоспарлау, өнер, сәулет, ғылым, инженерия, керамика және дін салаларында адамзат өркениетіне маңызды және көбінесе бірегей үлес қосты. Олардың металлургия, мөрлер, моншақтар және әшекей бұйымдар жасау жұмысы олардың гүлденуіне негіз болды.
The people of Lothal made significant and often unique contributions to human civilisation in the Indus era, in the fields of city planning, art, architecture, science, engineering, pottery, and religion. Their work in metallurgy, seals, beads and jewellery was the basis of their prosperity.
Ғылым және техника
Қалың сақина тәрізді, екі жағынан әрқайсысы төрт тілікпен ойылған нысан, үйлердің, жолдардың немесе жерді зерттеу сияқты жазық беттердегі бұрыштарды өлшеуге арналған компас қызметін атқарды. С. Р. Рао бұл нысан бұрыштарды және мүмкін жұлдыздардың орнын өлшеуге, сондай-ақ секстант сияқты навигацияға қолданылатын құрал болған деседі. Лотал интеграцияланған және сызықтық үш өлшем шкаласының бірін ұсынады (қалған екеуі Хараппа мен Мохенджо-Даро қалаларында табылған). Лоталдан табылған піл сүйегінен жасалған шкала Индус цивилизациясындағы ең кішкентай ондық бөлімдерге ие. Шкаланың қалыңдығы 6 миллиметр (0,2 дюйм), ені кең, ал қол жетімді ұзындығы, бірақ оның үстінде тек 27 градус белгісі көрінеді, градус белгілері арасындағы қашықтық (шағын мөлшері оның нақты мақсаттарда қолданылғанын көрсетеді). Лоталдан алынған он белгінің жалпы сомасы Артхашастрадағы аңгулаға жуық. Лотал шеберлері тас салмақтарының беріктігі мен дәлдігін қамтамасыз ету үшін оларды жылтырату алдында жиектерін тегістеп берді. Өздерінің әйгілі дренаж жүйесі үшін Лотал инженерлері кірпіш бетіне орнатылған арка тәрізді шатырлар мен, ағын судың шұңқырға құйылатын жеріндегі кірпіш қабырғаның үстіне күйдірілген кірпіштерден жасалған қорғау қабаттарын жасады. Дренаж қабырғаларындағы ойықтарға орнатылған ағаш торлары қатты қалдықтарды тоқтатып тұрды. Құдық радиалды кірпіштерден салынған, диаметрі және тереңдігі бар. Онда жер асты дренаж желісі, шөгінді жиналатын камералар, шұңқырлар және қатты қалдықтарды тексеруге арналған камералар бар. Дренаж жүйесінің кеңдігі археологтарға көшелердің жоспары, тұрғын үйлер мен ванналардың ұйымдастырылуы туралы көптеген мәліметтер берді. Орташа есеп бойынша, негізгі кәріздің тереңдігі, сыртқы өлшемдері 86 × 68 × 33 см (34 × 27 × 13 дюйм). Лотал кірпіш шеберлері кірпіштерді жасауда логикалық тәсіл қолданды, олардың қалыңдығы құрылыстардың қалыңдығына қарай мұқият есептелді. Олар бір және кезекті қабаттарда бас және созу ретінде қолданылды. Археологтар көп жағдайда кірпіштердің үш жағында 1:0.5:0.25 арақатынасы болғанын, ал олардың өлшемдері Лотал шкаласының ірі градуацияларының толық еселіктері болғанын болжайды.
A thick ring like shell object found with four slits each in two margins served as a compass to measure angles on plane surfaces such as housing alignments, roads or land surveys. S. R. Rao also suggested that it could have functioned as an instrument for measuring angles and perhaps the position of stars and thus for navigation like a sextant. Lothal contributes one of three measurement scales that are integrated and linear (others found in Harappa and Mohenjodaro). An ivory scale from Lothal has the smallest known decimal divisions in Indus civilisation. The scale is 6 millimetres (0.2 inches) thick, broad and the available length is , but only 27 graduations are visible over , the distance between graduation lines being (the small size indicates use for fine purposes). The sum total of ten graduations from Lothal is approximate to the angula in the Arthashastra. The Lothal craftsmen took care to ensure durability and accuracy of stone weights by blunting edges before polishing. For their renowned draining system, Lothal engineers provided corbelled roofs, and an apron of kiln fired bricks over the brick face of the platform where the sewerage entered the cesspool. Wooden screens inserted in grooves in the side drain walls held back solid waste. The well is built of radial bricks, in diameter and deep. It had an immaculate network of underground drains, silting chambers and cesspools, and inspection chambers for solid waste. The extent of drains provided archaeologists with many clues regarding the layout of streets, organisation of housing and baths. On average, the main sewer is in depth, with outer dimensions of 86 × 68 × 33 cm (34 × 27 × 13 in). Lothal brick makers used a logical approach in manufacture of bricks, designed with care in regards to thickness of structures. They were used as headers and stretchers in same and alternate layers. Archaeologists estimate that in most cases, the bricks were in ratio 1:0.5:0.25 on three sides, in dimensions which were integral multiples of large graduations of Lothal scale of .
Дін және өлгендерді жою
Лотал халқы от құдайына табынып, оны мөрлерде бейнеленген мүйізді құдай деп есептейді. Діни рәсімдер өткізілетін жеке және қоғамдық от алтарьларының болуы олардың рухани сенімдерін одан әрі куәландырады. Археологтар алтын аспаптарды, терракотта торттары мен керамика ыдыстардың күлдерін, мал сүйектерін, моншақтарды және ежелгі Веда дінімен байланысты Гавамаяна құрбандығын көрсетуі мүмкін басқа да іздерді тапты. Жануарларға табыну да анықталған, бірақ басқа Хараппа қалаларында кездесетін Ана Құдайға табынуға дәлел жоқ – сарапшылар мұны діни дәстүрлердің әртүрлілігінің белгісі деп санайды. Дегенмен, теңіз құдайына, мүмкін, жалпы Инд дәуіріндегі Ана Құдаймен байланысты табыну болған деген болжам бар. Бүгінде жергілікті ауыл тұрғындары да теңіз құдайы Ванувати Сикотариматаға табынады, бұл ежелгі портың дәстүрімен және теңізге қол жеткізу жолы ретіндегі тарихи өткенімен байланысты екенін көрсетеді. Бірақ археологтар бұл практика б.з.б. 2000 жылға қарай тоқтатылғанын анықтады (көміртектік талдау арқылы анықталған жерлеу уақытының айырмашылығы бойынша). Бұл практика кейде ғана орын алған болуы мүмкін. Сонымен қатар, табылған қабірлердің аз саны – шамамен 15 000 халқы бар қалада бар болғаны 17 қабір – Лотал тұрғындары да қайтыс болғандарды өртеген болуы мүмкін деген пікір бар. Жаққаннан кейінгі жерлеулер Хараппа, Мехи және Дамб Бхути сияқты басқа Инд орындарында да кездеседі.
The people of Lothal worshipped a fire god who is speculated to be the horned deity depicted on seals. The presence of private and public fire altars where religious ceremonies were hosted further testifies to their spiritual beliefs. Archaeologists have discovered gold pendants, charred ashes of terra cotta cakes and pottery, bovine remains, beads and other signs that may indicate the practice of the Gavamayana sacrifice, associated with the ancient Vedic religion. Animal worship is also evidenced, but not the worship of the Mother Goddess that is evidenced in other Harappan cities—experts consider this a sign of the existence of diversity in religious traditions. However, it is believed that a sea goddess, perhaps cognate with the general Indus era Mother Goddess, was worshipped. Today, the local villagers likewise worship a sea goddess, Vanuvati Sikotarimata, suggesting a connection with the ancient port's traditions and historical past as an access to the sea. But the archaeologists also discovered that the practice had been given up by 2000 BCE (determined by the difference in burial times of the carbon dated remains). It is suggested that the practice occurred only on occasion. It is also considered that given the small number of graves discovered—only 17 in an estimated population of 15,000—the citizens of Lothal also practised cremation of the dead. Post cremation burials have been noted in other Indus sites like Harappa, Mehi and Damb Bhuti.
Металлургия және зергерлік бұйымдар
Лотал мысы ерекше таза, оған Инд аңғарының қалған бөлігіндегі мыс шеберлері әдетте қосатын мырыш қоспасы жоқ. Қала Арабия түбегіндегі болжамды көздерден металл қорытпаларын импорттады. Жұмысшылар қалайыны мыспен араластырып, балталар, жебе ұштары, балық аулауға арналған сырғалар, кескіштер, білезіктер, сақиналар, бұрғылар және найза ұштарын жасады, бірақ қару жасау көлемі шағын болды. Олар құс пен жануарларды құю үшін шырышпен құю (cire perdue) техникасын қолданды және құюға көп бөліктен тұратын қалыптарды пайдаланды. Сонымен қатар, олар сол кездегі басқа өркениеттерге беймәлім қисық аралар мен бұрылып өрнектелген бұрғылар сияқты жаңа құралдарды ойлап тапты. Лотал Куч шығанағы мен Катхиавар жағалауында кездесетін жоғары сапалы қабықтардың көптігіне байланысты қабықтан бұйымдар жасаудағы маңызды орталықтардың бірі болды. Лотал көптеген алтын әшекейлер шығарды, ең әдемісі – диаметрі 0,25 миллиметрден кем бес қатарлы алтын микробуақтарынан жасалған әшекейлер. Алтыннан жасалған цилиндрлі, шар тәрізді және жасмықтан жасалған бұрышты жиектері Гуджараттағы әйелдердің шаштарына тоқуға арналған заманауи әшекейлерге ұқсайды. Құрбандық аласынан табылған тесіктері бар үлкен дискі Веда діни қызметкерлері киетін рукмамен салыстырылады. Лотталда фаянс пен стеатиттен жасалған шұңқырлар, тік дөңгелектер және жүрек пішінді әшекейлер танымал болды. Жұқа мыс сымнан екі спиральға бұралып жасалған сақина қазіргі индустар үйлену тойында киетін алтын сымнан жасалған сақиналарға ұқсайды.
Lothal copper is unusually pure, lacking the arsenic typically used by coppersmiths across the rest of the Indus valley. The city imported ingots from probable sources in the Arabian peninsula. Workers mixed tin with copper for the manufacture of celts, arrowheads, fishhooks, chisels, bangles, rings, drills, and spearheads, although weapon manufacturing was minor. They also employed advanced metallurgy in following the cire perdue technique of casting, and used more than one piece moulds for casting birds and animals. They also invented new tools such as curved saws and twisted drills unknown to other civilisations at the time. Lothal was one of the most important centres of production for shell working, owing to the abundance of chank shell of high quality found in the Gulf of Kutch and near the Kathiawar coast. Lothal produced a large quantity of gold ornaments—the most attractive item being microbeads of gold in five strands in necklaces, unique for being less than 0.25 millimetres (0.010 inches) in diameter. Cylindrical, globular and jasper beads of gold with edges at right angles resemble modern pendants used by women in Gujarat in plaits of hair. A large disc with holes recovered from a sacrificial altar is compared to the rukma worn by Vedic priests. Studs, cogwheel and heart shaped ornaments of faience and steatite were popular in Lothal. A ring of thin copper wire turned into double spirals resembles the gold wire rings used by modern Hindus for weddings.
Өнер
Киш пен Ур (қазіргі Ирак), Жалалабад (Ауғанстан) және Суза (Иран) қалаларынан табылған кескінделген карнелиан мен кескінделмеген цилиндр тәрізді әшекейлер Батыс Азияда Синд әшекейлеу өнеркәсібінің танымалдылығын көрсетеді. Тас кесетін шеберлер түрлі түсті тастарды таңдап, әртүрлі пішін мен мөлшерде әшекейлер жасайды. Лотал әшекейшілерінің әдістері соншалықты жетілген еді, соңғы 4000 жылда оларға ешқандай жақсарту енгізілген жоқ – бүгінгі күні Хамбхат аймағындағы шеберлер де сондай техниканы қолданады. Агаттан жасалған қос тесікті әшекейлер, жасмырт пен карнелианнан жасалған жағалы немесе алтынмен қапталған әшекейлер Лоталға тән деп саналады. Ол стеатиттен (хлориттен) жасалған микроцилиндрлі әшекейлерімен де әйгілі болды. Лотал екі жаңа керамика түрін ұсынады: тұтқасы бар немесе тұтқасы жоқ дөңгелек тәрізді ыдыс және кең аузы бар кішкентай құмыра. Бұл екі түр де қызыл қыш ыдыстардың жасалу кезеңінде табылды, ал замандас Синд мәдениетінде кездеспейді. Лотал суретшілері реалистік сурет салудың жаңа стилін енгізді. Суреттерде жануарлар табиғи ортада бейнеленген. Бір үлкен ыдыстың бетіне суретші балық ұстаған құстарды ағашқа қонған күйде, ал төменде түлкіге ұқсас жануарды салған. Бұл көрініс «Панчатантрадағы Түлкі мен Қарға» әңгімесімен ұқсас. Көркем қиял да мұқият бейнелеу арқылы көрсетілген: мысалы, аспанда аяқтарын жоғары көтерген бірнеше құс ұшуды білдіреді, ал жартылай ашылған қанаттары жақын арада ұшуға дайын екенін көрсетеді. Кішкентай құмырада шөлдеген қарға мен бұғы туралы оқиға бейнеленген: бұғы құмыраның тар аузынан су іше алмайды, ал қарға құмыраға тас тастап, су ішеді. Жануарлардың сыртқы келбеті анық әрі әдемі. Дене мүшелері мен бет-әлпетінің орналасуы арқылы қозғалыстар мен эмоциялар көрсетілген. Адамдар мен жануарлардың реалистік бейнеленуі анатомиялық және табиғи ерекшеліктерді мұқият зерттеуді көрсетеді. Жартылай жабық көздері, өткір мүсі, тік бұрышты сақалы бар еркек мүсіні Шумер мүсіндерін, әсіресе Маридегі тас мүсіндерін еске салады. Ерлер мен әйелдердің бейнелерінде бұлшықеттер мен дене ерекшеліктері айқын байқалады. Терракотадан жасалған мүсіндерде иттер мен бұқалар, соның ішінде жылқылар арасындағы айырмашылықтар да анық көрінеді. Дөңгелектері мен қозғалмалы басы бар жануарлардың мүсіндері ойыншықтар ретінде пайдаланылған болуы мүмкін.
The discovery of etched carnelian beads and non etched barrel beads in Kish and Ur (modern Iraq), Jalalabad (Afghanistan) and Susa (Iran) attest to the popularity of the Indus bead industry across West Asia. The lapidaries select stones of variegated colours, producing beads of different shapes and sizes. The methods of Lothal bead makers were so advanced that no improvements have been noted over 4,000 years—modern makers in the Khambhat area follow the same technique. Double eye beads of agate and collared or gold capped beads of jasper and carnelian beads are among those attributed as uniquely from Lothal. It was very famous for micro cylindrical beads of steatite (chlorite). Lothal offers two new types of pottery, a convex bowl with or without stud handle and a small jar with flaring rim, both of which were found in the micaceous Red Ware period and not in contemporary Indus cultures. Lothal artists introduced a new form of realistic painting. Paintings depict animals in their natural surroundings. On one large vessel, the artist depicts birds with fish in their beaks, resting in a tree, while a fox like animal stands below. This scene bears resemblance to the story of The Fox and the Crow in the Panchatantra. Artistic imagination is also suggested via careful portrayals—for example, several birds with legs aloft in the sky suggest flight, while half opened wings suggest imminent flight. On a miniature jar, the story of the thirsty crow and deer is depicted – of how the deer could not drink from the narrow mouth of the jar, while the crow succeeded by dropping stones in the jar. The features of the animals are clear and graceful. Movements and emotions are suggested by the positioning of limbs and facial features—in a jar without overcrowding. The realistic portrayal of human beings and animals suggests a careful study of anatomical and natural features. The bust of a male with slit eyes, sharp nose, and square cut beard is reminiscent of Sumerian figures, especially stone sculptures from Mari. In images of men and women, muscular and physical features are sharp, prominently marked. Terra cotta models also identify the differences between species of dogs and bulls, including those of horses. Animal figures with wheels and a movable head may have been utilised as toys.
Өсіру және тамақтану
Күріш негізгі азық болған, бірақ Лоталда раги мен жовар да танымал болған. Әртүрлі дәнділер де диетаның бір бөлігі болған. Үй және жабайы жануарлардың сүйектері кең тамақ мәдениетіне нұсқау береді.
Rice was the major food crop but Ragi, jowar was also popular in lothal. Various types of lentils were also part of the diet. The bones of many animals including domesticated and wild give the indication of a wide food culture.
Қазбадан алынған лотал
Лотал солтүстіктен оңтүстікке және шығыстан батысқа қарай созылған. Мекендеген шағында, оның қалдықтары үйілдінің оңтүстігінде табылғандықтан, аумағы кеңірек болған. Қуырылмаған кірпіштердің нәзік болуы және жиі су тасқындары салдарынан барлық ғимараттардың үстігі құлап, жойылған. Дегенмен, төмендеген қабырғалар, платформалар, екі құдық, дренаждар және тас төселген жуыну алаңдары көрініп тұр. ASI табиғи құбылыстардан қорғау үшін шеткі қабырғаларды, кемежайды және ерте кезеңдегі көптеген үйлерді топырақпен жапқан, бірақ археологиялық ескерткіштің барлығына қатысты қажетті сақтау жөніндегі алаңдаушылық күшейіп тұр. Тұздылықтың енуі және жаңбыр мен күнге ұзақ уақыт бойы тозуы ескерткіштің қалдықтарын бірте-бірте жеп қоюда. Аймақтағы күшті жаңбыр күнде кептірілген саз кірпіштен салынған құрылыстардың қалдықтарына зиян келтірген. Тұрақтап қалған жаңбыр суы кірпіш пен саз жұмысын қабықшамен жапқан. Тіңірген топырақтардың салдарынан кемежайдың тереңдігі азайды және тұзды шөгінділер кірпіштерді бүлдіріп жатыр. Ресми өкілдер тұздылықты капиллярлық әрекетке байланысты деп айтады және қалпына келтіру жұмыстары баяу жүрсе де, жарықтар пайда болып, негіздер әлсіреп бара жатқанын атап көрсетеді.
On plan, Lothal stands north to south and east to west. At the height of its habitation, it covered a wider area since remains have been found south of the mound. Due to the fragile nature of unbaked bricks and frequent floods, the superstructures of all buildings have receded. However, the dwarfed walls, platforms, two wells, drains, and paved bathing platforms are visible. The ASI has covered the peripheral walls, the wharf, and many houses of the early phase with earth to protect from natural phenomena, but the entire archaeological site is nevertheless facing grave concerns about necessary preservation. Salinity ingress and prolonged exposure to the rain and sun are gradually eating away the remains of the site. Heavy rain in the region has damaged the remains of the sun dried mud brick constructions. Stagnant rain water has lathered the brick and mud work with layers of moss. Due to siltation, the dockyard's draft has been reduced by and saline deposits are decaying the bricks. Officials blame the salinity on capillary action and point out that cracks are emerging and foundations weakening even as restoration work slowly progresses.
Сауда
Макран жағалауындағы Саткаган-Дорға Лотал және Дхолавира сияқты елді мекендерді байланыстыратын жағалау жолы болған болуы мүмкін. Лотал шумерлер өркениетімен де сауда байланыстарында болды.
A coastal route may have existed linking sites such as Lothal and Dholavira to Sutkagan Dor on the Makran coast. Lothal also had trade relations with the Sumerian civilization.