Кіріспе

Роберт Татл Моррис (1857 жылы 14 мамырда дүниеге келген, 1945 жылы 9 қаңтарда қайтыс болған), Боб Моррис деп те белгілі, американдық хирург және жазушы.

Ерте өмір және медицинаның шақыруы

Роберт Татл Моррис 1857 жылы 14 мамырда Коннектикут штатының Сеймур қаласында алты баланың тұңғышы болып дүниеге келді. Оның әкесі заңгер, сот судьясы және Коннектикут губернаторы болды. Оның анасы Евгения жазушы болған. Бұл - еліміздегі алғашқы медициналық дайындық бағдарламаларының бірі. Медициналық мамандыққа түсу туралы ойланып жүргенде, оған шешім қабылдауға көмектескен оқиға орын алды. Жақын маңдағы қалада бір баланы шашыраулы деп саналатын ит шағып кетті. Ол судан қорқып өліп барады. Сол себепті ол сол жерге баламен бірге осы істі басқаратын доктор П.С. Гилбертпен бірге барды. Оның жақсы байқау қабілеті арқасында ол баланың құтыру емес, истериямен ауырып жатқанын анықтады (бұл ең сенімді болжам). Оның диагнозы дұрыс екені дәлелденді. Ол гипноз арқылы баланы сауықтырады. Бұл оқиға оған қатты әсер етіп, медицина саласында өз мансабын жалғастыруға талпындырды.

Оқуды жалғастыру және саяхаттау

1879 жылы доктор Ф. Ж. және Ф. Х. Уитмордың көмекшісі болып жұмыс істеді. Содан кейін 1880 жылы Нью-Йорк дәрігерлер мен хирургтар колледжіне түсіп, 1882 жылы бітірді. Содан кейін ол Беллвью ауруханасының қызметкерлеріне орналасу үшін емтихан тапсырды, ақырында төртінші хирургиялық бөлімге түсті, сондықтан ол екі жылдық стажировка өткізді. Ол кезде Беллвью ауруханасы елдегі ең ірі жалпы аурухана болды. Интернатурадан кейін Еуропаның түрлі хирургиялық клиникаларында оқыды. Еуропаға сапар кезінде ол 1884 жылы Лондонда Листермен кездесті және Америка Құрама Штаттарында хирургиялық гигиена туралы Листердің ілімдерін алғаш таныстырғандардың бірі болды. Листердің жұмысына қарап, оның әдісін британдық әріптестері қаншалықты қатты қабылдамағанын байқады. Содан кейін ол "Біз бүгінде жараларды қалай емдейміз" деген кішкентай кітапша жазып, оны 1886 жылы жариялады. Ол сондай-ақ 1887 және 1890 жылдары Копенгагендегі Халықаралық медициналық конгресс делегаты болды және Еуропаның түрлі клиникаларына сапар жасады. Операция практикасы Морриске түрлі жағдайларды ұсынды, бұл оның біліктілігін арттырды, бұл оны медициналық салаларда ең үлкен жетістіктерге жеткізді.

Тағылымдамадан кейін

Интернатурадан кейін ол алдымен Олбэньиде қоныстанды, содан кейін Нью-Йоркке көшіп барды және 1889 жылы Нью-Йорк Post Graduate Medical School-те сабақ бере бастады. Ол хирургияның оқытушысы болды. Осыдан кейін біртіндеп профессорлық дәріспен қамтылды. 1898 жылы хирургия профессоры болды, ол 1917 жылға дейін осы лауазымда болды. Моррис ұлттық қоғамдардың көпшілігінің мүшесі болды. 1890 жылы Америка акушерлер мен гинекологтар қауымдастығының мүшесі, 1907 жылы оның президенті болды; 1900 жылы Оңтүстік хирургиялық қауымдастығының мүшесі, ал кейін 1923 жылы аға науқасы болып сайланды. Ол 1916 жылы Америка терапиялық қауымдастығының президенті болды. Ол инсульт кезінде маңызды тәжірибелер жүргізді, егер осы жағдайлардың кейбіреулерінде және субарахноидальды қан кету жағдайында дренажды дереу орнатуға болатын болса, келесі хирургиялық операция уақытында пайдалы болады деп болжады. Сондай-ақ, ол жараларды тазарту үшін сутек переоксиді қолданылуымен байланысты бірқатар тәжірибелер жүргізді. Моррис жасанды синовиялық сұйықтықты ойлап тапқан. Бороглицерид, глицерин және қалыпты тұзды ерітінді қоспасымен жасалған ол антисептикалық және гигроскопиялық болып шықты, сондықтан ол серозды сұйықтықтарды өзіне тартады. Оның барлық ерекшеліктерінің салдары, бұл сұйықтық буындарға енгізілген кезде, майға қарағанда сіңіруге ұзақ қарсы тұрды. Бұл қасиеттер, әсіресе, ауырсынушы буындарда (әсіресе, тізе мен иық буындарда) өте пайдалы болды. Сонымен қатар, ол қан тамырларының анастомозына бірнеше рет және трипсин, панкреатикалық қышқыл және пепсин қуыстан алып тастау қиын болған шұңқырлар мен коагуланы сұйыта алатынын анықтау үшін бірқатар тәжірибелер жүргізді. Ол пепсиннің ең жақсы әсер ететінін анықтады. Ол қанның ұсақталуын жартылай сұйық түрге айналдыра алды. Сонымен қатар, пепсин пайдалы болды, өйткені ол тірі сүйектерге айтарлықтай әсер етпей, өлі сүйектерді (сулы қышқылмен декальцидтелгеннен кейін) алып тастайды.

Антисепсис кіріседі

Ол өзінің "Кірі хирургтың 50 жылы" атты кітабында хирургия әлемінде антисептикалық препараттар әдеттегі және қажетті процедура ретінде қолданылмас бұрын ауруханадағы жағдайды толық және анық сипаттап берді. Кейін Беллвьюда кейбір өзгерістер жасалды, себебі Листердің антисептикалық теориясы медицина әлемінде танылды. Хирургиялық бөлімде әдіс өте тез өзгерді, сондықтан антисептикалық хирургия ауруханадағы палаталардың бүкіл көрінісін өзгертті. Моррис Листердің жаңа әдісін және кейіннен доктор Эрнст фон Бергман 1892 жылы енгізген асепсис туралы жаңа теорияларды қолдағандардың бірі болды. Көп ұзамай медицина саласындағы басқа да жаңалықтардың арқасында бұл әдістер жетілдірілді. 1884 жылы Моррис Берлинде Карл Коллер кокаинді көз жұмысында жергілікті анестетик ретінде алғаш рет көрсеткен кезде аудиторияның мүшесі болды. Кейін Америка Құрама Штаттарында бұл тәжірибелердің жетекшісі доктор Уильям Стюарт Халстед болады. Содан кейін хирургиялық операция кезінде есінен түсіретін дәрілер жиі қолданыла бастады.

Ауруханалардың өсуі

Сол кездегі ең таңғажайып өзгерістердің бірі, халықтың ауруханаларға деген жаңа көзқарасы болды. Антисептикалық хирургия қабылданған күннен бастап ауруханалар белгілі бір деңгейде танылды. Бұған дейін адамдар ауруханаға барудан қорқатын (бұл қорқыныш орынды, өйткені кейбір жағдайларда бір жыл ішінде хирургиялық өлім 79% құрады). Америка Құрама Штаттарының барлық жерінде емханалар мен ауруханалар өсті. Моррис 1889 жылы аяқталған (бірақ аурухананың ресми ашылуы 1892 жылдың 1 қаңтарында болды) және кейіннен колледждің медпунктының құрылысы басталған дәрігерлердің бірі болды.

Хирургияның төртінші дәуірі

Роберт Моррис өзінің өмірбаянындағы кітабында хирургияда төрт ерекше дәуірдің бар екендігі туралы пікірін бөліп көрсетеді, олардың әрқайсысы белгілі бір аспектімен сипатталады. Ол ерлік дәуір туралы, содан кейін анатомиялық дәуір, патологиялық дәуір және ақырында физиологиялық дәуір туралы айтады. Біріншісі - дәрігерлер анатомияны зерттемей тұрып болған оқиғалар. Сонымен, ол Гиппократтың заманында адам денесінің құрылысын зерттеудің қатаң әдісі енгізілгеннен бері жалғасып келеді. Содан бері операцияларды өте тез, антисептикалық құралдарды ескермей жасады. Екінші дәуір білім мен дағдылардың жетістіктерімен белгіленеді, бірақ хирургтар операция үшін қажетсіз ұзақ кесінділер жасайды, бұл әдісті қолдану арқылы келтірілетін зардаптарға назар аудармайды, нәтижесінде науқастың денесі инфекция жұқтыру қаупі жоғары болады. Кейін Листер мен Пастердің ашылуымен бірге үшінші дәуір келді, ол микробты адамнан үлкен деп санау керек деген санамен сипатталады ("Шіркеудің бірінші және екінші дәуірінде адам микробтан үлкен болды; Үшінші дәуірде микроб адамнан үлкен болды"). Алайда Морристің сөздері бойынша, "аяқтарды өлтіруге жарамды кесінділер әлсіз науқастарға қолданылды, сонымен қатар хирургтар суды шығару үшін бірнеше кесінділер жасады, бұл да шок тудырды". Соңғысы революциялық және жаңа идеяға негізделген, яғни науқас - өзінің ең жақсы антисептигі. Ол көп уақыт бойы қарама-қарсы болған, өйткені ол жалпыға бірдей қабылданған жаңа көзқарас жақтасы болды. Роберт Хью Доубарнның экспериментімен (оның айтуынша, іш инфекциясынан пайда болған ішек хирургиялық операция барысында сүтті өлі адамның іш қуысына құйып, оны толық алып тастауға тырысу арқылы алып тастауға болмайтынын дәлелдеді), ол пациенттің шогын азайтуға негізделген жаңа революциялық әдіспен апендицитті операция жасай бастады. Ол өзінің әдісімен апендицитке бірнеше операция жасады, содан кейін 1896 жылы Медицина академиясында апендициттің 100 рет ретке келтірілмеген, өлім көрсеткіші 2% болатын статистиканы ұсынды. Оның хирургияның төртінші дәуірінің (оның аты) осы қағидаларының алғашқы ресми баяндамасы АМА хирургия және анатомия бөліміне жасалды және ол туралы жылдың мәмілесінде баяндалды. Ол бұл идеяны 1909 жылдың қыркүйегінде Будапештте өткен Халықаралық медициналық конгрессте таныстырды және өзінің идеясын желтоқсан айында "Хирургия, гинекология және акушерлік" журналында жариялады. Ол 1910 жылы "Хирургияның төртінші дәуірінің басталуы" атты кітабын шығарды. Ол жарақатты ылғалды қан ұясы арқылы қалпына келтіру әдісін ойлап тапты, ол әлемде белгілі болды және Шед әдісі ретінде қабылданды. Дәрігер Макс Шеде Морристің көрсетілімін көргеннен кейін, бұл әдісті бірнеше түрлі жағдайларда қолдануға шешім қабылдады және ақырында ол осы процедура жоспары туралы баяндаманы жариялады. Моррис қояндарда жұмыртқа безін трансплантациялаумен тәжірибе жүргізді. Ол өзінің жазбаларында бір үйір қояндарды басқа үйір қояндардың қан сарысуына қарсы иммундыққа ие ету үшін жиі кездесетін қиындықтарды жазған. Ең басты мәселе, бір адамнан алынған және басқа адамға салынған кез келген ұлпа физиологиялық тұрғыдан бөтен. Оның қызығушылығын безді трансплантация мәселесі тоқсанның басында тудырды. Ол сондай-ақ, жұмыртқа безін трансплантациялаудың, бауырды трансплантациялаудан гөрі жиірек мүмкін екендігін байқады, ең алдымен, донор әйелдердің санынан, ол қатты мүшелерді құрбан етуге ерлерге қарағанда әлдеқайда дайын екендігін хабарлады. Ол 1895 жылы алғашқы жұмыртқа безін трансплантациялауды жүзеге асырды. Сол жылы ол өз идеясын, без трансплантациялаудың әдісін және кейбіреулер туралы баяндама жариялады. 1906 жылы мамыр айында ол Нью-Йорк медицина журналында гетеропластикалық жұмыртқа безін трансплантациялаудан кейін тірі баланың дүниеге келгені туралы керемет мақала жариялады. Осыдан кейін оған жұмыртқалық безінен айырылған және безді трансплантациядан өтуді қалаған әйелдерден хаттар келіп түсті. Олардың кейбіреулері шарт бойынша ақы төлейді, бірақ Моррис ешқашан қабылдамады, өйткені ол мұндай ақы адам қызметіне қарамастан ақша үшін жұмыс істеуді болжайды деп ойлады. Оның үстіне, ол Америка эндокринологтар қоғамының негізін қалаушылардың бірі болды. Сонымен қатар, ол 1890 жылы апендицитке ерте араласуды қабылдады және оны емдеу туралы жазды.

Қызықты жайттар

Ол бірнеше афоризмдермен танымал, мысалы: "Жер бетіндегі соңғы тірі зат, әрине, микроб болады". Моррис Корнелл клубына Бірінші дүниежүзілік соғыс Дарвиндік күрес сияқты болды, бірақ елдер өзара тәуелділіктің маңыздылығын жақсырақ таниды деп айтты және ол олардың расалары мен будандары өздерінің табысы үшін "протоплазмаға" байланысты деп сенді. Ол сондай-ақ көптеген ұлы жазушылардың өздерінің шығармаларын бактериялық токсиндердің миларына әсерімен жазғанын айтады.

Жеке өмір

Морис 1898 жылы 4 маусымда Айми Рейнанд Мазергге тұрмысқа шықты. 1945 жылы 9 қаңтарда Стэмфорд ауруханасында қайтыс болды.