Кіріспе

Француз ақыны (1496–1544)

Клемент Маро (23 қараша 1496 – 12 қыркүйек 1544) – француз қайта өрлеу дәуірінің ақыны болған.

Жастық шақ

Маро 1496–1497 жылдардың қысында Кверси провинциясының астанасы Кахор қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Жан Маро (шамамен 1463–1523), дұрыс аты де Марс, Маре немесе Марец болған көрінеді, Каен аймағынан шыққан норман және ол да ақын болған. Жан Франция королевасы Анна де Бретаньның escripvain (ақын және тарихшы) лауазымын атқарды. Клемент оның екінші әйелінен туған ұлы. Бала 1506 жылы "Францияға әкелінді" – бұл оның өзінің сөзі, және бұл терминнің 16 ғасырдың басында қаншалықты қатаң қолданылғанын көрсетеді. Ол Париж университетінде білім алған, содан кейін заңды оқуға кіріскен көрінеді. Жан Маро ұлына заманауи өлең жазу формаларын үйретті, бұл үшін белгілі бір формальды оқыту қажет болды. Бұл реториктер дәуірі болды, яғни 15 ғасырдың аллегориялық стилін ұнататын, баллада мен рондоның ең күрделі және жасанды формаларын қолданатын ақындар. Клемент "реторик" ретінде бастады, бірақ кейіннен осы стильді жоюға көмектесті. Ол Гийом Кретенге мадақтар жазды және 1512 жылы Вергилийдің бірінші эклогасын аударды. Көп ұзамай ол заң оқуды тастап, Николя де Нойфвилльдің пажын болды, бұл оны сарай өмірімен таныстырды. Валуа әулеті Франция тағын бір ғасыр бойы иеленіп, әдебиетке қызмет етті.

Француз сотында

1514 жылы король Франциск I таққа отыруына дейін Клемент оған Миностың сот үкімін ұсынды, ал одан кейін ол Клауда патшайымның поэті (факторы) деп аталды немесе өзін солай атады. 1519 жылы ол корольдің қарындасы Маргарита д’Аленсонның (кейін Маргарита де Наварра) қызметінде болды, ол өнерді үлкен қолдаушы еді. Ол Францисктің өзіне де өте жақын болды, 1520 жылы Алтын мата алаңына қатысты және оны өлеңмен жырлады. Келесі жылы ол Фландриядағы әскер лагерінде болды және соғыстың қорқыныштары туралы жазды. Маро, Маргаританың әдеби сарайының көптеген өкілдері сияқты, оның әдемілігіне, мейірімділігіне және зиялылық қабілеттеріне тартылды, бірақ олардың арасында романтикалық қарым-қатынас болды деп есептеуге ешқандай негіз жоқ. Осы кезеңде оның поэзиялық стилі өзгере бастады, бұрынғыдай жасанды болмай қалды. Оның кейбір өлеңдерінде "Диана" есімді әйел мақталады, кейбіреулер оны Диана де Пуатьемен байланыстырады.

Париж қаласында

1524 жылы Маро Франциск патшаның Италиядағы сәтсіз жорығына қатысты. Патша Павия шайқасында тұтқынға алынды, бірақ Мароның жараланғаны немесе патшаның тағдырын бөліскені туралы ешқандай дәлел жоқ, ол 1525 жылдың басында Парижге қайта оралды. Дегенмен, Маргарита зияткерлік себептермен, ал оның ағасы саяси себептермен осы уақытқа дейін ғасырдың басында ерекшеленетін «Ағарту» қозғалысының екі жақтылығын қолдады, ол жартылай гуманистік, жартылай реформалық болды. Осы екі жаңалыққа қарсы күшті оппозиция туды, ал Маро, ешқашан сақтық танытпағандықтан, ерескеулік айыбымен тұтқындалып, 1526 жылдың ақпан айында Grand Châtelet-ке қамалды. Бұл оның алдағы қиындықтарының алғы көрінісі болды, және Маргаританың тапсырмасымен әрекет еткен дос дін қызметкері оны Пасхаға дейін босатуға уәде берді. Түрмеде отырған кезде ол «Enfer» (Тозақ) атты күшті өлең жазды, кейіннен оның досы Этьен Доле одан үлгі алды. Осы шамада оның әкесі қайтыс болды, және Маро Жанның орнына патшаның жеке кеңесшісі болып тағайындалған сияқты. Ол 1528 жылы 250 ливр жалақымен патшалық үйдің мүшесі болды. 1530 жылы, шамамен, ол үйленді. Келесі жылы ол тағы да қиындыққа тап болды, бұл жолы тұтқынды босатуға тырысқандықтан, және тағы да босатылды, бұл жолы Маро патшаға өзінің ең танымал өлеңдерінің бірін жазып, оны босатуды сұрады. 1532 жылы ол өзінің шығармаларының алғашқы жинағын «Adolescence Clémentine» деген атпен жариялады (бұл жинақ бұрын, үш жылдай бұрын жарық көрген болуы мүмкін), ол өте танымал болды және жиі қосымшалармен қайта басылды. Ақынның жаулары, өкінішке орай, Мароның 1534 жылғы Плакаттар ісіне қатысқанын қамтамасыз етті, және бұл жолы ол қашып кетті.

Феррарада

Ол Наварраның Нерак соты арқылы өтіп, Францияда протестанттық реформацияны қолдаған Феррара герцогинясы Ренеге жетті. Ол қайын сіңлісі Маргарита сияқты нығайып, тіпті одан да ықпалды болды, себебі оның биліктері Франциядан тыс жерде орналасқан еді. Феррарадағы оның еңбектеріне атақты «Бласондар» (ортағасырлық үлгілерге сәйкес жақсартылған сипаттамалық өлең) кірді, олар Франциядағы барлық ақындарды оларға еліктеуге шақырып, үлгі болды. Томас Себилет блязонды – тақырыбына қатысты мәңгілік мақтау немесе үздіксіз сынау деп түсіндірді. Мароның ізбасарларының блязондары 1543 жылы «Blasons anatomiques du corps féminin» деген атпен жарияланды.

Парижге оралу

Герцогиня Рене күйеуін, Эрколь д’Эстеді өз пікіріне көндіруге тырысты, бірақ сәтті болмады, соның салдарынан Маро Феррарадан кетуге мәжбүр болды. Ол Венецияға барды, алайда көп ұзамай Папа Павел III Франциск I-ге протестанттарға қатысты қаталдық туралы айып тақты, және олар өз қателіктерін мойындаған жағдайда Парижге оралуға рұқсат алды. Маро қалғандарымен бірге Лионда дінінен бас тартты. 1539 жылы Франциск оған қала сыртында үй мен жер сыйлады. Осы кезде оның атақты және әсерлі Забурлар аудармалары жарық көрді. Әрбір сарай адамы өзінің сүйікті Забурларын таңдап, оларды сарайда да, қалада да орындады. Бұл аудармалар Франциядағы протестанттық реформацияның ісіне ең көп үлес қосты деген пікір бар. Мароның Забурлар аудармалары протестанттық қауымдарда ғасырлар бойы айтылып келді.

Кейінгі өмірі

Сонымен қатар Маро Сорбоннаны ұсынып тұрған Франсуа де Сагон есімді ақынмен әдеби дауға түсті. Франция ақындары "маролықтар" немесе "сагонтикалықтар" болып бөліністі, және өзара айыптаулар мен ұрыс-керіс болды. Зекеттілік тұрғысынан жеңіс Мароға тиді, бірақ бұл оған деген жаман ниетті күшейтті. Маро өзінің әріптесі, ақын Франсуа Виллонның еңбектерін де редакциялады. Псалмдар 1541 және 1543 жылдары патшалық рұқсатпен жарияланғанмен, Сорбонна Киелі кітапты француз тіліне аударуға қарсылығын тоқтатпады. 1543 жылы Маро патшаның қорғауына сене алмайтыны белгілі болды, сондықтан ол Женеваға кетіп, онда Псалмдарды жұмыстап аяқтады. Бірақ Кальвиннің ықпалы күшейген соң, ол Пьемонтқа жол тартты. 1544 жылдың күзінде Туринде қайтыс болып, Римдегі француз елшісінің қаражатымен сондағы кафедралық соборға жерленді.

Басылымдар

Мароның "Ойверс" шығармаларының ең маңызды алғашқы басылымдары 1538 және 1544 жылдары Лионда жарық көрді. Екінші басылымда оның өлеңдерінің кейінгі басылымдарда қабылданған реті алғаш рет қабылданды; 1596 жылы Франсуа Мизиер кеңейтілген басылымын шығарды. Алайда, париждік баспагер Дени Жано Мароның бірнеше маңызды кітаптарын да баспаға шығарды. Кейінірек жарық көргендердің ішінде – Николя Ленгле Дю Фресной (Гаага, 1731) және П. Жаннет (1868–1872; жаңа редакциясы, 1873–1876), жалпы алғанда ең жақсысы, бірақ Шарль д’Эриконың одан да жақсы кіріспесі бар тамаша таңдау да бар. Г. Гиффридің толық басылымынан тек II және III томдары оның өмірінде жарық көрді. Роберт Ив Плессис және Жан Платтард 5 томдық басылымды аяқтады (Париж, 1874–1931). Алғашқы "ғылыми" басылым 6 томдық C. A. Mayer-дің еңбегі (1958–1980), ол материалды "жанрлар" бойынша (1544 жылғы басылым сияқты) реттеуді жалғастырады. Соңғы толық ғылыми басылымды Джерард Дефо 2 томдық түрінде шығарды (1990–1992). Дефо Мароның өзінің редакциялық принциптерін қабылдайды, оларды жоғарыда аталған 1538 жылғы басылымынан алуға болады.

Ықпал

Мароның көптеген мәтіндері шансон ретінде жазылған, әсіресе оның замандасы Клаудин де Сермизи оларды музыкаға қойған. Дуглас Хофстадтердің "Le Ton beau de Marot" кітабы аударма мәселелеріне арналған және Мароның "A une damoyselle malade" өлеңінің бірнеше ондаған түрлі аудармасын қамтиды. Морис Равел де, Джордж Энеску да Маро өлеңдеріне әндер шығарды. Вильгельм Киллмайер 1953 жылы "Rêveries" әндер циклында, ал 1968 жылы "Blasons anatomiques du corps féminin" жинағында оның өлеңдерінің біреуін пайдаланды.