Кіріспе

Кларк қарсы Аризона, 548 U. S. 735 (2006), АҚШ Жоғарғы Сотының Аризонада қолданылған ақылсыздық қорғаудың конституциялықлығын қолдаған ісі. Сот параноикалық шизофрениямен ауыратын адамды полиция қызметкерін өлтіргені үшін айыптауды бекітті. Бұл адам өзінің жасаған әрекеттерінің сипатын түсіну қабілетсіздігі оның айыптау қылмысының элементі ретінде талап етілетін қажетті психикалық күйде жоқ екенін көрсету үшін жеткілікті негіз болуы керек деп дәлелдеді. Сот Аризонаның психикалық денсаулыққа қатысты дәлелдемелерді тек ақылдан адасу мәселесіне ғана шектеуін растады, ал айыпталушының қылмыстың бір элементін қанағаттандыру үшін қажетті психикалық ниет деңгейіне ие еместігін көрсету үшін емес. Дәлел тек айыпталушының қылмыс жасалған кезде ақыл-есі дұрыс емес екенін көрсету үшін ғана қабылданады. Бұл жағдайда айыпталушы дұрыс пен бұрысты ажырата білгендіктен, Аризона штатының ақылсыздық туралы заңына сәйкес жауап бере алмады.

Өмірбаян

Аңсыздық қорғаудың конституциялық тұрғыда болуы, сондай-ақ айыпталушының он төртінші түзетуде белгіленген тәртіпте, ақылсыздық туралы дәлелдерге байланысты емес, қылмыстық ниет туралы айыптау дәлелдеріне қарсы тұру үшін психикалық жағдайы туралы дұрыс дәлелдерді ұсынуға құқығы бар ма деген сұрақтар қойылды. Бұл жағдайда Эрик Кларк полиция қызметкерін атып өлтірді, себебі ол Аризонадағы қаласын ғарышкерлер басып алды деп сенді. Кларк параноидальды шизофрениямен ауырады және өзінің психикалық ауытқуын жасаған қылмысы үшін ақталу үшін ақылсыздық қорғанысын қолданады. Сот Кларктың ақылсыздығы туралы қорғанысын ақтауға болатынына сенбейді және ол 25 жылға бас бостандығынан айырылды. Сот барысында Кларк оқиғаға бір жыл бұрын өзін қалай ұстағанын баяндап, егжей-тегжейлі куәлік берді. Кларк басқа да көптеген нәрселермен қатар, "әлеуметтік емес" адамдар, кейбіреулері үкімет қызметкерлері, оны зақымдап, өлтіруге тырысып жатыр және оларды тоқтатудың жалғыз жолы - өлім. Психиатр Кларктың параноидальды шизофренияға шалдыққанын растады. Бұл жағдайда науқас адамның науқасқа және/немесе отбасына қарсы екендігі туралы алдаулар жасайды. Психиатрдың айтуынша, атыс кезінде Кларк дұрыс пен бұрыс туралы шешім қабылдай алмай, ақылдан адасқан. Тағы да сотталғанға дейін ол екі жыл бойы психикалық ауруханада болды, және оның ғарышкерлерге деген сенімі әлі де бар еді, бірақ ол енді оны ұстауға келмейтінін, бірақ басқа миссиясы бар деп сенді.

Ауызша сөйлеу

Аризона штатының атынан бас прокурор Рэндалл М. Хоу сөйледі. Кларкты Колорадоның адвокаты Дэвид И Голдберг таныстырды.

Шешім

5/4 шешіммен АҚШ Жоғарғы Соты Аризонаның пайдасына Аризона соты айыпталушының ақылсыздығы үшін адамның ақыл-есі дұрыс деп айыпталу үшін қолданылатын дәлелдемелердің мөлшерін шектеуге болатынын шешті. Mens Rea - бұл қылмыстық жауапкершіліктің элементі, ол қылмыс жасалып жатқан кезде қасақана немесе біліп-білмеген қылмыс жасалғанына байланысты. Сот сондай-ақ тиісті процесстің мемлекеттік М'Наугтен ақылсыздық сынағының екі бөлігін де қолдануды талап етпейтінін анықтады. Керісінше, мемлекет тек моральдық қабілетсіздікке ғана назар аударатын ақылсыздық сынағын қабылдай алады.

Бір-бірінен айырмашылық пікірлер

Сотталушылар Гинзбург, Кеннеди және Стивенс көпшілік шешіммен келіспеді. Сот Breyer жартылай келісті және келісті соттың "негізгі категорияландыру" дәлелдерімен байланысты ақыл-есі дұрыс емес. Сонымен қатар, ол психикалық ауруды "ақылдан адасу қорғанысымен бірге" қарастыруға болатынын мойындады. Алайда ол көпшіліктің пікірімен келіспей, Аризона соттарының штаттық заңның сәйкессіздігін анықтауы үшін істі өзгертеді. Кенеди судьясы Кларктың Аризонаның ақылсыздық сынағына қатысты дау-дамайларын шешудің қажеті жоқ екенін айтты. Керісінше, ол көпшіліктің Кларктың дәлелді дәлелдемесімен оның ақылсыздығын қолдаумен шектелуіне келіспеді. Ол сондай-ақ, біреудің кінәсіздігін дәлелдеу үшін ақыл-ессіздігіне дәлелдеуге жол бермейтін Мотт ережесін де сенді. Соттар сондай-ақ, сотқа бара алмайтын адамға сотқа төтеп беруге немесе басқа жағдайда ауруханаға жатқызуға мүмкіндік береді. Психикалық ауру туралы істі қараудың тағы бір жолы - "күнәлі, бірақ психикалық ауру" деген үкім. Содан кейін адамға үкім шығарылады, бірақ ол тұтқында болған кезде психиатриялық емделу ұсынылады немесе адам жазаның қалған бөлігін өтеу үшін түрмеге әкелуге қабілетті деп саналғанға дейін психикалық ауруханаға жеткізіледі.

Тарих

Ақымақтық қорғау 12 ғасырдан бері қолданылып келеді және ол ең көп айтылатын, бірақ ең аз пайдаланылатын қылмыстық қорғау стратегияларының бірі. Бұл заң бойынша айыпты адамның ақылсыздығы үшін кінәлі деп танылмауы керек. Ақылдан адасқан адам қылмысты түсінбейді немесе дұрыс пен бұрыс арасындағы айырмашылықты білмейді. Бастапқыда, қорғаушы қылмыскердің жазасын кешіру үшін ғана қолданылуы мүмкін еді. Адамның ақылсыздығы үкімнен құтылуы мүмкін деген түсінік 19-ғасырда Исаак Рэйдің "Ақиқатсыздықтың медициналық заңтануы" және ағылшынның М'Ноттон ісі" деген еңбегінде пайда болды. 1843 жылы Дэниел М'Ноттон параноидальды шизофрениямен ауырады және оны қудалауда деп ойлады, бұл оны Эдвард Драммондты атып өлтіруге мәжбүр етті. Ол қылмыс жасаған кезде ақыл-есі дұрыс емес деп танылғандықтан, кінәсіз деп танылды. Халық бұл шешімге ашуланды. Бұл ережеде әрбір адам ақыл-есі дұрыс деп есептеледі және ақыл-есі дұрыс емес деп дәлелдеу үшін қылмыс жасаған кезде қылмыскердің "ақыл-есінің ақаулығы" немесе психикалық ауруы болғандықтан әрекет еткенін дәлелдеу керек, бұл әрекеттің сипатын түсінбеушілікке әкеледі. Бұл ережеде айыпталушының дұрыс пен бұрыс арасындағы айырмашылықты анықтай алатындығын анықтау үшін сынақ ретінде қарастырылған. Ақымақтық қорғаудың ең танымал қолданбаларының бірі Джон У. Хинклиге қатысты болды, ол 1982 жылы Рональд Рейганды өлтіргісі келген адам. Ақыры ол ақылсыздықпен айыпталып, айыптан босатылды. Сот шешімінен кейін болған ашу-ыза төрт штаттың ақылсыздық қорғауды жоюына әкелді: Монтана, Юта, Айдахо және Канзас.