Каллисфен: Аристотельдің шәкірті және Александр Ұлының тарихшысы
Callisthenes
Каллисфен Олинфский: грек тарихшысы, Аристотель мен Александр Македонскийдің замандасы. Александрдың саяхаттарында болды, кейін қамауға алынып қайтыс болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Олинфтық Каллистен (/kəˈlɪsθəˌniːz/; грек тілінде: Καλλισθένης; б.з.д. 360 – 327) – Аристотель мен Ұлы Александрмен байланысы бар Македониялық грек тарихшысы. Ол Ұлы Александрдың Азияға жасаған жорығына қатысып, оның тарихшысы және жариялаушысы болды. Кейін ол Александрдың парсы мәдениетін қабылдауына қарсы шығып, патшаның өміріне қастандық жасауға қатысқан деген айыппен тұтқындалды; ол түрмеде қайтыс болды. Өмірі бойы грек тарихы және Ұлы Александрдың өмірбаяны сияқты бірнеше еңбектер жазды.
Callisthenes of Olynthus (/kəˈlɪsθəˌniːz/; Greek: Καλλισθένης; 360 – 327 BCE) was a Greek historian in Macedon with connections to both Aristotle and Alexander the Great. He accompanied Alexander the Great during his Asiatic expedition and served as his historian and publicist. He later opposed Alexander’s adoption of Persian culture and was arrested after being implicated in a plot on the king's life; he died in prison. During his life, he authored several works on Greek history and a biography of Alexander the Great.
Ерте өмір
Каллистен б.з.д. 360 жылы Олинф қаласында дүниеге келген. Оның балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ анасы Геро Аристотельдің немересі, Атарнейлік Проксен мен Аримнестінің қызы болған. Осылайша Каллистен Аристотельдің әпкесі Аримнестінің шөбересі болды. Сондай-ақ, б.з.д. 347 жылға дейін Каллистен Аристотельдің қамқорлығында болғандығы және оның шәкірті ретінде оқығандығы белгілі. Каллистен өмірінің көп бөлігін Аристотельмен бірге жазу және саяхаттаумен өткізді. Оның алғашқы әдеби еңбегі Атарнейлік Гермиасқа арналған мақтау сөз болды, бірақ б.з.д. 334 жылға қарай ол грек тарихы және ежелгі жазбалар сияқты бірнеше шығармалар жазды, соның ішінде Аристотель мен Каллистенге алғыс айтылған Пифия ойындарының қатысушыларының тізімі де бар. Диодор Сицилийдің айтуынша, Каллистеннің грек тарихына қатысты тарихи еңбектері болғандықтан, Ұлы Александрмен жұмыс істемей тұрып, ол белгілі бір дәрежеде танымал тарихшы болған деуге болады. Каллистен алғаш рет Александр Македонскиймен шамамен он үш жасында, Александр Аристотельден сабақ алған кезде танысты. Филипп II Аристотельге жас Александрды Митиленде оқытуды тапсырған болатын. Аристотельдің басшылығымен оқыған кезеңде Каллистен мен Александр Аристотельдің шәкірттері ретінде жақын танысқан. Каллистен табиғат ғылымдарына қызығушылық танытып, астрономиялық күнделіктер және Нил өзенінің бастауын анықтауға қатысты өз теорияларын қамтитын бірнеше ғылыми еңбектер жазған. Бірақ бұл теориялары кейіннен Ұлы Александрдың қарсылығына ұшырады. Келесі жылы Александрдың парсы мәдениетіне деген құштарлығы артып, б.з.д. 327 жылы парсылық проскинез рәсімін енгізуге тырысты. Каллистен Александрдың парсылық жаңа әдеттеріне қатысты сын айтты. Александрдың Үндістанға аттанбас бұрын өткізген бір кеште Каллистен проскинезді қабылдамауға шақырды. Каллистен Александрдың өзінің ізбасарларынан құдай сияқты құрмет күтуіне құқығы жоқ деп талас жасады. Александр бұл сөзді естіп, Каллистеннің дұрыс айтқанын білгендіктен, бұл дәстүрді жалғастырмауға шешім қабылдады. Плутархтың айтуынша, сол кеште Александр әріптесіне тостаған ұсынған, ол проскинез жасап, Александрды сүйіп, содан кейін тостағаннан ішкен. Ал соттың қалған мүшелері рәсімді орындаған кезде Каллистен проскинезден түгелдей бас тартты. Осы тікелей қарсылығы үшін Каллистен македониялықтардың құрметіне ие болды, бірақ Александрмен арадағы қарым-қатынас ушығып кетті. Соңында Каллистен Александрдың ықыласын жоғалтып, патша сарайын тастап кетті. Каллистеннің құрметі төмендегеннен кейін ол Александрдың сарайындағы қалған мүшелерінен саяси оқшауланды. Александр парсы сарбаздарын көбірек шақырып алып, соның салдарынан қалған македониялықтардың наразылығын тудырды. Гермолай азаптау кезінде Каллистенді Александрға қарсы жасалған қастандыққа қатысқан деп айыптады. Каллистеннің бұрын Александрға қарсы шыққандығы және Гермолайдың ұстазы болғандығы себепті Александр оны мемлекетке опасыздық жасады деп танып, тұтқындауға бұйрық берді. Каллистен түрмеге қамалып, жеті айдан кейін қайтыс болды. Оның қалай өлгені немесе қалай өлім жазасына кесілгені туралы әртүрлі мәліметтер бар. Птолемей айқышқа тартылғанын айтады, бірақ Митилендік Харес пен Кассандреялық Аристобул Каллистен түрмеде табиғи себептерден қайтыс болды деп мәлімдейді. Каллистеннің өліміне орай досы Теофраст «Каллистен немесе Қайғы туралы трактат» атты арнайы еңбек жазды. Бұл мақтау сөзінде Теофраст Александрды Каллистенді азаптап өлтіргені үшін айыптады. Сондай-ақ, ол Каллистенге жақын болған адамдардың қайғысы мен күйзелісін сипаттап, қайғыға батқандарға қалай күресуге болатынын кеңес береді. Теофраст Каллистенді дәстүрлі дін мен азаматтық бостандықтың символы ретінде бағалайды.
Callisthenes was born in Olynthus sometime during 360 BCE. Little is known of his early childhood except that his mother Hero was the niece of Aristotle, and daughter of Proxenus of Atarneus and Arimneste; which made Callisthenes the great nephew of Aristotle by his sister Arimneste, Callisthenes's grandmother. It is also known that Callisthenes was in the care of Aristotle by 347 BCE and studied under him as his student. Callisthenes spent much of his early life writing and traveling with Aristotle. His first literary work was an encomium to Hermias of Atarneus, but by 334 BC, he had written a few works including a series on Greek history and antiquarian writings, such as a registry of competitors for the Pythian Games for which Aristotle and Callisthenes are thanked. Based on the fact that a reference by Diodorus Siculus mentions Callisthenes’ historical accounts of Greek history, it can be assumed that Callisthenes was a historian of some repute before he began working with Alexander the Great. Callisthenes first met Alexander the Great, when Alexander began being tutored by Aristotle around the age of thirteen. Aristotle had been tasked by Philip II of Macedon to tutor the young Alexander in Mytilene. While both studying under Aristotle, Callisthenes and Alexander would have come to know each other as fellow students and pupils of Aristotle. Callisthenes had an affinity for the natural sciences and is known to have written several scientific works, including astronomical diaries and his own theories for the source of the Nile River. Although these theories later received pushback from Alexander the Great. By the next year Alexander’s fascination with Persian culture had only grown and in 327 BCE, he attempted to introduce the Persian servile ceremony of proskynesis. Callisthenes was sharply critical of Alexander’s new Persian practices. During a banquet held shortly before Alexander’s expedition left for India, Callisthenes gave a speech arguing against the adoption of proskynesis. Callisthenes argued that Alexander was not entitled to receive divine honors, such as the proskynesis from his followers. Alexander witnessed this speech and knowing Callisthenes was correct chose not to continue with the practice. Another account by Plutarch claims that during this banquet Alexander offers a cup to a colleague who performs the proskynesis ceremony, kisses Alexander, and then drinks from the cup. While all of the other members of the court performed the ceremony Callisthenes blatantly refused to act out the proskynesis. This direct opposition to Alexander won Callisthenes favor by the Macedonians but severely destroyed the relationship between Callisthenes and Alexander. Callisthenes eventually left the king’s court as he had lost favor with Alexander. After Callisthenes fall from grace, he became increasingly politically isolated from the remaining members of Alexander’s court. Alexander continued to introduce more Persian recruits, further displeasing the remaining Macedonians in his court. While under torture, Hermolaus implicated Callisthenes as a part of the plot against Alexander. Because of Callisthenes’ previous opposition to Alexander, as well as his previous role as Hermolaus’s instructor; Alexander found Callisthenes guilty of treason and ordered his subsequent arrest. Callisthenes was subsequently thrown into prison where he died seven months later. There are several different accounts of how he died or was executed. Crucifixion is the method suggested by Ptolemy, but Chares of Mytilene and Aristobulus of Cassandreia both claim that Callisthenes died of natural causes while in prison. Callisthenes's death was commemorated in a special treatise (Callisthenes or a Treatise on Grief) by his friend Theophrastus, whose acquaintance he made during a visit to Athens. In this eulogy Theophrastus condemns Alexander for the torture and execution of Callisthenes. He also references the acts of mourning and grief enacted by those who were close to Callisthenes and advises the bereaved on how to cope with the loss. Theophrastus also upholds Callisthenes as a figure of traditional piety and civic freedom.
Жазбалар
Каллистеннің ең танымал еңбегі – Каллистеннің өлім жазасына кесілгеніне дейін Александрдың жорығы туралы баяндама. «Александр іс-әрекеттері немесе Праксис Александру» (б.з.д. 330 жыл) – Ұлы Александрдың жорығын егжей-тегжейлі баяндаған, биографиялық стильдегі шығармалар жинағы. Бұл еңбектің түпнұсқасы қазірге дейін сақталмаса да, оның мазмұны туралы басқа авторлардың сілтемелерінен білуге болады. Кітаптың мақсаты – Александрдың әскери жетістіктерін дәріптеу және оны Зевстің ұлы, құдай ретінде көрсету арқылы насихат жасау. Полибийдің сөзіне сүйенсек, Каллистеннің әскери оқиғалары шындықтан алыс, тіпті мүмкін емес болып бейнеленген. Полибий Каллистеннің Александрдың әскерін сипаттауының қисынсыздығын, оның сипаттаған Киликия маңындағы жерлерге сәйкес келмейтінін айтады. Онда Гомердің «Илиадасына» көптеген сілтемелер бар, сондай-ақ Александр қонақтап өткен «Илиададағы» жерлер де сипатталған. Каллистен Александрды грек ерлігінің үлгісі деп бағалап, парсыларды әлсіз және нәзік мінезді деп сынаған. Ұлы Александр туралы еңбегінен өзге, ол тағы бір маңызды жұмыстың авторы – 10 кітаптан тұратын Грекия тарихының антологиясы. «Гелленика» Антальцид бейбітшілігінен (б.з.д. 387 жыл) бастап Фокия соғысының басталғанға дейінгі (б.з.д. 357 жыл) кезеңді қамтиды. Оның өзге де еңбектері: Аристотельмен бірлесіп жазған Пифия ойындарының жеңімпаздарының тізімі, астрономияға қатысты жазбалары, соның ішінде б.з.д. 371 жылғы Ұлы кометаның сипаттамасы, б.з.д. 600 жылғы бірінші қасиетті соғыс туралы «Қасиетті соғыс туралы», парсылардың қолынан қаза тапқан Атарнеус пен Ассосқа арналған Ермияның құрмет көрсетуі, ақылға сыйымды сөздер жинағы, Гомердің «Илиадасындағы» кемелерді қамтитын «Диакосмос шайқас реті» және Қара теңізді қамтитын «Периплус». 10 ғасырда Неаполь архиерейі Лео жасаған аудармасы Валериус аудармасын толыққанды ығыстырып, «Historia de Preliis» деп аталды.
Callisthenes most well known work was an account of Alexander's expedition up to the time of Callisthenes’ own execution. Deeds of Alexander or Praxeis Alexandrou (330 BCE) was biographical style series of works detailing the campaign of Alexander the Great. Although copies of the work do not survive today, some knowledge of it can be inferred from references by other authors. The book was intended as propaganda and glorified Alexander the Great’s military achievements and claims to divinity as the son of Zeus. According to Polybius, much of Callisthenes military accounts were over glorified to the point of impossibility. Polybius claims that Callisthenes’ descriptions of Alexander’s military are impossible and would not fit in the locations, such as the country outside of Cilicia, that Callisthenes describes. It contained many references to Homer’s Iliad and also described locations in the Iliad that Alexander had visited. It applauded Alexander as a standard for Greek masculinity; and condemned the Persians as weak and effeminate. In addition to his work on Alexander the Great, he also authored another major work, a 10 book long historical anthology of Greece. Hellenica covered the periods from the Peace of Antalcidas (387 BCE) to the start of the Phocian war (357 BCE). His other works include; the list of winners from the Pythian games that he co authored with Aristotle, writings on astronomy including a description of the Great Comet of 371 BC, a work covering the first Sacred war of 600 BCE titled On the Sacred War, a tribute Hermias to Atarneaus and Assos who were killed by Persians, a book on witty sayings, a Diakosmos Battle Order which covers ships in Homers Iliad, and a Periplus covering the Black Sea. Valerius's translation was completely superseded by that of Leo, archpriest of Naples in the 10th century, the so called Historia de Preliis.