Кіріспе

Ақша-несие саясаты

АҚШ-тың ақша-несие саясаты – Федералдық резервтің жоғары жұмыспен қамту және тұрақты инфляция сияқты екі мақсатына қол жеткізу үшін ұстанатын саясаттар жиынтығы. Федералдық резервтің негізгі ақша-несие саясаты құралы – Федералдық қорлар мөлшерлемесінің мақсаты. Осы мақсатты реттеу арқылы ФРС нарықтық пайыздық мөлшерлемелердің кең ауқымына әсер етеді, ал бұл өз кезегінде акциялар бағасына, байлыққа және валюта бағамына жанама түрде ықпал етеді. Осы айнымалылар арқылы ақша-несие саясаты АҚШ-тағы шығындарға, инвестицияларға, өндіріске, жұмыспен қамтуға және инфляцияға әсер етеді. Бұл арналар жиынтығы ақша тарату механизмі деп аталады. Тиімді ақша-несие саясаты фискалдық саясатты толықтырып, экономикалық тұрақтылықты қолдап, бизнес айналымдардың әсерін азайтады. Ақша-несие саясатын жүргізуден басқа, ФРС-тің міндеті – қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету, қаржы институттарын реттеу және соңғы шара ретінде несие беруші болып табылу. Сонымен қатар, ФРС төлем және есеп айырысу жүйесінде қауіпсіздік пен тиімділікті арттырып, тұтынушылардың құқықтарын қорғауға және қоғамдық дамуға көмектесуі керек. Федералдық қорлар мөлшерлемесінің мақсатының өзгеруі әдетте банктер мен басқа да несие берушілердің фирмалар мен үй шаруашылықтарына беретін несиелерге қатысты пайыздық мөлшерлемелерге әсер етеді, бұл жеке инвестициялар мен тұтынуға өз кезегінде ықпал етеді. Пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруі акциялар мен жылжымайтын мүлік бағалары сияқты активтердің құнына да әсер етеді, бұл тұтыну шешімдеріне байлық арқылы әсер етеді. Бұған қоса, халықаралық пайыздық мөлшерлемелердің айырмашылығы валюта бағамына және оның салдарынан АҚШ-тың экспорт және импорт операцияларына әсер етеді. Тұтыну, инвестициялар және таза экспорт – жиынтық сұраныстың маңызды құрамдас бөліктері. Федералдық резервтің іс-қимылдарының жоғарыда көрсетілген арналар арқылы жалпы пайыздық мөлшерлеме деңгейіне және одан кейін бүкіл экономикаға тигізетін әсері жиынтығы ақша тарату механизмі деп аталады.

Қазіргі АҚШ институттарының құрылымы

ФРС негізінен несие беру саясатымен (резервтік нормалар мен пайыздық ставкаларды қоса алғанда) және ақша ұсынымының көлемі мен өсу қарқынын анықтайтын басқа да саясаттармен (мысалы, мемлекеттік облигацияларды сатып алу мен сату) айналысады, ал Қаржы министрлігі тікелей монета соғумен, баспа тастаумен және мемлекеттік бюджетті жоспарлаумен айналысады.

Федералды резерв

АҚШ-тағы ақша-кредит саясатын АҚШ Федералдық резерв жүйесі, көбінесе Федералдық резерв деп аталады, анықтайды және іске асырады. 1913 жылы Федералдық резерв туралы заңмен орталық банк функцияларын қамтамасыз ету үшін құрылған Федералдық резерв жүйесі – квазимемлекеттік институт. Рас, Федералдық резерв банктері 12 жеке банк корпорациясы болып табылады; олар күнделікті операцияларында тәуелсіз, бірақ заң бойынша Федералдық резервтік кеңес арқылы Конгреске есеп береді. Кеңес – жеті лауазым иесінен және 1800-нен астам қызметкерден тұратын тәуелсіз үкіметтік орган, кеңсесі Вашингтон қаласында орналасқан. Кеңес тәуелсіз, себебі қазіргі таңда ақша ұсынымына қатысты шараларға қатысты сайланған лауазым иелерінің өтініштерін немесе кеңестерін қабылдауға міндетті емес, сондай-ақ қаржыландыру әдістері де тәуелсіздікті сақтайды. Губернаторларды АҚШ Президенті тағайындайды, ал тағайындауларды АҚШ Сенаты бекітуі керек. Экономикалық тұрғыдан саяси ықпалдан тәуелсіздік ақша-кредит саясаты үшін жақсы деген кең пікір бар. Федералды ашық нарық комитеті (FOMC) Федералдық резервтік кеңестен және 12 Федералдық резервтік банк президенттерінің 5-еуінен құралған; ақша-кредит саясатын барлық он екі аймақтық Федералдық резервтік банк іске асырады. Федералдық резервтік банктердің президенттерін әрбір банктың директорлар кеңесі ұсынады, бірақ оларды Федералдық резервтік кеңес те мақұлдауы керек. Жалпы, Федералдық резервтік кеңестің төрағасы ең маңызды лауазымға ие, одан кейін Нью-Йорк Федералдық резервтік банкінің президенті келеді. Бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, Федералдық резерв жинаған пайыздардың көп бөлігі жыл сайын үкіметке қайтарылады. Федералдық резервтің қазіргі екі мандатты ақша-кредит саясатының мақсаттары – бағаларды тұрақты ұстау және жұмыссыздықты азайту, бұл бұрынғы тәжірибелерді алмастырды, онда алтын стандарты бойынша негізгі мәселе жергілікті валютаның алтынмен теңдестірілуі болды, ал алтын айырбас стандарты бойынша – басқа алтынмен айырбасталатын валютаға қатысты айырбас бағамын бекіту (бұрынғы 1944 жылғы Бреттон-Вудс келісімі бойынша АҚШ долларына бекітілген айырбас бағамы арқылы бүкіл әлемде қолданылған). ФРС тұрақты баға деңгейін 2% жылдық инфляция мақсаты ретінде іске асырады. 2020 жылдың тамызында, 2% инфляция мақсатын бірнеше жыл бойы орындамағаннан кейін, ФРС ұзақ мерзімді перспективада орташа 2% мақсатқа жету үшін инфляцияны уақытша жоғарылатуға рұқсат беретінін мәлімдеді.

АҚШ қазынашылық

Қазынашылық – фискалдық саясаттағы басты мекеме және федералдық резервтік банкноттар мен қазынашылық облигацияларын басып шығаруға жауапты. АҚШ Қазынашылық бағалы қағаздары – АҚШ үкіметінің міндеттемесі. Бұл АҚШ Қазынашылық департаментінің салық салуға орныктайтын балама ретінде мемлекеттік шығыстарды қаржыландыру үшін шығаратын мемлекеттік қарыз құралы. Қазынашылық бағалы қағаздары жиі "Қазынашылықтар" деп аталады. 2012 жылдан бері мемлекеттік қарызды басқаруды Салық қызметі бюросы жүзеге асырып келеді, бұл бұрынғы Мемлекеттік қарыз бюросының орнына келді.

Жеке коммерциялық банктер

Ақша банкте сақталғаннан кейін, оны басқа біреуге қарыз ретінде беруге болады. Егер бастапқы салым 100 доллар болса және банк басқа клиентке 100 доллар қарыз берсе, ақша айналымы 100 долларға артады. Дегенмен, салым иесі ақшасын қайтаруға құқылы болғандықтан, банктер клиенттердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін белгілі бір деңгейде міндетті резервтерді ұстап тұруға тиіс. Егер резервтік талап 10% болса, онда бұрынғы мысалда банк 90 доллар ғана қарыз бере алады, демек ақша ұсынымы тек 90 долларға ғана өседі. Осылайша, резервтік талап осы көбейту эффектісінің шегі ретінде танылады. Резервтік талаптар ақша жасаудың ғана тар формаларына (М1-ге сәйкес) қолданылады, ал кейбір салым түрлеріне (мысалы, мерзімді салымдарға) қолданылмайды, сондықтан резервтік талаптар ақша-кредит саясатында шектеулі роль атқарады.

Ақшаның пайда болуы

2021 жылдың қараша айына қарай, АҚШ үкіметі әлем бойынша қолма-қол ақшаның (көбінесе Федералдық резерв ноталары) 2,214.3 триллион долларын сақтап тұр, бұл 1959 жылғы 30 миллиард доллардан асып түседі. Төменде экономикадағы ақша мөлшерін реттеуге қазір қолданылатын процестің сипаттамасы келтірілген. Айналыстағы ақша мөлшері, әдетте, ел өндірісінің өсуіне байланысты ақшаға деген сұранысты қанағаттандыру үшін артады. Ақша жасау процесі мынадай: Банктер күнделікті операцияларын жүзеге асырады. Банктерге салынған ақшаның жалпы сомасынан маңызды және болжамды үлесі сақталады, олар "негізгі салымдар" деп аталуы мүмкін. Банктер "қозғалмайтын" ақшаның көп бөлігін (тұрақты немесе "негізгі" салымдық базасы) несие беру арқылы пайдаланады. Банктерде банк салымдарының белгілі бір бөлігін әрдайым қолында ұстауға заңдық міндеттеме бар. Артық шығындарды жабу үшін қосымша ақша жинау үшін Конгресс Ұлттық қарыздың көлемін, әдетте, Қазыналық облигациялар түріндегі бағалы қағаздар шығару арқылы арттырады (Қаржы министрлігінің бағалы қағаздарына қараңыз). Ол қазыналық облигацияларды сатуға ұсынады, ал біреу үкіметке ақша төлейді. Банктер көбінесе осы бағалы қағаздарды сатып алады, және қазіргі уақытта олар осы процесте маңызды рөл атқарады. 12 мүшеден тұратын Федералдық ашық нарық комитеті, Федералдық резерв жүйесінің басшыларынан (жеті Федералдық әкімші және бес банк президенті) тұрады, олар экономикаға қалай әсер етуді қалайтынын анықтау үшін жылына сегіз рет жиналады. Олар елдің "ақша саясаты" деп аталатын жоспарды жасайды, онда пайыздық ставкалар сияқты мақсаттар белгіленеді. Әрбір жұмыс күні Федералдық резерв жүйесі ашық нарық операцияларын жүзеге асырады. Егер Федералдық резерв ақша ұсынымын арттырғысы келсе, ол долларларға бағалы қағаздарды (мысалы, АҚШ қазыналық облигацияларын) банктерден анонимді түрде сатып алады. Егер Федералдық резерв ақша ұсынымын азайтуды қаласа, ол долларға бағалы қағаздарды банктерге сатады, сол долларларды айналымнан шығарады. Федералдық резерв сатып алғанда, ол сатушының резервтік есебіне (Федералдық резервпен) несие береді. Сатушының есебіне салынған ақша ешқандай қолда бар қаражаттан аударылмайды, сондықтан осы сәтте Федералдық резерв жоғары қуатты ақшаны жасайды. Ашық нарық операциялары арқылы Федералдық резерв жүйесі елдегі коммерциялық банктердің еркін резервтеріне әсер етеді. Анна Шварц былай түсіндіреді: "Егер Федералдық резерв резервтерді арттырса, бір банк өзінің артық резервтерінің сомасына дейін несие бере алады, соның нәтижесінде тең сомада салымдар пайда болады". Банктерде еркін резервтер көп болғандықтан, олар ақшаны несиеге бере алады, себебі ақшаны ұстау тиімді пайыздық төлемнен бас тартумен тең. Бұл - Федералдық резервтің жоғары қуатты ақшасының банк несиелері арқылы кең ақшаның үлкен сомасына айналуы; белгілі бір жағдайды зерттеуде жазылғандай, "банктер несиелерді ұлғайтқанда немесе азайтатын кезде, елдің (кең) ақша ұсынымы ұлғаяды немесе азаяды". Көп жағдайда шот иелері қолма-қол ақша алуды сұрайды, сондықтан банктер қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуі керек. Олар қолма-қол ақшадан артық ақша қажет деп ойлағанда, банктер Федералдық резервке ақша сұрауына болады. Федералдық резерв бұл сұрауларды қарастырып, АҚШ Қаржы министрлігіне ақша басып шығару туралы тапсырыс береді. Қаржы министрлігі бұл тапсырыстарды (долларлық банкноттар жасау үшін) Граверлік және Баспа бюросына және Монета бюросына (монеталарға мөр басу үшін) жібереді. АҚШ Қаржы министрлігі жаңа басылған ақшаны Федералдық резервке басып шығару құны үшін сатады. Бұл кез келген номиналдағы бір банкнотаға 6 цент шамасында тұрады. Басып шығару құнынан басқа, Федералдық резерв жаңа ақшаны айналымға шығару үшін кепілдік беруі керек (әдетте, Қазыналық облигациялар сияқты мемлекеттік бағалы қағаздар). Бұл басып шығарылған ақша қажет болған жағдайда банктерге таратылуы мүмкін. Федералдық резерв Қаржы министрлігі басып шығарған валютаны рұқсат етіп, таратса да (тар ақша базасының негізгі құрауы), кең ақша ұсынымын негізінен коммерциялық банктер ақша көбейту механизмі арқылы жасайды. Бір оқулық бұл процесті былай қорытындылайды: "Фед" АҚШ-тағы ақша ұсынымын коммерциялық банктердің берген несиелерінің мөлшерін бақылау арқылы реттейді. Жаңа несиелер әдетте ағымдағы шоттардың қалдықтарының артуы түрінде болады, және тексерілетін салымдар ақша ұсынымының бөлігі болғандықтан, жаңа несиелер берілген кезде ақша ұсынымы артады. Бұл ақша салымдардың ақша алу сұранысы кезінде қолма-қол ақшаға айналуы мүмкін, бұл банктерді несие беруді шектеуге немесе азайтуға мәжбүрлейді. АҚШ валютасының өте шағын бөлігі әлі де "АҚШ ноталары" түрінде бар, олардың қолданылуында Федералдық резерв ноталарынан ешқандай маңызды экономикалық айырмасы жоқ, бірақ олар айналымға шығарылу әдісінде айтарлықтай ерекшеленеді. Федералдық резерв таратып жүрген валюта ресми түрде "Федералдық резерв ноталары" деп белгіленген.

Федералды резервтің пікірі

Федералды резервке кейбір экономистер жоғары баға берсе, басқа экономистер, заң шығарушылар және кейде жалпы халықтың өкілдері оны қатаң сынап бағалайды. Федералды резерв кеңесінің бұрынғы төрағасы Бен Бернанке Ұлы депрессия кезіндегі Федералды резерв саясатының белгілі сыншыларының бірі болып есептеледі.

Жетістіктер

Орталық банктің бір функциясы – экономика бойынша қаражаттардың ауысуына көмектесу, ал Федералдық резерв жүйесі банк секторының тиімділігіне үлкен үлес қосады. Федералдық резервтің көпшілік назарына түсуіне себеп болған нақты жағдайлар да болды. Мысалы, 1987 жылғы қор нарығының күйреуінен кейін, Федералдық резервтің қадамдары жағдайды жақсартуға көмектескеніне көптеген адамдар сенеді. Сондай-ақ, 9/11 террористік шабуылынан кейін АҚШ-қа сенім білдіргендігі үшін Федералдық резерв бизнес ортасындағы жағдайды жеңілдеткені үшін мақталады.

Сындар

Федералды резервтік жүйе әр түрлі сынға ұшырады, олар: есеп берушілік, тиімділік, ашықтық, банктік реттеудің жеткіліксіздігі және нарықтың бұрмалану мүмкіндігі. Федералды резервтік жүйенің саясаты тұтынушылардың емес, ірі банктерге тікелей және жанама түрде пайда келтіргені үшін де сынға алынды. Мысалы, 2007-2010 жылдардағы қаржылық дағдарысқа Федералды резервтің жауап беруіне қатысты Нобель сыйлығының лауреаты Джозеф Стиглиц АҚШ Федералды резервінің тағы бір ақша-кредит саясатын – валюта жасауды қолданып, ликвидтік тұрақтандырумен күресу жолын түсіндірді. 600 миллиард доллар жасап, оны тікелей банктерге салу арқылы Федералды резерв банктерді ішкі несиелерді көбейтуге және ипотекалық несиелерді қайта қаржыландыруға итермелеуді мақсат етті. Бірақ банктер бұл ақшаны пайдалырақ салаларға жұмсап, халықаралық нарықтарда инвестиция жасады. Банктер сондай-ақ шетел валютасына инвестиция салып отырды, бұл Стиглиц және басқалардың атап өтуінше, Қытай АҚШ-тан валюталық резервтерін қайта бағыттағанда валюта соғыстарына әкелуі мүмкін.

Аудиторлық

Федералды резерв басқа мемлекеттік органдарға қарағанда ашықтық және аудит талаптарына жатады, оның жақтастары бұл ФРС тәуелсіздігінің тағы бір элементі деп санайды. 1999 жылдан бері Федералды резерв заң бойынша тәуелсіз аудиттелген қаржылық есептілігін жариялауға міндетті болғанымен, Федералды резерв басқа мемлекеттік органдар сияқты аудиттен өтпейді. Сан алуан аудит түрлері бар болғандықтан, кейбір жаңсақтықтар туындауы мүмкін, олардың ішінде: тергеу немесе алаяқтыққа қарсы аудиттер; сондай-ақ бухгалтерлік есептерді аудиттеуді қамтитын қаржылық аудиттер; сонымен қатар, сәйкестік, операциялық және ақпараттық жүйелерді аудиттеулер де бар. Федералды резервтің жылдық қаржылық есептілігін тәуелсіз аудитор тексереді. Басқа мемлекеттік органдар сияқты, Федералды резервте Бас инспектордың кеңсесі бар, оның міндетіне "Басқарма бағдарламалары мен операцияларының тәуелсіз және объективті аудитін, тергеуін, тексеруін, бағалауын және басқа да қарауларын" жүргізу және бақылау кіреді. Бас инспектордың аудиттері мен шолулары Федералды резервтің веб-сайтында қолжетімді. Үкіметтік есеп беру кеңсесінің (GAO) аудиторлық тексеру жүргізуге құқығы бар, бірақ GAO аудитінен кейбір операциялар салалары шығарылған; басқа салалар Конгрестің нақты сұрауы бойынша аудиттен өтуі мүмкін, оларға банктерді қадағалау, мемлекеттік бағалы қағаздармен жасалатын мәмілелер және төлем жүйесі қызметтері кіреді. GAO-ның ақша-кредит саясаты бойынша операцияларға қатысты билігі шектеулі; Жоғарыда айтылғандай, 1999 жылы Федералды резервті реттейтін заң Федералды резерв банктері мен Басқарманың қаржылық есептілігіне тәуелсіз аудит тапсырудың бұрыннан бар жылдық тәжірибесін ресмилеу үшін өзгертілді; алайда, GAO-ның ақша-кредит саясатын аудиттеуге қатысты шектеулері күшінде қалды.

Кең экономикалық мақсаттарға қол жеткізу

Заң бойынша, ФРС ақша-кредит саясатының мақсаттары: жоғары жұмыспен қамту, тұрақты өсім және тұрақты бағалар. Сыншылар АҚШ-тың ақша-кредит саясаты Конгресс Федералды резерв жүйесіне жүктеген мақсаттарға қатысты тұрақты табысқа қол жеткізбегенін айтады. Конгресс 1946 жылдан бастап (Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін) макроэкономикалық ықпалға қатысты түрлі нұсқаларды қарастыра бастады, ал Федералды резерв 1977 жылы (ел стагфляциядан кейін) нақты міндеттер алды. Федералды резервтің міндеттерден кейінгі кезеңінде саяси жағдайларға байланысты осы мақсаттардың әрқайсысына берілетін салмақ өзгерді. Атап айтқанда, кейнсиандық және монетаристік теориялар ақша-кредит саясатының теориясы мен іске асырылуына зор әсер етті, ал экономикалық және қаржылық қауымдастықтың «басым пікірі» немесе консенсус көзқарасы жылдар бойы өзгерді. Эластикалық валюта (ақша көбейтушінің шамасы): ақша-кредит саясатының табысы азаматтарға қолжетімді ақша ұсынысына күшті ықпал ету қабілетіне байланысты. Егер валюта жоғары «эластикалық» болса (яғни, ақша мультипликаторы жоғары болса, бұл қаржы жүйесінің белгілі бір көлемдегі базалық ақшаға сәйкес кең ақша жасауға бейімділігін көрсетеді), ақша ұсынысын кеңейту және өсуді қолдау жоспарларын іске асыру оңайырақ болады. Төмен серпімділік Ұлы депрессияның тереңдеуіне себеп болған көптеген факторлардың бірі болды: банктер несие беруді қысқартқанда ақша мультипликаторы төмендеді, сонымен бірге Федералды резерв ақша базасын шектеді. 1920 жылдардың соңындағы депрессия ел тарихындағы ең ауыр депрессия деп есептеледі, ал Федералды резерв депрессияны уақытша нашарлатқан ақша-кредит саясаты үшін сынға ұшырады. Депрессиямен байланысты проблемаларды жеңілдету үшін АҚШ алтын стандартынан бас тартып, қазір фиаттық валюта қолданады; серпімділік едәуір артқан деп есептеледі. Жоғары жұмыспен қамту – Федералды резервтің күш-жігеріне қарамастан, жұмыссыздық кейде айтарлықтай өсті. Осы кезеңдерге 90-жылдардың басындағы жинақ-несие дағдарысынан туындаған рецессия, дотком көпіршігінің жарылуы және 2006 жылғы тұрғын үй көпіршігінің жарылуы, сондай-ақ 2007 жылғы субстандартты ипотекалық қаржылық дағдарыс жатады. Кейбір жағдайларда Федералды резервтік қор инфляцияның өсуін тежеу үшін жұмыспен қамту деңгейін қасақана құрбан етті, мысалы, 1980-жылдардың басындағы рецессия стагфляция мәселесін жеңілдету үшін тудырылды. Тұрақты бағалар – Кейбір экономистер кез келген тұрақты инфляцияны бағалардың тұрақсыздығының белгісі деп қараса, саясатты қалыптастырушылар 1-2% қанағаттана алады; «баға тұрақтылығы» ұзақ мерзімді инфляция 1-2% құрайды деген консенсус салыстырмалы түрде жаңа құбылыс және әлемдегі басқа орталық банктерде болған өзгеріс. 1977 жылы қолданылған міндеттерден кейін инфляцияның орташа жылдық өсімі 4,2% құрады; 1913 жылы Федералды резерв құрылғаннан берігі тарихи инфляцияның орташа көрсеткіші 3,4% болды. Алайда, кейбір зерттеулер көрсеткендей, жүйе құрылғанға дейінгі 250 жылдағы орташа инфляция дерлік нөлдік пайызды құрады, бірақ осы кезеңде соңғы уақыттағыға қарағанда өткір өсімдер мен төмендеулер болған болуы мүмкін. Басқа елдердің орталық банктері, әсіресе Германияның Бундесбанки, екі рет гиперинфляция мен экономикалық құлдырауға ұшыраған елдің бұрынғы орталық банкінің тәжірибесіне сүйене отырып, баға тұрақтылығын қамтамасыз етуде жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Бұрынғы Федералды резерв төрағасы Пол Волкер 1979 жылы қызметке кіріскеннен бері әлемде инфляция айтарлықтай төмендеді, бұл кезең «Ұлы сабырлық» деп аталды; кейбір сарапшылар мұны бүкіл әлемде, әсіресе Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымында ақша-кредит саясатының жақсаруымен байланыстырады. BusinessWeek 1980-жылдардың ортасынан бері инфляция салыстырмалы түрде төмен болғанын атап өтті және осы кезеңде Волкер (1995 ж.) былай деп жазды: «Орталық банктердің [Федералды резерв сияқты] осы ғасырдағы басымдылығы инфляцияның төмендеуіне емес, өсуіне бағытталған жалпы тенденциямен сәйкес келетіні көңілді факт. Жалпы алғанда, егер баға тұрақтылығы басты мақсат болса, онда біз XIX ғасырдағы алтын стандартымен және пассивті орталық банктермен, валюталық кеңестермен немесе тіпті «еркін банкингпен» жақсырақ жұмыс істедік». Тұрақты өсім – Экономиканың өсуі тұрақты болмауы мүмкін, өйткені үй шаруашылықтарының ақша жинау қабілеті жалпы төмендеп, үй шаруашылықтарының қарызы үнемі өсіп келеді.

Ұлы депрессияның себептері

Монетаристер Ұлы депрессияның қалыпты рецессия ретінде басталғанын, бірақ ақша-кредит саясатын жүргізуші органдардың (әсіресе Федералдық резерв жүйесінің) елеулі қателіктері ақша айналымын қысқартып, экономикалық жағдайды күрт нашарлатқанын, соның салдарынан рецессия Ұлы депрессияға ұласқанын айтады.

Қоғамдық шатасу

Ақша-кредит саясатының негізгі ұғымдары көпшілік тарапынан кеңінен дұрыс түсінілмеуі мүмкін, мұны "Федералды резервтік жүйенің құпиялары" және "Федералды резервтік жүйенің алаяқтығы" сияқты тақырыптарға арналған әдебиеттердің көп саны дәлелдейді. Федералды резерв өз веб-сайттарында кең көлемде ақпараттық материалдарды ұсынса да, көптеген сарапшылар экономика мәселесінде әлі де қоғамдағы жаңсақтық деңгейі жоғары екенін айтады. Макроэкономикалық сұрақтар мен ақша-кредит саясатын түсінудің жетіспеушілігі басқа елдерде де кездеседі. Федералды резервтің сыншылары жүйені "көлеңкелі" деп санайды, ал сол кездегі Федералды резервтің ең белсенді қарсыласы болған конгрессмен Луис Т. МакФадден тіпті "Федералды резервтік кеңес өз билігін жасыру үшін барлық күшін салған" деген пікір білдірген. (Дереккөз сенімсіз: 2008 жылдың қаңтары)

Дегенмен, көптеген экономистер тәуелсіз орталық банк институтының қажеттілігін қолдайды, ал кейбіреулері экономика және Федералды резервтік жүйенің жұмысы туралы түсініспеушілікті жоюға бағытталған веб-сайттар құрды. Федералды резервтің веб-сайты түрлі аудиторияларға арналған ақпараттық және оқулық материалдарды жариялайды.

Үкіметтің араласуын сынға алу

Кейбір экономистер, әсіресе Австрия мектебінің дәстүрлі емес өкілдері, тіпті ақша-несие саясатын құру идеясын да сынға алады, себебі ол инвестицияларды бұрмалайды деп санайды. Фридрих Хайек Австрияның бизнес айналымы теориясын дамытқаны үшін Нобель сыйлығын алды. Қысқаша айтқанда, теория бойынша, Федералдық резерв сияқты орталық банктан түсетін несиенің жасанды инъекциясы кәсіпкерлерге артықша төмен пайыздық ставкаға байланысты ұзақ мерзімді инвестициялар жасауға қате сигналдар жібереді. Алайда, жасалған инвестициялардың өсуі жасанды өрлеуді немесе көпіршікті білдіреді, өйткені төмен пайыздық ставка ақша ұсынымының жасанды кеңеюінен емес, үнемдеуден туындады. Осылайша, нақты үнемдеу және ресурстардың қоры өспеді және жасалған инвестицияларды құптамайды. Бұл инвестицияларды дұрысырақ "бұрмаланған инвестициялар" деп атауға болады, олар жасанды несие ағыны тоқтатылғанда және пайыздық ставкалар өскенде тұрақты емес екені анықталады. Бұрмаланған инвестициялар мен тұрақсыз жобалар жойылғанда, дағдарыс пайда болады. Теория көрсеткендей, мәселе – бұрмаланған инвестицияларды тудыратын жасанды өрлеу, ол үнемдеуден емес, жасанды несие инъекциясы арқылы мүмкін болды. Австрия экономикасы бойынша, үкіметтің араласуы болмаса, пайыздық ставкалар қарыз алушылар мен үнемдеушілердің уақытқа қатысты бағалаулары арасындағы тепе-теңдік болады, ал бұл тепе-теңдік үкіметтің араласуымен бұрмаланады. Олардың пікірінше, осы бұрмалау бизнес айналымының себебі болып табылады. Кейбір австриялық экономистер – бірақ олардың барлығы емес – толық резервтік банк жүйесін қолдайды, онда банктер салымдарды несие ретінде беруге құқылы емес. Басқалары еркін банк жүйесін жақтауы мүмкін, онда үкімет жеке тұлғалардың қандай құралды ақша ретінде пайдалануына немесе банктердің салым-несие циклы арқылы қаншалықты ақша жасауына араласпайды.

Резервтік резерв

Федералды резерв банктік жүйені реттейді, және оның тікелей бақылауындағы бір ереже – резервтік талап, ол банктердің талап бойынша салымдарға (депозиттерге) қатысты қанша ақшаны резервте ұстауы керектігін анықтайды. Банктер салымдардың көп бөлігін шот иелері бір уақытта талап етпейтінін байқаған. 2020 жылдың наурызына дейін Федералды резерв банктерден депозиттерінің 10% -ын қолында ұстауын талап етті, бірақ 2020 жылдың наурызында резервтік талап нөлге дейін төмендетілді. Кейбір елдерде ұлттық резервтік талаптар мүлдем жоқ – банктер резервте қанша ұстау керектігін өздерінің ресурстарын пайдаланып анықтайды, бірақ олардың несие беруі көбінесе басқа ережелермен шектеледі. Басқа факторлар бірдей болған жағдайда, резервтік пайыздың төмендеуі 1931 жылғы кең таралған банктерден ақша алу сияқты банк жүйесінен ақша алу мүмкіндігін арттырады. Төмен резервтік талаптар коммерциялық банктердің іс-қимылдары арқылы ақша ұсынымын кеңейтуге мүмкіндік береді – қазіргі уақытта жеке банк жүйесі несие беру арқылы АҚШ долларының ақша ұсынымының көп бөлігін жасады. 100% резервтік жүйеге шақыратын ақша-кредит саясаты реформасын Ирвинг Фишер, Франк Найт, көптеген экологиялық экономистер, сондай-ақ Чикаго мектебі мен Австрия мектебі экономистері қолдады. Реформаға қарамастан, АҚШ-та үлестік резервтік банктік жүйенің кең таралған практикасы сақталды.

Ақша-кредит саясаты және қарыз

2005 жылы Федералды резерв баспа ақшасының міндеттемелеріне қарсы активтер ретінде ұлттық борыштың шамамен 9% -ын ұстады. Алдыңғы кезеңдерде Федералды резерв жеке корпорациялар шығарған қарыстық бағалы қағаздар сияқты басқа да қарыздық құралдарды пайдаланған. АҚШ-тың ұлттық борышы айтарлықтай төмендеген кездерде (мысалы, 1999 және 2000 қаржы жылдарында) ақша-кредит саясаты және қаржы нарығы сарапшылары мемлекеттік борыштың «жетіспеуінің» нақты салдарына зерттеді: Федералды резерв және қаржы нарықтары баға ақпаратын, кіріс қисығын және «қауіпсіз мөлшерлеме» деп аталатын көрсеткішті кеңінен пайдаланады. Сарапшылар ұлттық борышты Федералды резервтің негізгі активі ретінде алмастыратын басқа активтер табылатынына үміттенеді. Ал Алан Гринспен, Федералды резервтің ұзақ жылдар бойы басшысы, былай деді: «Мен АҚШ-тың қаржы нарықтарына сенімдімін, олар әлемдегі ең инновациялық және тиімді, қазыналық борышты төлеу арқылы қазыналық бағалы қағаздарға қатысушылар бағалайтын көптеген қасиеттері бар жеке баламаларды құруға оңай бейімделе алады». Принцип бойынша, үкімет жалпы алғанда айтарлықтай көлемде қарыстық бағалы қағаздар шығара алады, бірақ ешқандай жалғыз қарыз болмаса да, үкіметтік агенттіктер де үкіметтік қарыстық бағалы қағаздардың айтарлықтай көлемін ұстап тұрады. АҚШ үкіметі сеньораждан кіріс алғанымен, ақша ұсынымын сақтаумен байланысты шығындар бар. Жетекші экологиялық экономист және тұрақты мемлекет теориясының жақтасы Герман Дейли «Біздің [АҚШ-тағы] ақшаның 95% -тан астамы жеке банк жүйесі (талап бойынша салымдар) арқылы жасалады және оның болу шарты ретінде пайыз алады» деп мәлімдейді. Экономист Эрик Миллер Дейлидің логикасын сынға алады, себебі ақша банк жүйесінде ақшаға деген сұранысқа жауап ретінде жасалады, бұл шығындарды ақталады. Осылайша, кеңейтілген ашық нарық операцияларын пайдалану әдетте қоғамның жеке секторында (қосымша банк салымдары түрінде) көбірек қарызды тудырады. Жеке банктер қарыз алушылардан ақша алу құны ретінде пайыз алады. Пайыздық шығындарды қарыз алғандар төлейді, ал қарыз алмаса, ашық нарық операциялары кең ақша ұсынымын сақтауға сәтті болмас еді, бірақ ақша-кредит саясатының басқа да тәсілдерін қолдануға болады. Банк жүйесіндегі қаражат салымдарының иелеріне олардың салымдары үшін пайыз төленеді (немесе басқа қызметтер ұсынылады, мысалы, олардың «ақшалары» үшін чектік шоттардың артықшылықтары немесе физикалық қауіпсіздік), осылайша банкке ақшаны «қарызға беруіне» өтемақы төленеді. Ақша ұсынысының өсуі (немесе азаюы) елдегі пайыздық қарыздың өсуіне (немесе азаюына) сәйкес келеді.

Жеке сектордың қатысуын сынға алу

Тарихи тұрғыдан және қазіргі күнге дейін әртүрлі әлеуметтік және саяси қозғалыстар (мысалы, әлеуметтік несие) жеке сектордың "ақша шығаруға" қатысуын сынап, тек үкімет ғана "ақша жасау" құқығына ие болуы керек деп санайды. Кейбір қолдаушылары толық резервтік банк жүйесін немесе ақша-кредит саясатына қатысты басқа да дәстүрлі емес ұсыныстарды жақтайды. Әртүрлі терминдер қолданылуы мүмкін, соның ішінде "қарыздық ақша", ол эмоционалдық немесе саяси мән-жайларды білдіруі мүмкін. Бұлардың барлығы негізінен бағытталған теорияларға ұқсас деп есептеледі және ақша-кредит саясаты бойынша академиялық зерттеулерде назарға алынбайды.